جوانه زندگی و زندگی جوان« شرح نامه 31 نهج البلاغه»

نویسنده : رضا رمضان ی گیلانی

مقدمه

از کجا آمدن، در کجا و چگونه بودن و زیستن و به کجا رفتن از عمده ترین و مهمترین سئوالات و درنگ هایی است که همواره بشر را به خود مشغول ساخته و هر گروه و مکتبی به گونه ای در صدد پاسخ به آن بر آمده است.
عده ای درباره گذشته و برخی علاوه بر آن درباره آینده کمتر تامل و درنگ می کنند؛ با این که در درون و فطرتشان گرایش معرفت و شناخت این نوع سئوالات و از جمله جاودانگی نهفته است با این حال به عللی کمتر به آن می نگرند و درباره آن کنکاش می نمایند.
اما چگونه زیستن چیزی نیست که خود را از آن جدا سازد، هر انسانی با توجه به درگیری و مواجهه با زندگی، در صدد است خوب زیستن را انتخاب کند که برخی در این مسیر نیز به خاطر نداشتن راهنما گمراه شدند و از مسیر و مقصد اصلی منحرف گشتند.
در طول تاریخ، خدای متعالی پی در پی انسان های صالحی را فرستاده تا راه و مقصد را به بشر نشان دهند که البته عده ای بر اساس آن راهنمایی ها خود را به سعادت رساندند و برخی نسبت به آن دعوت های نجات بخش بی اعتنا بوده و نسبت به پیام آوران بی مهری و گاهی توهین و اهانت می کردند و زمانی در صدد کشتن آنها بر می آمدند. این نوع خاطرات و قصه های پرغصه در تاریخ، فراوان به چشم می خورد.
این که انسان، عزیز است، با شرافت و کرامت است، می تواند خلیفه و جانشین خدا شود و می تواند همه چیز را تحت تسخیر خود قرار دهد و این که همه چیز برای بهره گیری او آفریده شده و او خود را باید به حق و حقیقت برساند، متاسفانه مورد بی توجهی او قرار گیرد.
به هر حال باید مصیر و مقصد را شناخت و آن چه که در خور شأن و منزلت انسانی است به آن رسید.
انسان باید بداند که کمال چیست، تا خود را به آن برساند، او باید با خود آشتی کن و رابطه ای درست و واقعی با خود برقرار نماید.
باید حقیقت زندگی و معنای آن را درک نماید و خود را به حیات زیبا و پاک و با نشاط برساند.
از مشکلاتی که در طول تاریخ دامنه بسیاری از افراد پیر و جوان، زن و مرد را گرفته، نداشتن ارتباط با مربیان و معلمانی است که درس زندگی به انسان ها می آموزند.
انسان باید با معلم بشر و کسی که حیات و زندگی واقعی را به انسان می آموزد مرتبط باشد تا خود را از گودال گمراهی نجات دهد.
حضرت علی علیه السلام به اعتراف همه دانشمندان، آن انسان صالح، مصلح، عدالت خواه، سیاستمدار، معلم و مربی است که نه فقط در زمان خود و نه فقط برای مسلمانان بلکه برای هر انسانی و در هر دوره ای نسخه زندگی را پیچید و آن نسخه اکنون پیش روی ما است تا با عمل به آن خود را به حیات پاک و طیب برسانیم.
او صداقت، عفت و پاکدامنی، عشق و ایثار، شجاعت به تعهد، حکمت، عدالت، سخاوت، قضاوت و در حقیقت زندگی پویا و بانشاط را برای انسان ها معنی نمود.
لذا در طول تاریخ هر کسی با او ارتباط برقرار کرد، به او عشق ورزید، و صفا و محبت زندگی را در عرصه های مختلف فردی، اجتماعی، سیاسی، از تعلیماتش آموخت. او در آموزه هایش از حق و عدالت فراوان سخن گفت و در نهایت خود را فدای عدل و حق نمود.
بخشی از جلوه های این حقیقت و انسان کامل در نهج البلاغه که شمایی از گفته ها و نوشته های آن حضرت است برای هر صاحب بصیرت و معرفتی، ظهور و بروز می نماید.
این مجموعه حاصل چندین سال مطالعه و تحقیقات پیرامون نامه 31 نهج البلاغه است، نامه ای که پدری اصلاح گر و سیاستمدار و راهنما برای فرزندش نوشته و چون امت اسلامی فرزندان معنوی آن امامند باید آن را سرلوحه بخش های مختلف زندگی خود قرار دهند.
در این نامه عصاره و خلاصه درس زندگی همه معلمان بشری به زیباترین عبارت آورده شده است.
او خود را پدری دلسوز و دلداده ای می دانست که دغدغه هدایت مردم زمانه را داشت و همواره حس مسئولیت و تعهد خود را به گونه های مختلف مورد تاکید قرار داد.
امید است بزرگان اهل ملائکه عرفت و قلم، نگارنده را با نکته های تکمیلی و اصلاحی برای چاپ های بعدی یاری نمایند.
لازم است از طلبه زحمتکش آقای محمد منتج که در تنظیم این اثر زحمات فراوانی را متحمل شدند تشکر و قدردانی نمایم و نیز لازم است از همه عزیزانی که در مجموعه موسسه دین و اخلاق و انتشارات صحیفه معرفت همتی بلیغ از خود نشان داده و در پی گیری چاپ و نشر زحمت کشیدند صمیمانه تقدیر و تشکر نمایم.
بقا و طول عمر رهبر معظم نظام مقدس جمهوری اسلامی ایران، حضرت آیة الله خامنه ای ((مد ظله العالی)) را از خدای بزرگ مسئلت می نمایم.
الحقیر رضا رمضانی
16 ذیحجه 1425 ه.ق
7 بهمن 1383 ه.ش

دیباچه

نامه سی و یکم نهج البلاغه، گنجینه ای ارزشمند است که در آن پدری پیر و دانا همچون علی علیه السلام به فرزندی بصیر و جوان و صالح، نصایحی شنیدنی و خواندنی است.
نصایحی که می توان زندگی جوان امروز را رنگی الهی بخشید و اخلاق و معرفت مردم را نورانی کند.
این نامه از موضوعات فوق العاده عمیق و صد البته علمی سرشار است، همچون:
1 - فناپذیری.
2 - زمان
3 - رابطه انسان و روزگار.
4 - دنیا و حقیقت آن
5 - مرگ و باطن آن
6 - رجعت انسان.
7 - حقیقت مطلق انسان.
8 - علم حقیقی
9 - خوشبختی
10 - آرمان ها
11 - هویت ها
12 - تاریخ.
13 - هلاکت
14 - مصیبت ها در عالم
15 - معبودیت.
16 - مقوله وابستگی به دنیا
17 - مفهوم غرور
18 - ترس از مرگ
19 - آفات در زندگی بشر.
20 - قوای انسانی.
21 - دایره ارتباطات انسانی
22 - حقیقت تقوا
23 - نصیحت
24 - یاد او
25 - قلب
و صدها موضوع دیگر.
جزوه جوانه زندگی و جوان، شرح و در حقیقت دریافتی است از آن گنجینه پرارزش که برای مخاطبان اصلی نامه یعنی جوانان نگاشته شده است.
مخاطب دقیق این جزوه، دانش آموزان مقطع دبیرستان و پیش دانشگاهی بوده و طبیعتا متن و سطح علمی آن تا حدودی با این مخاطبان تطابق دارد.
در واقع سعی شده است ادبیات این جزوه تا حد ممکن روان و به دور از اصطلاحات تخصصی در زمینه علوم مختلف باشد و نیز کمابیش از نکات حکمت آمیز در قالب نصایح و مواعظ استفاده شده است؛ آن گونه که دوستی با دوست خود سخن می گوید نه سخنی مستقیم، بلکه به زبان اشاره و کنایه.

درس اول

((انتظار می رود پس از مطالعه این درس با مطالب زیر آشنا شوید.))
نقش رسولان الهی در هدایت انسان
نقش عقل در راهنمایی بشر
صفات بهترین هدایت کنندگان بشر
لزوم شناخت امامان معصوم علیهم السلام
راه های شناخت امامان معصوم علیهم السلام
امکان یا عدم امکان شناخت کامل امامان علیهم السلام
نکاتی درباره نهج البلاغه و نامه ای که حضرت امیرالمومنین علیه السلام برای امام حسن علیه السلام و سایر فرزندان معنوی خود نگاشت.