امر به معروف و نهی از منکر

نویسنده : محمد سروش، سید محمد مقدس نیا

مقدمه

امر به معروف و نهی از منکر، یک واجب مهم اسلامی است که متأسفانه هم شناخت کافی در مورد آن وجود ندارد و هم به طور شایسته مورد توجه قرار نگرفته است. حتی در جامعه اسلامی ما، با این که قرآن و احکام در درجه اول اهمیت قرار دارند، باز هم این اصل مهم مورد غفلت و کم مهری و واقع شده و توجه کافی بدان نشده است. رهبر معظم انقلاب اسلامی، حضرت آیت الله خامنه ای، مد ظله العالی، در مورد این بیانات مهمی ایراد فرموده و در جلسات متعددی و تک تک افراد جامعه را نسبت به توجه به این واجب توصیه کرده اند.
ما در این کتاب، به خواست خدا نسبت به اهمیت این واجب، شرایط آن، عوامل و عواقب بی اعتنایی بدان، وظیفه حکومت نسبت به آن و... بحث خواهیم کرد و امید داریم برادران دینی با یادگیری دقیق این مباحث در اجرای آن که ضامن سعادت فردی و اجتماعی است، کوشا باشند.
پژوهشکده تحقیقات اسلامی

کلیات

1. ضرورت و اهمیت امر به معروف و نهی از منکر

انسان موجودی اجتماعی است که سرنوشتش با سرنوشت جامعه ای که در آن زندگی می کند، ارتباط دارد. سود و زیان کارهایی که از انسان سر می زند، هم به خود او باز می گردد و هم جامعه را متأثر می کند. علاوه بر این، اعمال دیگران نیز در زندگی انسان خالی از تأثیر نیست. از این رو، همان گونه که انسان در قبال اعمال و رفتار خود مسئولیت دارد، در برابر عملکرد افراد جامعه ای که در آن زندگی می کند نیز مسئول است. در بینش اسلامی، یک فرد مسلمان باید پا به پای اصلاح نفس خود، در جهت اصلاح در جهت اصلاح دیگران نیز بکوشد. بی توجهی نسبت به اعمال و سرنوشت دیگران، در واقع بی اعتنایی به سرنوشت خویشتن است و اگر فساد، گناه، فحشا، منکر و انحراف در جامعه شیوع یابد، آثار نامطلوب آن، دامنگیر همه افراد خواهد شد و حتی مؤمنان و پارسایان نیز از شعله آن در امان نخواهند ماند.
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) در تبیین این رسالت و هماهنگی می فرماید:
کلکم راع و کلکم مسئول عن رعیته(1)
همه شما سرپرست (همدیگر) هستید و نسبت به زیر دستان خود مسؤولید.
اسلام از پیروان خود می خواهد که خود را در برابر جامعه متعهد بدانند و یا مشاهده ستم و گناه ساکت نمانند، بلکه همواره دیگران را به خوبی ها امر کنند و از بدی ها باز دارند. تأکیدهای مکرر قرآن کریم، در خصوص امر به معروف و نهی از منکر بیانگر ضرورت و اهمیتی است که اسلام برای سالم سازی محیط اجتماع و مبارزه با عوامل فساد و گناه قائل است.