فهرست کتاب


شخصیت زن از دیدگاه قرآن

هادی دوست محمدی

آیا زن از آن مرد است؟

استاد با طرح این مقدمه علمی و برهانی می افزاید:
حیات زنان هم در میان قبائل وحشی نسبت به حیات مردان یک زندگی تبعی به شمار می رفت و اعتقادشان این بود که زن برای مرد خلق شده است، و به طور اجمال زن در وجود و زندگی تابع مرد بود و هیچگونه استقلالی از خود نداشت مادامی که از ازدواج نکرده بود پدر، و بعد از ازدواج شوهر، ولی مطلق او بود.
مرد می توانست زنش را به هر کس بخواهد بفروشد یا ببخشد!، یا او را برای فرزندان آوردن و خدمت کردن، قرض بدهد! و می توانست بخواهد او را مجازات کند و حتی او را بکشد! و می توانست رهایش کرده به حال خود بگذارد، بمیرد یا زنده بماند،! و می توانست او را مانند گوسفندی بکشد و گوشتش را بخورد بخصوص در هنگام قحطی و میهمانی!. اموال و حقوق زن هم در خرید و فروش و داد و ستد متعلق به مرد بود.
بر زن لازم بود که هر امری را پدر یا شوهرش می کند اطاعت نماید و در هیچ کاری استقلال نداشته باشد، و تمام امور خانه داری و بچه داری و کلیه احتیاجات زندگی مرد را متحمل شود، باید از کارها سخت ترین آنها را مانند باربری و گلکاری و غیره انجام بدهد، و از صناعات و حرفه ها پست ترین آنها را پیشه نماید، و کار به جائی رسیده بود که زن می بایست پس از وضع حمل، بلافاصله پی وظائف خدمتکاری می رفت و مرد چند روز بجای او مانند بیماری بر بستر می خوابید و خود را مداوا می کرد!.
اینها کلیات حقوق و وظائف زن بود و علاوه بر اینها هر طایفه ای از این طوایف وحشی، به حسب اختلاف مناطق و محیطهای زندگی، آداب و رسوم مخصوصی نیز داشتند که می توان آنها را از کتابهائی که در این موضوع نوشته شده به دست آورد
مطالب بالا نمونه اندکی از آراء و نظریات ملل غیر متمدن، در مورد زن بود لازم است نمونه ای از آراء ملل متمدن را نیز بیاوریم تا در تحلیل نظر اسلام به عظمت و اهمیت آن بیشتر پی ببریم و بانوان جهان، به حقایقی آشناتر گردند و ضمناً از فریبکاری ها و نیرنگهای استعاری نیز آگاه شوند!.

زن و مرد مکمل وجود یکدیگرند

موقعیت زن در میان ملل به اصطلاح متمدن نیز بهتر از موقعیتش در میان ملل غیر متمدن و وحشی نبود. زن مانند حیوانی اهلی در اختیار مردها بود، او را از جنس انسانی نمی توانستند و گاهی وی را پستتر از بهائم و حیوانات تلقی می کردند زیرا معتقد بودند که در وجود او نوعی شر و شیطنت نهفته است و وی باعث همه کژی ها و بدبختیها است! در کشورهائی مانند رم و ایران که متمدن ترین کشورهای آن روز بودند، دختران و زنان را مانند حیوانات، از ایالتی به ایالت دیگر و از شهری به شهر دیگر برده می فروختند!.
یونانیها، زن را موجودی پاک ناشدنی و زاده شیطان می دانستند و وی را از هرگونه کاری جز کلفت شدن و ارضاء غریزه جنسی مرد، منع می کردند!.
آتنی ها، زن را چون سفیهان و دیوانگان محجور می شناختند و اجازه نمی دادند در اشیائی که بیش از بیست من جو ارزش داشته باشد، دست بزنند.
در هند، حتی حق زندگی و حیات برای او قائل نبودند، و زندگی وی را هم از طفیل مرد می دانستند که آثار همه این کج اندیشیها و ستمها، هنوز هم در جهان وجود دارد و به نوعی دیگر به زن، ظلمهای گوناگونی روا می دارند که در آینده به خواست خدای متعال بحث خواهیم کرد.
در این مختصر، در صدد آن نیستیم که آراء و عقاید انسانها را در طول تاریخ، در مورد زن، بیاوریم که طبعاً از هدف باز بمانیم، در این باره به تاریخ تمدن ها و کتاب هائی که در این باره نگاشته شده است مراجعه فرمائید.(7)
در اینجا خاطر خوانندگان گرامی را به این حقیقت معطوف می داریم که قرآن مجید در مورد هویت و شخصیت وجودی زن، چه نظری داده و چگونه از مقام و شخصیت زن دفاع کرده است؟ آن هم در جهانی که در نظر مردم وجود زن، همواره با عار و ننگ بوده است و هرگاه دختری متولد می شده، افراد خانواده، از شدت تأثر و ناراحتی در میان مردم، سربلند نمی کرده اند که قرآن به این حقیقت نیز اشاره فرموده می گوید:
و اذا بشر احدهم بالانثی ظل وجهه مسودا وهو کظیم بتواری من القوم من سوء مابشر به ایمسکه علی هون ام یدسه فی التراب الاساء مایحکمون(8)
هنگامی که خبر تولد دختری را به یکی از آنان می دادند، از بس این خبر را شوم و ناپسند می دانست، در حالی که از شدت ناراحتی، خشم خود را فرو می برد، رویش سیاه می گشت و از جمع اقوام خویش متواری و پنهان می شد، آنگاه به فکر فرو می رفت که آیا او را همچنان با خواری نگاه دارد یا زنده زنده در زیر خاک پنهانش سازند؟ و هشدار که چه داوری ناروا و زشتی می کردند؟ !

زن و مرد، از جان یکدیگرند

از دیدگاه قرآن، زن و مرد از نفس واحده هستند و هر دو از یک ریشه و جنس آفریده شده اند و هر کدام لازمه مکمل و جفت دیگری است یا به عبارت دیگر هر کدام بخشی، جزئی و قطعه ای از آن نفس واحده هستند که هر کدام نباشند گویا آن نفس مصداق نیافته است.
یا ایها الناس اتقوا ربکم الذی خلقکم من نفس واحدة و خلق منها زوجها وبث منهما رجالاً کثیراً و نساء(9)
ای انسان ها در برابر پروردگارتان، تقوا پیشه خود سازید خدایتان که همه شما را از یک جنس نفس واحده ای آفرید و جفت او را هم از همان جنس خلق کرد و از آن دو، مردان و زنان بسیاری را به وجود آورد.
خلقکم من نفس واحدة ثم جعل منها زوجها(10)
خدای متعال شما را از یک جنس آفرید و سپس از همان جنس و نفس واحده، جفت برای او مقرر کرد.
ما خلقکم و لا بعثکم الا کنفس واحدة، ان الله سمیع بصیر(11)
آفرینش و برانگیختگی شما نیست، مگر همچون یک جنس یک جان و در حقیقت خدای متعال، شنوا و بینا است.
و الله جعل لکم من انفسکم ازواجاً(12)
و خدای متعال، برای شما از جنس و جان خودتان جفت مقرر داشت.
جالب توجه است که خطاب آیات کریمه قرآن، عموماً به انسان ها است و نه تنها به مرد یا به زن.
یا ایها الناس!
ای انسانها همه شما از یک جنس هستید.
خلقکم من نفس واحدة
همه شما انسانها را از نفس واحده آفرید.
بنابراین بر خلاف آراء و افکار پشینیان و طرفداران مکتبهای مختلف جهان، قرآن مجید تصریح دارد که زن و مرد از جان یکدیگرند و از یک جنس آفریده شده اند، و هرگاه واژه انسان را به کار می برد، مراد از آن، نوع انسانی است که عبارت از مرد و زن می باشد و نه تنها یکی از این دو.