فرهنگ تربیت

نویسنده : عباس اسماعیلی یزدی

فروتنی ذلت بار:

تواضع آمیخته با ذلت، شکسته نفسی بی مورد، و چاپلوسی و تملق گوئی نیز گوشه هائی از تبعات زیان بار نفاق و دوروئی، و از آثار شوم عقده حقارت است.
تواضع و فروتنی که از صفات بسیار پسندیده و از خصلت های همیشگی مردان بزرگ است، آنگاه سازنده و در راستای تعالی روان و صفای باطن است که از شرافت و فضیلت انسانی سرچشمه گرفته، و باانگیزه رعایت حقوق و حرمت دیگران اعمال گردد و در عین حال از اعتدال خارج نگشته، به ذلت و خواری عامل آن منتهی نگردد.
فروتنی ناشی از ضعف نفس، زبونی، ترس، نگرانی، طمع، و احساس حقارت؛ عزت نفس و استقلال و تمامیت شخصیت انسانی را خدشه دار، و عامل ریشه دار شدن پستی و زبونی، و زمینه ساز تن دادن به ذلت و خواری در مقابل دیگران است.
حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند:
ساعه ذل لاتفی بعز الدهر.(395)
ساعتی ذلت و خواری با عزت تمام روزگار برابری نمی کند.

خودنمائی و دروغ گوئی:

کسی که قدر خود را نمی شناسد و سرمایه ها و استعدادهای خویش را کمتر از آنچه هست می بیند، با خودنمائی، ریاکاری، دروغ گوئی و تظاهر به کارهای نیک و صفات پسندیده می کوشد حسن ظن و توجه اطرافیان را به خود جلب نموده، و عیوب و کمبودهای خویش را از دیدگان آنان پنهان سازد.
پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) فرموده اند:
لایکذب الکاذب الا من مهمانه نفسه.(396)
دروغ گو دروغ نمی گوید مگر به خاطر خواری و ذلتی که در خود احساس می کند.

عیب جوئی:

مبتلا به عقده حقارت نظر به اینکه خود را کوچک و حقیر می بیند و آن را برای خود به حساب می آورد، در صدد بر شمردن عیوب دیگران برمی آید تا راه عذری برای عیب خویش باز سازد. گناهان کوچک دیگران را با توبیخ و ملامت و سرزنش بر زبان می آورد تا از تحقیر آنان مصون بماند.
عیوب آنان را بزرگتر از آنچه هست نشان می دهد تا عیب و نقص خودش در نظر دیگران کوچک و ناچیز گردد. و اگر نهی از منکر می کند، غرضش ظاهر ساختن عیوب مردم است.
حضرت علی (علیه السلام) می فرمایند:
ذوو العیوب یحبون اشاعه معایب الناس لیتسع لهم العذر فی معایبهم.(397)
کسانی که دارای عیوبی هستند دوست دارند عیوب دیگران آشکار گردد تا راه عذری درباره عیوب خودشان باز نمایند.