فهرست کتاب


شخصیت زن از دیدگاه قرآن

هادی دوست محمدی

حمایت قرآن

این ستمها را قرآن، شدیداً محکوم می کند و از مقام و شخصیت زن دفاع کرده ارزش وجودی و استقلال وی را به جهانیان اعلام می دارد.
قرآن با رساترین اخطار و بلیغترین سخن، خوارشمردن دختران را مذمت کرده و افرادی را که به چنین عمل ناستوده ای دست می زدند، سرزنش و توبیخ می کند آنجا که می فرماید:
واذا بشر احدهم بالانثی ظل وجهه مسودا وهو کظیم یتواری من القوم من سوء ما بشر به ایمسکه علی هون ام یدسه فی التراب الاساء ما یحکمون (56)
هرگاه مژده متولد دختری به یکی از آنان داده می شد، رویش سیاه می گشت در حالی که غمزده، افسرده و گرفته بود، از بدی این خبر، خویش را از مردم پنهان می ساخت و در این اندیشه بود که آیا او را با ذلت و خواری نگاه دارد یا در خاکش فرو برد؟ هان چقدر زشت و ناپسند بود داروی و قضاوت آنان؟ !
قرآن به این وسیله، برداشت نادرست و داوری غیر انسانی اهانت به دختران و زنان، و ظلم و ستمی را که بر آنان روا می داشتند تا آنجا که او را زنده زنده در گور می کردند، شدیداً محکوم و عمل نابخردانه شان را مورد مؤاخذه الهی و خشم پروردگار معرفی نموده است و اشاره به این حقیقت نموده و می فرماید:
و اذا المودة سئلت بای ذنب قتلت
و هنگامی که راجع به دختر زنده به گور شده سئوال شود که به چه گناهی کشته شد؟ !
قرآن مجید، در تمام مراحل زندگی، شخصیت وجودی زن را همچون مرد دانسته، همچنان که در بخش پیش خاطرنشان ساختیم، تنها تقوا را عامل برتری یکی بر دیگری دانسته است و هرگاه در مسائل کلی سخن از مرد میان آمده است بلافاصله در کنار او زن را هم ردیف وی قرار داده است مانند اینکه می فرماید:
ان المسلمین و المسلمات و المؤمنین و المؤمنات و الصادقین و الصادقات و الصابرین و الصابرات و الخاشعین و الخاشعات و المتصدقین و المتصدقات و الصائمین و الصائمات والحافظین فروجهم و الحافظات و الذاکرین الله کثیراً والذاکرات، اعدالله لهم مغفرة و اجراً عظیماً(57)
در حقیقت مردان و زنان مسلمان، مردان و زنان مؤمن، مردان و زنان صادق و راستگو، مردان و زنان که عرض و ناموس خود را حفظ کرده از آلودگی و انحراف اخلاقی مصون مانده اند، زنان و مردانی که بسیار در ذکر و یاد خدا هستند و همیشه خود را در محضر خدا می دانند ،
خدای متعال برای آنان، آمرزش و مغفرت و اجر و پاداش بزرگ و عظیمی مهیا نموده است.
در آیات بسیاری از آیات کریمه قرآن که انسانهای مؤمن را مخاطب قرار داده، هم به مرد و هم به زن توجه شده است مانند:
یا ایها الذین آمنوا اذکروا الله ذکراً کثیراً(58) یا ایها الذین آمنوا اذکروا نعمة الله علیکم(59)
و... همچنین تمام مژده هائی که به افراد مؤمن داده شده است، در آیات فراوان، هیچگونه تفاوتی میان مرد و زن نمی باشد مانند:
الذین آمنوا و عملوا الصالحات طوبی لهم و حسن ماب(60)
و
ان الذین آمنوا و عملوا الصالحات انا لانضیع اجر من احسن عملاً(61)
طبعاً مسئولیت اعمال و کیفر کارهای ناشایسته نیز مربوط به خون زن است همچنانکه مرد مسئول اعمال خویش می باشد:
و من یکفر بالا یمان فقط حبط عمله(62)
و
افمن زین له سوء عمله فرآه حسناً؟(63)

استقلال اقتصادی زن در قوانین اسلامی و قوانین دیگر

هنوز در برخی از کشورهای جهان زنان، استقلال مالی و اقتصادی ندارند و کشورهای اروپائی نیز حدود یک قرن است که زن را از محجوریت بیرون آورده برای او حق تصرف در اموال خویش را قائل شده اند.
همچنانکه در بخشهای پیش یاد آور شدیم، زن نه تنها استقلال مالی و اقتصادی نداشته بلکه خود یکی از مستملکات شمرده می شد و هیچ نوع ارزش انسانی برای او به حساب نمی آوردند.
در شرح قانون مدنی ایران که سالها قبل از پیروزی انقلاب اسلامی ایران تألیف شده است، چنین می خوانیم:
استقلالی که زن در دارائی خود و فقه شیعه از ابتدا آنرا شناخته است در حقوق یونان و روم و ژاپن و تا چندی پیش هم در حقوق غالب کشورها وجود نداشته، یعنی زن مثل صغیر و مجنون، محجور و از تصرف در اموال خود ممنوع بوده است.
در انگلستان که سابقاً شخصیت زن کاملاً در شخصیت شوهر محو بود، و قانون یکی در سال 1870 و دیگری در سال 1882 میلادی به اسم قانون مالکیت زن شوهردار، از زن رفع حجر نمود. در ایتالیا قانون 1919 میلادی زن را از شمار محجورین خارج کرد. در قانون مدنی آلمان 1900م و در قانون مدنی سویس 1907م اعلام شد که زن مثل شوهر خود اهلیت دارد.
ولی زن شوهردار در حقوق پرتقال و فرانسه هنوز در عداد محجورین است. گو که قانون 18 فوریه 1938 در فرانسه، در حدودی حجر زن شوهردار را تعدیل کرده است(64)
خوانندگان گرامی توجه دارند که حدود یک قرن است که در انگلستان، اولین قانون استقلال مالی زن تصویب شده و به اصطلاح از وی رفع محجوریت شده است و در بسیاری از کشورهای به اصطلاح پیشرفته هنوز یک قرن از تصویب چنین قانونی نمی گذرد.

استقلال مالی زن یا استثمار؟

هنگامی که انسان به تاریخ تصویب قانون استقلال مالی زن در اروپا می نگرد و به چگونگی آن می اندیشد، پرستش شگفت آمیزی در ذهن او خطور می کند که چه شد که چنین حادثه ای رخ داد؟ آیا عواطف انسانی و رشد علمی اروپائیان موجب شد که حقایق را بپذیرند و به زن، این رکن عظیم انسان ارزش قائل شوند و حقوق وی را از او مضایقه نکنند؟ ...؟ آیا آنان بر ادرک حق، به اعمال ظالمانه خویش پی بردند و از گذشته پشیمان گشته در صدد جبران برآمدند؟
پاسخ روشنگر این پرسشها و بیان واقعیت را از آقای ویل دورانت می شنویم:
... این واژگونی سریع عادات و رسوم محترم و قدیمتر از تاریخ مسیحیت را چگونه تعلیل کنیم؟ علت عمومی این تغییر فراوانی و تعدد ماشین آلات است. آزادی زن، از عوارض انقلاب صنعتی است...
یک قرن پیش در انگلستان، کار پیدا کردن بر مردان دشوار گشت اما اعلان ها از آنان می خواست که زنان و کودکان خود را به کارخانه ها بفرستند، کارفرمایان باید در اندیشه سود و سهام خود باشند و نباید خاطر خود را با اخلاق و رسوم حکومتها آشفته سازند. کسانی که نا آگاه بر خانه براندازی توطئه کردند، کارخانه داران وطن دوست قرن نوزدهم انگلستان بودند...
نخستین قدم برای آزادی مادران بزرگ ما قانون 1882 بود. به موجب این قانون زنان بریتانیای کبیر از آن پس از امتیاز بی سابقه ای برخوردار می شدند و آن اینکه پولی را که به دست می آوردند حق داشتند برای خود نگه دارند.
این قانون اخلاقی عالی و مسیحی را کارخانه داران مجلس عوام وضع کردند تا بتوانند زنان انگلستان را به کارخانه ها بکشانند، از آن سال تا به امسال، سود جوئی مقاومت ناپذیری، آنان را از بندگی و جان کندن رهانیده، گرفتار بندگی و جان کندن در مغازه و کارخانه کرده است.(65)
آیا به نوع آزادی اروپائی توجه کردید؟ و آیا در موارد این نیرنگ و ریای غیر انسانی که در ظاهری فریبنده به شکل آزادی چهره نموده است، تعمق نمودید؟
حقیقتی را که ویل دورانت بیان داشته است، برای ما روشن و مسلم بوده ولی ابراز این حقیقت وحشتناک از دیدگاه او برای ما بسیار ارزنده است که ما را به تعصب متهم نکنند.
در واقع از اعترافات او چنین برمی آید که اگر اخلاقی، آزادئی دفاع از حقی را مطرح می کند، جز اخلاق انتفاعی و آزادی و حق سوداگری، چیز دیگری مورد توجه نمی باشد. به علاوه ظلمی بدتر از گذشته به زن روا داشته و او را کاملاً فریفته و به گونه ای تخدیری وی را به استثمار کشانده اند که حداقل آن را ادراک هم ننماید و به این تخدیر و استثمار، راضی هم باشد.
سرمایه داران و کارخانه داران اروپائی برای جلب منافع بیشتر و دادن مزدی کمتر، ناجوانمردانه ترین نوع اسارت و استثمار را در حق زن روا داشته اند...