احدی الحسنیین

نویسنده : مرکز غدیر

1- شهادت آرزوی ائمه (علیهم السلام)

از آرزوهای ائمه علیهم السلام، شهادت در راه خدا بوده بگونه ای که همواره در عبارات مختلف آنرا برای خود و دیگران تمنا می کرده اند.
امام علی (علیه السلام) در این زمینه می فرمایند:
فطوبی للمجاهدین فی سبیل الله و المقتولین فی طاعته(30)
خوشا به حال پیکارگران راه خدا و کسانی که بفرمان او به مصاف دشمن رفته و کشته می شوند.
و در جنگ صفین برای هاشم بن عتبه که از اصحاب آن حضرت است طلب شهادت می کنند و می فرمایند:
اللهم ارزقه الشهاده فی سبیلک والمرافقه لنبیک(31)
بار خدایا شهادت در راه خود و همراهی پیامبرت در بهشت را روزی او قرار ده.
و در عهد نامه مالک اشتر پس از اینکه دستورات حکومتی را به مالک گوشزد می کند برای خود و مالک اشتر از خدای بزرگ شهادت می طلبد:
... و أنا أسأل الله تعالی بسعه رحمته و عظیم قدرته علی اعطاء کل رغبه أن یوفقنی و ایاک لما فیه رضاه من الاقامه علی العذر الواضح الیه ئ الی خلقه مع حسن الثناء فی العباد و جمیل الأثر فی البلاد و تمام نعمه و تضعیف الکرامه و أن یختم لی و لک باسعاده و الشهاده.(32)
من از خداوند بزرگ با آن رحمت وسیع و قدرت عظیمش بر انجام تمام خواسته ها مسئلت دارم که من و تو را موفق دارد تا رضای او را جلب نمائیم و کاری کنیم که نزد خلقش معذور باشیم همراه با مدح و ثنای نیک در میان بندگان و آثار خوب در شهرها و تمامیت نعمت و فزونی شخصیت ها در پیشگاه او، و نیز از او مسئلت دارم که زندگی من و تو را با سعادت و شهادت پایان بخشد ...
روزی پیامبر به حضرت علی (علیه السلام) می فرماید:
ان الله کتب علیک الجهاد المفتونین کما کتب علی جهاد المشرکین قال فقلت یا رسول الله ما هذه الفتنه التی کتب علی فیها الجهاد قال قوم یشهدون أن لا اله الا الله و أنی رسول الله و هم مخالفون للسنه فقلت یا رسول الله فعلام اقاتلهم و هم یشهدون کما أشهد قال علی الاحداث فی الدین و مخالفه الامر فقلت یا رسول الله أنت کنت وعدتنی الشهاده فاسأل الله أن یعجلها لی بین یدیک قال فمن یقاتل الناکثین و القاسطین و المارقین أما انی قد وعدتک الشهاده و ستستشهد تضرب علی هذه فتخضب هذه فکیف صبرک اذا فقلت یا رسول الله لیس هذا بموطن هذا موطن شکر(33)
خدای بزرگ جهاد با بازی خورندگان را برای تو مقرر فرموده کما اینکه پیکار با مشرکین را سهم من قرار داده است.
گفتم منظور شما چه کسانی هستند؟
فرمود: کسانی که شهادتین را اداء می کنند در حالیکه با روش من مخالفند.
عرض کردم ای رسول اگر آنها مانند من اداء شهادتین می کنند پس جهاد من با آنان بر سر چه چیز خواهد بود؟
فرمود: تو با آنها بر سر بدعت هایی که در دین وارد شده و نیز بر سر ولایت امر نبرد می کنی.
گفتم ای رسول خدا: تو وعده شهادت دادی و من از خدا می خواهم که این شهادت در رکاب تو باشد پیامبر فرمود: پس چه کسی با ناکثین و قاسطین و مارقین پیکار کند؟! آری من وعده شهادت بتو دادم و بزودی شهید خواهی شد و شمشیر بر سرت فرود آید و محاسنت به خون رنگین گردد حال بگو در آن هنگام چگونه تحمل خواهی کرد؟
عرض کردم ای رسول خدا: آن جایگاه شکر است نه جایگاه صبر و تحمل.
و بدین سان آنچه بیش از هر چیز زنده ماندن بعد از پیامبر را بر امیرالمؤمنین (علیه السلام) آسان می کند همان دست یابی به شهادت در راه خداست بطوری که می فرماید:
فو الله لو طمعنی عند لقاء العدو فی الشهاده و توطینی نفسی عند ذلک لأحببت أن لا أبقی مع هؤلاء یوماً واحداً و لا ألتقی بهم ابدا(34)
به خدا اگر آرزوی شهادتم به هنگام رویایی با دشمن نبود و خود را آماده برای رسیدن به این آرزو نمی کردم دوست داشتم یک روز با اینان (مردم زمانه اش که دل به دنیا بسته بودند) به سر نبرم و هرگز دیدارشان نکنم.
و آن گاه که شب وصال فرا می رسد بی قرار در آرزوی وصال محبوب، این سو و آن سو می رود. راوی می گوید:
جعل علی (علیه السلام) یعاود مضجعه فلا ینام ثم یعاود النظر فی السماء و یقول و الله ما کذبت و لا کذبت و انها للیله التی وعد ...(35)
علی گاه به رختخواب می رفت و نمی خوابید و همواره در انتظار فرا رسیدن صبح بود و در آن حال می گفت: امشب همان شب شهادت من است که رسول خدا به من وعده داده بود، به خدا قسم که نه من دروغ گویم و نه وعده دروغم داده اند.
و بالاخره نزدیکی صبح به مسجد می شود و به هنگامه سخن با معبود شربت وصل می نوشد و با صدای بلند می گوید:
فزت و رب الکعبه
به خدای کعبه پیروز شدم
آری علی شهادت را بدس آورد، چیزی که سالها در طلبش روز شماری می کرد.

2- شهادت، آرزوی بندگان صالح خدا

بندگان صالح خدا- از صدر اسلام تا کنون- به پیروی از رهنمودهای حیاتبخش اسلام، مشتاقانه طریق شهادت پیموده اند و خدای عزوجل عدد کثیری از آنان را مشمول فضل و رحمت خویش ساخته و شهادت را نصیبشان فرموده است. به عنوان نمونه موارد ذیل ذکر می گردد:
1- اسحاق بن عمار از اصحاب امام صادق (علیه السلام) به نقل از حضرت می گوید:
روزی رسول خدا (صلی الله علیه وآله) نگاهش به جوانی از انصار افتاد که در مسجد بود و صورتی زرد، بدنی لاغر، چشانی گود افتاده داشت و سر تکان می داد رسول خدا فرمود:
ای جوان چگونه صبح کردی؟ گفت:
در حال یقین.
رسول خدا از این گفته به تعجب آمد و فرمود:
برای هر چیزی حقیقتی است، پس حقیقت یقین تو کدام است؟
عرض کرد:
ای رسول خدا یقینم مرا محزون کرده و خواب شب از چشمانم ربوده و درونم تشنه ساخته، پس، از دنیا و آنچه در آن است دوری گزیده ام، به گونه ای که انگار شاهد برپایی عرش الهی برای رسیدگی به اعمال بندگان هستم، در حالیکه مردمان محشور و من در میانشان حساب پس می دهم. و انگار اهل بهشت را می بینم که تکیه بر بالش ها زده در محفل انس از نعمتهای الهی بهره می گیرند. و انگار دوزخیان را به هنگام عذاب ناظرم و صدای زبانه های آتش را بخوبی می شنوم.
در اینجا رسول خدا روی به اصحاب کرد و فرمود:
این بنده ای است که خدای، دلش را به نور ایمان روشن فرموده است.
سپس به او فرمو ای جوان این حال را برای خود نگه دار، جوان گفت:
ای رسول خدا دعا کن شهادت در راه خدا در کنار تو روزیم گردد.
پیامبر دعا فرمود و طولی نکشید که در یکی از غزوات دهمین شهید راه خدا شد.(36)
2- مسلم بن عقیل هنگامی که در قصر ابن زیاد با درشتی های او مواجه می شود شجاعانه چنین می گوید:
انا ارجوان یرزقنی الله الشهاده علی یدی شر بردیه(37)
آرزو می کنم که خدا شهادت را بدست بدترین خلق، روزیم کند.
ابن زیاد فرمان قتل او را صادر می کند مسلم را گردن می زنند دعایش مستجاب و به فیض شهادت نائل می گردد.
3- ابی قدامه شامی می گوید:
در یکی از جنگ ها فرمانده سپاه بودم. به همین جهت برای جذب نیرو وارد شهری شده و هر چه مردم را دعوت به جهاد در راه خدا و فضیلت شهادت در راه او کردم اثری نبخشیده متفرق شدند.
به ناچار سوار بر اسبم شدم و به سوی خانه حرکت کردم که ناگاه زنی بسیار زیباروی مرا صدا زد. جوابش ندادم. دنبالم آمده گفت:
نیک مردان چنین نیستند چرا جوابم نمی دهی؟!
ایستادم. نزدیک آمد نامه ای و بقچه ای به من داد و در حالی که اشک از دیدگانش جاری بود بازگشت.
نامه را باز کردم. نوشته ای در آن بود:
تو ما را دعوت به جهاد و بدست آوردن پاداش کردی در حالی که من توانایی آنرا ندارم از این رو گیسوان بافته شده خود را که از دو سوی سبب زیبایی من بود بریدم و به نزدت فرستادم تا افسار اسبت سازی و من آمرزیده شوم.
این واقعه گذشت روز نبرد فرا رسید رزمندگان سرگرم پیکار شدند ناگاه متوجه نوجوانی شدم که بدون کلاه خود و زره در حال نبرد بود.نزدیکش شده گفتم:
ای نوجوان، تو تازه کاری و پیاده، می ترسم زیر پای اسبان لگد مال شوی، هر چه زودتر بازگرد. جوابم داد:
فرمان عقب گرد می دهی؟! در حالیکه خدای بزرگ می فرماید:
یا ایها الذین آمنوا اذا لقیتم الذین کفروا زحفاً فلا تولوهم الأدبار(38)
ای اهل ایمان، هر گاه با تهاجم و تعرض کافران در میدان کارزار روبرو شوید مبادا از بیم آنها پشت- به دشمن- کرده و از جنگ بگریزید.
نوجوان را سوار بر اسبی که همراهم بود کردم گفت:
ای ابا قدامه، سه عدد تیر عاریتم ده. گفتم حالا چه وقت عاریت است؟ اصرار کرد. گفتم:
بشرطی که اگر خدای بر تو منت گذاشت و شهادت نصیب شد مرا شفاعت کنی. گفت:
قبول.
بیدرنگ سه، تیرش دادم. تیر اول را در کمان گذاشت و دشمنی رومی را از پای درآورد. تیر دوم رها کرد و دشمنی دیگر سرنگون ساخت و به هنگام رها کردن سومین تیر، تیری میان دو چشم بشکافت. در این حال فریاد برآورد که:
خدا حافظ ای ابا قدامه.
به سرعت خود را به او رساندم. سرش را روی زین اسب گذاشته بود، به او گفتم:
شفاعت را فراموش نکنی گفت:
باشد. اما خواهشی دارم، هنگامی که وارد شهر شدی سراغ مادرم- همو که گیسوانش را به تو داد- برو، توبره ام را تسلیمش کن و خبر شهادتم را بدو بده، او که شوهرش را سال گذشته از دست داده است.
این بگفت و جان به جان آفرین تسلیم کرد.
یاران، قبری آماده کرده او را درونش گذاشتند. اما زمین او را پذیرا نشد و به بیرون پرتاب کرد. همراهان گفتند:
شاید نوجوان، رخصت نطلبیده از مادر، پای به معرکه نهاده؟
گفتم: بر فرض چنین باشد اما زمین، بدتر از این، پذیرفته است.
ایستادم و دو رکعت نماز گذارده از خدای بزرگ چاره خواستم.
صدایی شنیدم:
ای ابا قدامه: دست از ولی خدا بدار.
چیزی نگذشت که مرغان آسمان، از هر سوی گرداگردش گرفتند و بدنش، به تمامی خوردند.
به شهر شده و راهی خانه اش گشتم. خواهرش درب خانه گشوده تا مرا دید درون رفت و مادرش صدا زده گفت:
مادر ابوقدامه آمده، برادرم همراه او نیست. به سال گذشته پدر از دست دادم و امسال برادر.
مادرش بیرون آمده گفت:
تسلیت می گویی یا تهنیت؟! گفتم:
منظورت چیست؟! گفت:
اگر فرزندم مرده است تسلیت بگو و اگر به شهادت رسیده، تهنیت. گفتم:
شهید از دنیا رفت. گفت:
نشانه ای
گفتم:
زمین بدنش قبول نکرد. مرغان هوا، گوشتش خوردند. لاجرم استخوان هایش دفن نمودیم. گفت:
الحمدلله.
توبره فرزندش، بدو دادم.بازش کرد. غل و زنجیری از آن برون ساخت و گفت: فرزندم، شبانگاهان، غل و زنجیر به خود بسته، با مولای خود مناجات می کرد و می گفت:
ای خدای من: روز محشر، مرا از شکم پرندگان محشور فرما. و خدای دعایش را مستجاب کرد.(39)
4- عمرو بن جموح از اصحاب رسول خداست.
اولین بار بود که عمرو بن جموح با مسلمانان در جهاد شرکت می کرد. تا آن وقت شرکت نکرده بود زیرا پایش لنگ بود و اتفاقاً به شدت می لنگید. و مطابق حکم صریح قرآن مجید، بر آدم کور و آدم لنگ و آدم بیمار، جهاد واجب نیست.
او هر چند خود شخصاً در جهاد شرکت نمی کرد اما چهار پسر داشت که همواره در رکاب رسول اکرم حاضر بودند و هیچ کس گمان نمی کرد و انتظار نداشت که عمرو با عذر شرعی که دارد- خصوصاً با فرستادن چهار فرزند برومند- سلاح برگیرد و به رزمندگان ملحق شود.
خویشاوندان عمرو همینکه از تصمیم وی آگاه شدند آمدند مانع شوند گفتند: اولاً تو شرعاً معذوری ثانیاً چهار فرزند دلاور داری که با پیغمبر حرکت کرده اند لزومی ندارد خودت نیز به جبهه بروی!
گفت: به همان دلیل که فرزندانم آرزوی سعادت ابدی و بهشت جاویدان دارند من هم دارم. عجب! آنها بروند و به فیض شهادت نائل شوند و من در خانه پیش شما بمانم.
خویشاوندان عمر از او دست برنداشتند و دائماً یکی پس از دیگری می آمدند که او را منصرف کنند. عمرو برای خلاصی از دست آنها به خود رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) ملتجی شد:
یا رسول الله! فامیل من می خواهند مرا در خانه حبس کنند و نگذارند در جهاد در راه خدا شرکت کنم. به خدا قسم آرزو دارم با این پای لنگ به بهشت بروم.
ای عمر آخر تو عذر شرعی داری، خدا تو را معذور داشته است، بر تو جهاد واجب نیست.
یا رسول الله!می دانم در عین حال که بر من واجب نیست باز هم ... رسول اکرم فرمود:
مانعش نشوید. بگذارید برود. آرزوی شهادت دارد. شاید خدا نصیبش کند.
از تماشایی ترین صحنه احد، صحنه مبارزه عمرو بن جموح بود که با پای لنگ، خود را به قلب سپاه دشمن می زد و فریاد می کشید:
آرزوی بهشت دارم.
یکی از پسران وی نیز پشت سر پدر حرکت می کرد. آن قدر این دو نفر مشتاقانه جنگیدند تا به شهادت رسیدند.
پس از خاتمه جنگ بسیاری از زنان مدینه از شهر بیرون آمدند تا از نزدیک از قضایا آگاه گردند خصوصاً که خبرهای وحشتناکی به مدینه رسیده بود. عایشه همسر پیامبر یکی از از آن زنان بود. عایشه اندکی از شهر بیرون رفت چشمش به هند، زن عمرو بن جموح افتاد در حالی که سه جنازه بر روی شتری گذاشته بود و مهار شتر را به طرف مدینه می کشید. عایشه پرسید:
چه خبر؟
گفت: الحمدلله پیغمبر سلامت است ایشان که سالم هستند دیگر غمی نداریم.
خبر دیگر اینکه:
رد الله کفروا بغیظهم(40)
خداوند کفار را در حالی که پر از خشم بودند برگردانید.
عایشه پرسید:
این جنازه ها از کیست؟
گفت: اینها جنازه برادرم و پسرم و شوهرم است.
کجا می بری؟
می برم به مدینه دفن کنم.
هند این را گفت و مهار شتر را به طرف مدینه کشید اما شتر به زحمت پشت سر هند راه می رفت و عاقبت خوابید. عایشه گفت:
بار حیوان سنگین است نمی تواند بکشد.
گفت:
این طور نیست این شتر ما بسیار نیرومند است. معمولا بار دو شتر را به خوبی حمل می کند. باید علت دیگری داشته باشد این را گفت و شتر را حرکت داد. تا خواست حیوان را به طرف مدینه ببرد دو مرتبه زانو زد و همین که روی حیوان را به احد کرد، دید، به تندی راه افتاد.
هند دید وضع عجیبی است. حیوان حاضر نیست به طرف مدینه برود اما به طرف احد، به آسانی و سرعت راه می رود. با خود گفت:
شاید رمزی در کار باشد. هند در حالی که مهار شتر را می کشید و جنازه ها بر روی حیوان بودند یکسره به احد برگشت و به حضور پیغمبر رسید:
یا رسول الله! ماجرای عجیبی است من این جنازه ها را روی حیوان گذاشته ام که به مدینه ببرم و دفن کنم وقتی که این حیوان را به طرف مدینه مدینه می خواهم ببرم از من اطاعت نمی کند اما به طرف احد خوب می آید. چرا؟!
آیا شوهرت وقتی که به کوه احد می آمد چیزی گفت؟:
یا رسول الله پس از آنکه راه افتاد این جمله را از او شنیدم:
خدایا مرا به خاندانم بر نگردان.
پس همین است دعای خالصانه این مرد شهید مستجاب شده است.
خداوند نمی خواهد این جنازه برگردد. در میان شما انصار کسانی یافت می شود که اگر خدا را به چیزی بخوانند و قسم بدهند خداوند دعای آنها را مستجاب می کند. شوهر تو عمرو بن جموح یکی از آن کسان است.با نظر رسول اکرم هر سه نفر را در همان احد دفن کردند. آنگاه رسول اکرم (صلی الله علیه وآله) رو کرد به هند
این سه نفر در آن جهان پیش هم خواهند بود.
هند عرض کرد:
یا رسول الله! از خداوند بخواه من هم پیش آنها بروم.(41)
3- شهادت در ادعیه ماثوره
ادعیه ماثوره، شهادت را بصورت یم ارزش برتر معرفی می کنند که اعطاء آن فقط بدست خدای تباک و تعالی است.
در فرهنگ اسلامی، مسلملنان، به گونه ای تربیت شده اند که بهترین دعایشان آرزوی شهادت و یا همراهی با شهداست. رسول خدا (صلی الله علیه وآله) می فرمایند:
من طلب الشهاده صادقاً اعطیها و لو لم تصبه(42)
هر کس صادقانه شهادت را از خدا بخواهد، نصیبش می کند، اگر چه به آن نرسد اجر شهید به او می دهد.
به عنوان نمونه مواردی ذکر می گردد:
... أسألک أن تصلی علی محمد و آل محمد و أن تحیینی حیاه السعداء و تمیتنی میته الشهداء(43)
خدایا از تو می خواهم که درود فرستی بر محمد آل محمد و زنده ام گردانی به زندگانی سعادت مندان و مرگم را مرگ شهدا قرار دهی.
أسألک یا رب بحق هذه الأسماء و بحق أسمائک کلها ان تصلی علی محمد و علی آل محمد و آتنا فی الدنیا حسنه و فی الآخره حسنه و اختم لنا بالسعاده و الشهاده فی سبیلک(44)
خدایا اسما حسنی از آن توست. ای خدا از تو می خواهم به حق این اسم ها و به حق تمامی اسم هایت که درود فرستی بر محمد و آل محمد و ما در دنیا و آخرت نیکویی عطا فرمایی و پایان کار ما را به نیک بختی و شهادت در راه خود ختم فرمایی.

ج: تاثیر شهادت در گذشته تاریخ اسلام