فهرست کتاب


انسان بر آستان دین «خلاصه آثار استاد شهید مرتضی مطهری ج 8 »

مرکز تحقیقات دانشگاه امام صادق علیه السلام

الف - اصالت شر:

فیلسوفان ماتریالیسم معتقدند که انسان بذاته موجودی شرور و ظالم است و اگر در تاریخ بشر، اخلاق و ارزش های انسانی دیده می شود، ناشی از جبر طبیعت و لازمه زندگی اجتماعی است. انسان ها دیدند اگر با هم قرارداد صلح اجباری نبندند، نمی توانند در مقابل مشکلات طبیعی از خود دفاع کنند. جبر بیرونی انسان را وادار کرد خوب باشد. این همان نظریه داروینیسم اجتماعی است که می گوید: اتحاد به خاطر وجود دشمن مشترک است و اگر آن دشمن از بین رفت، خود متحدین به جنگ هم می روند. قایلین به این نظر، به علت همین طبیعی و ذاتی بودن شرارت، بشر را قابل اصلاح نمی شمارند و ارایه نظریات اصلاحی را اشتباه می دانند و به همین دلیل عموماً خودکشی را تجویز می کنند و می گویند: ((کار خیر، پایان دادن به شر است و وجود انسان شر است)). پس باید خودکشی و دیگرکشی کرد! قرآن در مورد ابتدای آفرینش بیان می کند که ملائکه با همین نظر بدبینی به سرشت انسان گفتند: اتجعل فیها من یفسد فیها و یسفک الدماء(356) و خدا هم آن ها را تخطئه نکرد، بلکه فرمود: انی اعلم ما لا تعلمون؛(357) یعنی شما درست می گویید، اما روی دیگر سکه را ندیده اید.

ب - اصالت خیر:

عده ای دیگر می گویند: طبیعت انسان بر خیر و عدالت و درستی است، اما علل خارجی او را فاسد می کند. ژان ژاک روسو اعتقاد دارد که انحراف و نادرستی ها از جامعه به بشر تحمیل می شود، لذا وی به جامعه بدبین است و می گوید: برای نجات بشر باید حتی الامکان به طبیعت برگشت.
بدین جهت وی به تمدن جدید خوش بین نیست. نظر وی تا حدی شبیه نظریه اسلام در مورد فطرت است که پیامبر اکرم صلی الله علیه و آله و سلم فرمود: کل مولود یولد علی الفطرة حتی یکون ابوده یهودانه و ینصرانه(358) که در این جا انحراف یهودی یا نصرانی شدن مثالی برای انواع انحراف های اجتماعی و پدر و مادر نیز به عنوان نمونه ای از عوامل اجتماعی ذکر شده اند، پس این نظریه به سرشت بشر خوش بین است و اصالت را بر حق می داند و انحراف را معلول علل خارجی.

ج - اصالت خیر و شر:

عده ای می گویند: در جامعه بعضی پیرو حقند و بعضی مایل به باطل، در نتیجه جامعه ممزوجی است از خیر و شر، زیرا انسان ممزوجی از این دو می باشد، لذا نزاع بین حق و باطل در صحنه وجود فرد و اجتماع همیشه جریان دارد. حال غلبه با کدام است بحث دیگری است که ما معتقدیم غلبه نهایی با حق است.
هو الذی ارسل رسوله بالهدی و دین الحق لیظهره علی الدین کله و لو کره المشرکون(359) البته ما قایل به اصالت داشتن هم خیر و هم شر نیستیم.