ویژگی های جامعه قرآنی

نویسنده : حسین غفاری

مقدمه ناشر

بسم الله الرحمن الرحیم
نزول قرآن کریم از عالم اعلای قدرت، و ظهورش در حلیه عبارات و واژگانی برتر و فراتر از بلاغت و فصاحت، و تأثیر ژرف و حکیمانه آن در هدایت انسان ها در طول قرون و اعصار متمادی، بسی شگفت انگیز و خیره کننده است.
قرآن، کتابی است که پرتو هدایتش در زوایای روح و اندیشه های بشری تجلی یافته و استعدادهای نهان و خفته را بیدار و به جنبش و حرکت وادار نموده و شعله های ایمان را برافروخته است، کینه ها، نفرت ها، جهل ها، و ظلمت ها را از میان برداشته، غل و زنجیرهای ستم را که از سوی حاکمان زورگو، فرومایگان پست و و بت پرستان بی خرد، اندیشه ها و نفوس بشری، سایه افکنده بود، از هم گسسته است، راه های خردمندانه ای برای بهره مندی از لذات مادی و معنوی به روی همگان گشوده جهشی فوق تصور در اندیشه ها، اخلاق، آداب و رسوم جوامع بشری پدید آورد، تعصبات جاهلی و بی ارزش را دور ریخته، قدرتمندان، سرکشان، سرمستان قدرت و شهوت را خوار و ذلیل، ضعیفان و واماندگان را قدرت، عزت و عظمت بخشیده و چون خورشیدی فروزان، شب های شکست خردمندان و تشنگان هدایت و سعادت را به روز نصرت و پیروزی بدل کرده است.
پیامبر عظیم الشأن اسلام صلی الله علیه و آله و سلم با بهره مندی از تعالیم و آموزه های وحی، توانسته بر روی ویرانه های عصر جاهلی، کاخ بلند توحید، عدالت و معرفت را بنا نموده، هدایت، کمال و سعادت دنیا و آخرت را به جوامع بشری هدیه نماید. پروردگار متعال، نسخه آسمانی خویش را این گونه توصیف می فرماید:
- اءنَّ هذا القرءان یهدی للتی هی اقوم.(1)
- هذا بیان للناس و هدی و موعظة للمتقین.(2)
- کتب انزلناه الیک لتخرج الناس من الظلمات الی النور باذن ربهم الی صراط العزیز الحمید.(3)
همانطور که قرآن کریم، حائز خصوصیات، ویژگی ها و برجستگی های فراوان است، جامعه قرانی نیز باید دارای ویژگی ها و خصوصیات خاص خود باشد.
مؤلف محترم، برخی از آن ویژگی ها را - با اقتباس از آیات کریمه - در این مجموعه، جمع آوری و پیرامون آنها مطالبی در خور ارائه، تقدیم نموده است.
این دفتر، بعد از بررسی و ویرایش، آن را به زیور طبع آراسته و تقدیم علاقه مندان محترم می نماید. امید
امید آن که مورد رضای حضرت حق قرار گیرد. انْ شاء الله.
دفتر انتشارات اسلامی
وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم

پیشگفتار

تاریخ اسلام، گواه است که بعثت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم دو دوره متفاوت ولی هماهنگ را سپری کرد:
1 - دوره تبلیغ و تربیت، با هدف مردم سازی و ساختن امت اسلام.
2 - دوره تأسیس دولت و برپایی نظام اجتماعی نوین، با هدف جامعه سازی (جامعه ای مبتنی بر تعالیم قرآن).
از آن جا که نزول وحی و آیات قرآن، تدریجی و متناسب با شرایط و مقتضیات بعثت و همراه با تحولات گوناگون اجتماعی (تحولات سیاسی، اقتصادی و فرهنگی) بود تا هدایت و تربیت مردم و جامعه را سامان دهد، قهراً آن چه پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و سلم انجام داد و سیاست گذاری و رهبری کرد، با الهام از خداوند متعال و در پرتو تعالیم قرآن بود.
بدین ترتیب، فلسفه نزول تدریجی - نه یکباره - وحی و آیات قرآن بر پیامبر خاتم صلی الله علیه و آله و سلم در دوران رسالت (23 سال) همزمان با تحولات اجتماعی و رویدادهای انقلاب اسلامی - قرآنی، نمایان و آشکار می گردد.
بنابراین، قرآن کریم، بیانگر اصول و مبانی مردم سازی و جامعه سازی و نیز چگونگی تأسیس نظام اجتماعی نوین بر پایه وحی و مطلوب و ایده آل الهی - انسانی است. و از آن جا که قرآن دارای سه ویژگی جهان شمولی، جامعیت و جاودانگی است، این شایستگی را دارد که در هر عصر و روزگاری و در هر شرایط اجتماعی، همان سازندگی را که در عصر نزول داشته، همه جا و هر زمان نیز داشته باشد.
و به دیگر سخن، مدینة الرسول، همان مدینه فاضله و آرمانی قرآنی - انسانی برای جوامع بشری برای همیشه تاریخ است.
نوشته حاضر، نمایانگر ویژگی های چنین جامعه ای و ترسیم کننده سیمای تابناک آن است.

چند تذکر لازم

1 - این تحقیق کاملا قرآنی و مستندات آن، تنها بر آیات الهی قرآن استوار است، نه چیز دیگر مانند روایات - جز در موارد اندک - شواهد و یا نمونه های تاریخی و مانند آن ها.
2 - مباحث در این نوشته به صورت کوتاه و فهرست گونه ارائه شده است، نه گسترده؛ زیرا هدف فراهم ساختن زمینه های تحقیق برای محققان و قرآن پژوهان ژرف نگر درباره موضوع مورد بحث در آینده است.
ضمن آن که طرح چنین مباحثی - به اصطلاح - خود موضوعیت دارد و بخشی از نیازهای انقلاب و نظام اسلامی ایران و دیگر جوامع اسلامی و قرآنی جهان اسلام را - که در حال شکل گرفتن است - بر آورده می سازد و جهان معاصر را یک بار دیگر، به تعالیم حیاتبخش و عزت آفرین قرآن، آشنا می گرداند.
3 - رضایت اصل اختصار و گزیده نویسی، نویسنده را بر آن داشت که از ذکر نمونه های عینی و تاریخی، صرف نظر کند و به یک بحث نظری صرف، بسنده نماید.
4 - این نوشته، پاسخی منطقی است به شبهات و اتهامات بی دلیل، درباره برخی از اندیشه های اسلامی و تعالیم قرآنی از جمله آن ها مسأله جدایی دین از سیاست، معیشت، مسائل اجتماعی و محدود بودن قلمرو تعالیم اسلام و قرآن، به یک سلسله مسائل اعتقادی، اخلاقی و امور فردی و اخروی که از سوی برخی از مسلمانان ناآگاه و دوستان نا آشنا با اهداف و مقاصد دین و عمق تعالیم اسلامی و قرآنی و یا از جانب دشمنان کینه جو، مطرح می گردد؛ دشمنانی که به منظور تضعیف موقعیت اسلام و مسلمین در جهان و خدشه دار کردن چهره تابناک پیروان آزادی خواه، عدالت طلب و خداجوی قرآن کریم - که امروز در پرتو انقلاب اسلامی ایران و استفاده از آموزه های مصلح کبیر قرن؛ حضرت امام خمینی رضوان الله تعالی علیه و رهبر فرزانه حضرت آیة الله خامنه ای دامت برکاته به مبارزه علیه استعمار دین ستیز و استکبار جهانخوار در سرزمین های اسلامی برخاسته اند - به تلاش گسترده و همه جانبه ای پرداخته اند.
5 - ترجمه آیات، از ترجمه مرحوم استاد سید جلال الدین مجتبوی، چاپ دوم اقتباس گردیده است.
6 - از خوانندگان گرامی و صاحنظران عرصه قرآن پژوهی، به دلیل وجود لغزشها و کاستیهای فراوان در این اثر و از این که حق موضوع مورد تحقیق، به درستی ادا نشده است - که بخشی از آن ها ناشی از بیماری نویسنده در مدت تنظیم و تدوین آن بوده است - پوزش می طلبم.
در پایان، از محقق ارجمند و مفسر و مترجم دقیق النظر قرآن کریم جناب حجة الاسلام و المسلمین آقای محمدرضا انصاری محلاتی دامت عزه العالی که ویراستاری معنوی این اثر را پذیرفته و در چگونگی تنظیم مطالب و تصحیح آن، یاری فرمودند، سپاسگزاری و قدردانی می شود.
قم
حسین غفاری