فهرست کتاب


شخصیت زن از دیدگاه قرآن

هادی دوست محمدی

زن و مرد مساویند

پیرامون زن و مرد، در نظام خلقت نیز چنین است. اصرار ورزیدن که اینان را مساوی مساوی یا متفاوت متفاوت بدانیم، کاری است بر خلاف طبیعت قدم براشتن، و اگر یک صورت آن را درست و به صلاح زن و دیگری را نادرست و به زیان او تلقی کنیم، از روی غرور و جهالت سخن گفتن است.
بی تردید، زن و مرد، در بسیاری از جهات مانند جنبه های وجودی و حیات تدبیر امور و شئون زندگی و آنچه که عامل قوام حیات انسانی است مساویند و هیچگونه تفاوتی ندارند و قرآن مجید می فرماید:
... انی الا اضیع عمل عامل منکم من ذکر او انثی، بعضکم من بعض(84)
من کار و عمل هیچ کار کننده و عاملی از شما چه زن و چه مرد را ضایع نمی سازم که برخی از شما از برخی دیگر هستند تفاوتی در سنخ وجود ندارید.
و خطاب به انسان می فرماید:
الذی خلقک فسویک فعدللک(85)
خدائی که تو را آفرید و به بهترین وجه کمال بیاراست و معتدل و موزونت ساخت.
این خطاب به نوع انسان است و در نوع انسان بودن هم در فرهنگ قرآن، زن و مرد یکی هستند و این آیه آفرینش و خلقت هر دو را، آفرینشی زیبا و موزون و معتدل معرفی کرده است.

زن و مرد یکسان نیستند

فرهنگهای مادی که استعمار نیز همراه مبلغ آن بوده و هست بر اثر دفاعهای غیر منطقی و خلاف طبیعت، کار را به جائی رساندند که گاهی زن آرزو کرد مرد باشد و گاهی مرد خویشتن را به شکل زن در آورد، یا گاهی مردها گفتند خدا را شکر که زن نیستیم و...
این سخن بدان می ماند که در مثال بالا، شکوفه ها و گلها آرزو کنند که کاش شاخه می بودند و یا شاخه به زیبائی گل حسرت می خورد و آرزو داشت که همچون او ظرافت و زیبا می بود.
و یا به نوعی دیگر، شاخه غرورآمیز، ستبری و خشونت خود را به رخ گل می کشید و گل به درشتی او می خندید و لطافت خود را به نمایش می گذاشت که هیچ کدام چنین نکرده و نمی کنند، این انسان مغرور است که هرگاه از مسیر حق خارج شد از همه موجودات پست تر می گردد تا آنجا که بر خلاف آفرینش و طبیعت سخن می گوید و با دید محدود خود به هر حقی تجاوز می نماید.
قرآن مجید می فرماید:
ولا تتمنوا ما فضل الله به بعضکم علی بعضی للرجال نصیب مما اکتسبوا وللنساء نصیب مما اکتسبن واسئلوا الله من فضله ان الله کان بکل شی ء علیماً(86)
و آنچه را که خدا بواسطه آن برخی از شما را بر برخی دیگر برتری و فضیلت داده است، آرزو مکنید که برای مردان نصیب و بهره از چیزی است که خود کوشیده و به دست آورده اند و برای زنان نصیب و بهره از آن است که خود با سعی و کوشش به دست آورده اند.
یعنی اقتضای وجودی هر کدام از زن و مرد، در نظام حکیمانه آفرینش و خلقت نوعی خاص و دارای ویژگیهائی است و ساختمان وجودی هر کدام عملکرد وظیفه، مسئولیت و زیبائی خاص را قضا می کند تا هر دو جای خویشتن را در واحد جهان به نحو احسن پر کنند و نظام احسن جهان عرضه و ارائه شود.
بدیهی است که زن و مرد از جهات بسیاری مساوی، اما مانند هم نیستند و در بسیاری از امور، تفاوتهای فراوانی دارند و این تساوی و تفاوت، زمینه اختصاص حقوق ویژه ای را برای هر کدام فراهم می کند و هر کدام وظیفه و حقی متناسب با شرایط وجودی و ساختمان جسمی و خصایص روحی خود را دارا خواهند بود که در آینده مورد بحث قرار خواهد گرفت .

تفاوتهای زیبا و متناسب

از آنجا که بحث پیرامون برخی از تکالیف، وظایف و مسئولیتها و حقوق زن و مرد، بستگی به این دارد که چگونگی تساوی و تفاوتهای آنها را بدون افراط و تفریط در نگرش و با واقع بینی، در نظر بگیریم، و ساختمان وجودی آنان را آنطور که هست بشناسیم. به همین جهت به برخی از ظرافتهای طبیعی و ریزه کاریهای آفرینش اشاره می کنیم تا مباحث آینده به خواست خدای متعال روشنتر گردد.