الگوهای فضیلت

نویسنده : محمد غفاری

مقدمه ویراستار

باسم الله تعالی وله الحمد و الثناء
خداوند منان با فرستادن پیامبران، بویژه آخرین آنان، راهنمایانی شایسته برای هدایت بشریت و متابعت انسان از گفتار و رفتارشان قرار داده، و در مواردی به این امر خطیر اشاره نموده و از آن جمله فرموده: قطعاً برای شما در زندگی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سرمشق نیکویی بوده.
لقد کان لکم فی رسول الله اسوه حسنه(1)
رسول گرامی اسلامی نیز کتاب خدا و خاندان معصومش را تنها الگوهای تضمین شده الهی برای جامعه انسانی معرفی کرده و فرموده:
ای مردم؛ من دو چیز وزین و گرانبها در بین شما به دیعه می گذارم: کتاب خدا و خاندانم، اهل بیتم، و یکی از این دو که کتاب خدای عزوجل است افضل و برتر از دیگری می باشد، و این دو از هم جدا نشوند تا اینکه در سر حوض کوثر به من باز گردند. و مثل این دو، مثل کشتی حضرت نوح علیه السلام است که هرکس بر آن سوار شد نجات یافت، و هرکه از آن روی گرداند، غرق شد و به هلاکت رسید.(2)
و چه خوش سروده در این باره مرحوم ملامحسن فیض:
سالک راه حق بیانور هدی زما طلب - نور بصیرت از در عترت مصطفی طلب
هست سفینه نجات عترت و ناخدا، خدا - دست در این سفینه زن، دامن ناخدا طلب
دم بدمم به گوش هوش، می فکنند این سروش - معرفت ار طلب کنی از برکات ما طلب
مفلس بی نوا بیا از بر ما ببر نوا - صاحب مدعا بیا از در ما دعا طلب
آری، خیر و سعادت دو سرا مرهون پیروی عملی و واقعی از این مقتدایان و رهبران حقیقی و خطاناپذیر می باشد که خدای سبحان عصمتشان را تضمین نموده است و بسان اختران فروزانی فرا راه بشریت می درخشند، تا راه از چاه شناخته شود و انسان دچار گمراهی و هلاکت نگردد.
کتاب حاضر نیز نمی از یمی بی کران است که فضایل و کمالات اهل بیت عصمت و طهارت علیه السلام در آن موج می زند، و هر که طالب سعادت دو جهان است، می بایست روح و جان خود را بدان صفا بخشد و از آن بهره برگیرد.
و هرکس از راه و رسم جاودان این الگوهای فضیلت و معنویت سرپیچی نماید تنها به خویش ضرر زده است، زیرا خداوند بی نیاز و شایسته ستایش است.
و من یتول فان الله هو الغنی الحمید.(3)
محمدرضا الحاج شریفی الخوانساری

پیشگفتار

بسم الله الرحمن الرحیم
برخی از آیات قرآن کریم به روشنی نشان می دهد که یکی از نعمت های بزرگ الهی، هدایت خلق به سوی حق است و این هدایت از راه بخشیدن عقل و خرد، و دادن درسهای گوناگون از راه فطرت و ارائه نشانه هایی در جهان آفرینش، و نیز از طریق فرستادن پیامبران و کتب آسمانی صورت می گیرد. و مضمون پاره ای از روایات این است که جامعه انسانی کامل صاحب یقین امام معصوم - که عالم ملکوت بر او مشکوف باشد - خالی نمی ماند، که او خلق را به راه خدا دعوت کند و مردم به راهنمایی او حق باطل و حلال و حرام را بشناسند.
امام باقر علیه السلام فرمود:
به خداقسم از روزی که خداوند آدم علیه السلام را قبض روح فرمود روی زمین از امامی که مردم را به سوی حق هدایت کند خالی نگذاشته و هرگز زمین از حجت خدا بر مردم خالی نمی باشد.(4)
در قرآن کریم می خوانیم:
و جعلنا منهم أئمه یهدون بأمرنا لما صبروا و کانوا بایاتنا یوقنون.
و از آنان امامان و پیشوایانی قرار دادیم که به فرمان ما مردم را هدایت می کردند، چون شکیبایی نمودند، و به آیات ما یقین داشتند.(5)
آری امامان معصوم علیه السلام در هر دوره و زمانی میان مردم و پروردگار در اخذ فیوضات ظاهری و باطنی وجود داشته اند، و تنها امام معصوم است که به امر خداوند به هدایت خلق قیام می کند و آنان را به کمال مطلوب و سرمنزل مقصود می رساند، و هیچگونه خطا و اشتباهی در راهنمایی اش راه ندارد.
برنامه های عملی همواره موثرترین برنامه های هدایت و تربیت است زیرا که عمل، حکایت از یقین قلبی و ایمان عمیق می کند، حضرت امیرالمومنین علیه السلام می فرماید:
به سبب ایمان به کرداراها شایسته راه برده می شود و کردارهای شایسته دلیل روشنی است بر ایمان.(6)
و گفته اند: سخنی که از دل برآید لاجرم بر دل نشیند.
به همین دلیل پیامبران و پیشوایان معصوم علیه السلام بهترین راه هدایت را با عمل خود نشان می دادند، و برای همین است که خداوند متعال عمل و کردار پیشوایان را سرمشق و الگو به مردم معرفی می کند و می فرماید:
قد کانت لکم اسوه حسنه فی ابرهیم والذین معه
برای شما سرمشق خوبی در زندگی ابراهیم و کسانی که به او ایمان آوردند و با او بودند، وجود داشت.(7)
و در آیه بیست و یک سوره احزاب شخص پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم را به عنوان اسوه و الگو به مسلمانان معرفی می کند:
لقد کان لکم فی رسول الله أسوه حسنه لمن کان یرجو الله و الیوم الاخر و ذکر الله کثیراً.
مسلماً برای شما در زندگی رسول خدا صلی الله علیه و آله و سلم سرمشق نیکویی بود برای آنها که امید به رحمت خداوند و روز رستاخیز دارند و خدا را بسیار یاد می کنند.
پیامبر عظیم الشأن اسلام نیز اهل بیت خود را به کشتی نوح تشبیه می فرماید، که پیروان آنها اهل نجات، و متخلفین غرق شدنی هستند(8). و در صلوات ماه شعبان می خوانیم:
خدایا درود فرست بر محمد و آل محمد که کشتی روان در گردابهای بی پایان اند. و هرکس در آن کشتی درآید در امان است و هرکه آن را ترک نماید غرق گردد. هرکس بر آنها پیش افتد در ضلالت است، و هرکه از آنها پیروی نکند نابود است، و همراه با آنان در قرارگاه سعادت و بهشت جاویدان به آنها ملحق خواهد شد.(9)
اینک کتاب حاضر فرازهایی از اخلاق عملی انسان ساز معصومین علیه السلام را در دیدگاه خوانندگان گرامی قرار می دهد که در زندگی خود، آنها را سرمشق قرار دهند تا در سرمنزل مقصود به آنان ملحق شوند، در اینجاچند نکته را متذکر می شوم:
1 - در این نوشتار تنها فرازهایی از سیمای اخلاقی معصومین علیه السلام آورده شده و از سایر فضائل و مناقبشان سخن گفته نشده است.
2 - گفتار و کردار و سیمای اخلاقی آنان بزرگان از لابلای احادیث و روایات انتخاب و ترجمه شده و به جهت اختصار از شرح آنها خودداری گردیده است.
3 - در ابتدای هر فصلی مطلبی کوتاه مناسب آن فصل ذکر شده و آیات و روایات بیشتر به کتب مربوطه موکول گردیده است.
خداوند توفیقمان دهد که سیره عملی و اخلاقی ائمه معصومین علیه السلام را الگو و سرمشق زندگی خود قرار دهیم، و انشاءالله در سرای جاودان به آن برگزیدگان ملحق شویم.
امید که این خدمت ناچیز همچون پای ملخ از موری ضعیف در پیشگاه خداوند متعال و ساحت اقدس حضرت ولی عصر - عجل الله تعالی فرجه الشریف - مورد قبول واقع گردد، آمین.
قم، محمد غفاری
بهار 1379 شمسی

آثار یقین به معاد

مرتبه عالی ایمان را یقین گویند. حضرت امام رضا علیه السلام فرمود:
ایمان یک درجه بالاتر از اسلام است، و تقوا یک درجه از ایمان بالاتر، و یقین یک درجه بالاتر از تقوا است،
سپس فرمود:
در میان مردم چیزی کمتر از یقین تقسیم نشده است.
انجام هر عملی بسته به یقین انسان است و به نتیجه ای که از آن عمل حاصل می گردد.
بنابراین یقین به معاد، یعنی باور فلبی به این که انسان بی هدف و عبث آفریده نشده است، و آفرینش برای او خط سیری تعیین کرده که با مرگ پایان نمی پذیرد، بلکه مرگ دروازه ای است برای زندگی دیگر.
یقین یعنی اطمینان قلب به اینکه عدالت پروردگار در انتظار همگان است و هر عملی ولو به اندازه سنگینی ذره، نیک یا بد باشد، روز قیامت پاداش یا کیفر دارد.
باور داشتن چنین روز و عالمی، نیروی خودسازی رابرای انسان به ارمغان می آورد و آثارش در تمام کردار و گفتار او خودنمایی می کند. و چنین انسانی به فکر سرای دیگر و توشه آن است، آن چنان که حضرت علی علیه السلام به آن سفارش فرموده است:
پس در زندگی دنیا از دنیا ی خود توشه سفر آخرت را بردارید از آنچه خود را فردای قیامت از عذاب الهی برهانید.(10)
و فرموده است:
و بسوی خدا باز گردید با توشه شایسته ای از اطلاعات و بندگی که به آن دسترسی دارید.(11)
آثار یقین به روز رستاخیز را باید در زندگی پیشوایان معصومان جستجو کنیم و از آنان پیروی نماییم.
اینک فرازهایی از یقین و آثار آن در زندگی امامان علیه السلام .