فرهنگ تربیت

نویسنده : عباس اسماعیلی یزدی

انتقام جویی:

این خصلت نکوهیده نیز یکی از آثار و پی آمدهای بسیار شوم خود کم بینی و احساس حقارت است. فرد مبتلی به عقده حقارت وقتی خود را فاقد امتیازات و ویژگی های مثبت دیگران می بیند، چون بر این باور است که قادر به رفع نقائص و کمبودهای خویش نیست، و تلاش های خود را برای دور نگه داشتن آنها از دید اطرافیان بی نتیجه می یابد، در صدد انتقام جوئی برآمده، تنفر خود را از معاشران و اطرافیان با اقدامات انتقام جویانه ظاهر خواهد ساخت.
فرار از کانون گرم خانواده و ترک پدر و مادر که آبرو و شرافت خانوادگی آنان را خدشه دار می سازد، نمونه ای از همین اقدامات انتقام جویانه است.

انتحار:

مبتلایان به عقده حقارت در شکل حاد آن، هنگامی که انتقام جوئی از اطرافیان را برای خاموش نمودن آتش درونی خویش بی حاصل می بینند، ممکن است با آسیب رساندن به خود در صدد رهائی از جهنم سوزانی که گریبانگیر آنان است برآمده، و در مواردی، به تصور مسدود بودن همه راه های نجات، و فقدان هرگونه راه حل منطقی، با مأیوس شدن از الطاف بی انتهای پروردگار مهربان، و نومید گشتن از زندگی، دست از حیات شسته، و با جنایت هولناک انتحار و خودکشی، به نابود ساختن امانت بزرگی که خدای منان برای رشد و تعالی در اختیار آنان قرار داده است اقدام نمایند.
مطالعه نمونه هائی از این عمل فجیع در ممالک مختلف جهان خصوصاً جوامع متمدن غربی نشان می دهد که منشأ بسیاری از موارد آن صرفاً وجود همین بیماری مهلک روانی بوده، و کاستی ها و نیازهای مادی در وقوع آن جز در موارد نادر نقشی نداشته است.

پدران عزیز، مادران مهربان و مربیان دلسوز! اینها بخش کوچکی از آثار خسارت بار و پی آمدهای تباه کننده عقده حقارت است که وبال شومش نه تنها دامنگیر کودکان و نوجوانان و جگرگوشه های ما می گردد، بلکه خانواده ها و کل جوامع انسانی را گرفتار عواقب خطرناک خود ساخته، و امنیت، آسایش و سلامت آنان را تحت تأثیر نتایج مخرب خود داده است.
تکلیف اسلامی و وظیفه انسانی ایجاد می کند که برای پیش گیری از این همه ضایعات اخلاقی و روانی، به هوش آمده، با بها دادن به سرمایه ها و نیروهای گرانقیمت فرزندان، رعایت دقیق اصول و مبانی تربیت، سرمایه گذاری مادی و معنوی در راه تأمین سلامت نفس و بهداشت روان آنان، و هزینه کردن زمان کافی برای انتقال صحیح عواطف به ایشان، از هیچ کوششی دریغ نورزیده، مردانه برای اعتلای روحی و معنوی و سعادت خود و فرزندان خویش به پا خیزیم.
به وسیله مشورت با مربیان آگاه، عوامل به وجود آورنده این خصیصه ناروا را مورد تحقیق قرار داده، با صبر و حوصله در رفع آن بکوشیم.
هیچ انسانی از جمیع خصلت های نیکو و امتیازات مثبت بی بهره نیست. با کشف قابلیت ها و توانائی ها نهفته در فرزندان خود و دست گذاشتن روی آنها، اعتماد به نفس و خودباوری را در آنان احیاء و تقویت نموده، از راه کارهای تلقین و تشویق به طور صحیح بهره بگیریم.
خطاها و کوتاهی های گذشته خود را با مهربانی و دوستانه با آنان مطرح سازیم و با فراهم آوردن آنچه که مطلوب و مورد علاقه آنان است، محبت خود را به آنان نشان داده، و ایشان را نسبت به رشد و پیشرفت، همگام با سایر معاشران و اطرافیان امیدوار نمائیم.
نعمت ها و الطاف محسوس آفریدگار مهربان را در وجود آنها یادآور گشته، و بزرگی گناه یأس و ناامیدی را گوشزد نمائیم.
آنان را با سرگذشت مردان بزرگی که از نظر استعداد و بضاعت مادی گرفتار کاستی و محرومیت بوده، و تسلیم شکست نگردیده و به مقامات بلند علمی و معنوی نائل گشته اند، با ظرافت و دقت نظر آشنا سازیم، و از فرمایشات نورانی و سازنده معصومین (علیهم السلام) و مردان بزرگ الهی در این راه بهره گیریم.
حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند:
بالتعب الشدید تدرک الدرجات الرفیعه و الراحه الدائمه.(398)
با تحمل رنج و مشقت سنگین می توان به درجات بلند و آسایش همیشگی نائل گشت.
احساس عجز و ناتوانی که سبب توقف، یأس و ناامیدی، و باعث ضایعات مادی و معنوی فراوان گشته، خود می تواند عامل مؤثری برای حرکت، تلاش و فعالیت بیشتر در راه تعالی، رشد و تکامل آدمی باشد.
بسیاری از کشفیات علمی و پیشرفت های شگفت انگیز بشر در رشته های گوناگون مرهون همین احساس ضعف و ناتوانی بوده است.
اظهار عجز و تسلیم شدن در برابر موانع و مشکلات، خود را زمینه ساز پیدایش مشکلات جدیدتری است. به جای سستی و بی تابی باید کمر همت را برای پشت سرنهادن موانع محکم کرده، مردانه از آنها استقبال نمائیم.
امام موسی بن جعفر (علیه السلام) فرموده اند:
المصیبه للصابر واحده وللجازع اثنتان.(399)
مصیبت برای شکیبا یکی است و برای کسی که بی تابی می کند دوتاست.
حضرت صادق (علیه السلام) می فرمایند:
الرجل یجزع من الذل الصغیر فیدخله ذلک فی الذل الکبیر.(400)
اظهار جزع و ناتوانی آدمی از ذلت کوچک، او را به ذلت بزرگتر گرفتار می سازد.
نوجوانان و جوانان عزیز نیز با مطالعه و مشورت، به کشف و استخراج استعدادهای نهفته خویش همت گمارده، و از همه راه های ممکن برای بارور ساختن آنها به پاخیزد، و از دعا و مناجات با پروردگار خویش و توسل و استعانت از معصومین (علیهم السلام) که از سازنده ترین راه کارهای تأمین بهداشت و اصلاح روان، و مولد شور و نشاط و امید در انسان است به خوبی بهره مند گردند.

جوان و تربیت