فرهنگ تربیت

نویسنده : عباس اسماعیلی یزدی

زمینه های بیرونی تربیت

همسر و تربیت

خانواده کانون مقدسی است که در سایه پیوند زناشویی پایه گذاری شده و با پیدایش فرزند در آن، شیرینی، گرمی و طراوت بیشتری می یابد.
تشکیل خانواده، تنها با هدف ارضای غریزه جنسی انجام نمی پذیرد، بهره مند شدن از زندگی مستقل، علاقه به فرزند، مهر طلبی، انس خواهی و برخورداری از سکونت و آرامش در سایه وجود همتایی مناسب، هر یک در گرایش و انگیزه آدمی در تشکیل خانواده مؤثر بوده و تا حد زیادی ایفای نقش می کند. در عین حال، اقدام به ازدواج به معنای پذیرش مسئولیت جدیدی است که هر یک از دو همسر، سنگینی آن را متحمل می شوند.
نقش همسر در امر تربیت و سازندگی غیر قابل تردید است. اخلاق و روحیه و فرهنگ همسر می تواند عرصه زندگی را در جمیع زمینه های فرهنگی، اخلاقی، دینی، معنوی، مادی و اقتصادی تحت تأثیر خود قرار داده، هدف و راه و رسم حیات فردی و اجتماعی را ترسیم نماید.

الف: انتخاب همسر

انتخابی درست و برگزیدن همسری شایسته، مستلزم رعایت نکات و ظرایفی است که اسلام عزیز به آنها عنایتی ویژه مبذول فرموده است.
آنچه کانون خانواده را گرم و روابط دو همسر را صفا و صمیمیت بخشیده و سعادت آنان را تأمین می سازد، پیوند قلبی و امتیازات مشترک روحی و اخلاقی است. گزینش همسری شایسته با انتخاب فردی دلسوز، دین دار، مورد اعتماد، دارای خلق و خوی نیک، برخوردار از اصالت خانوادگی، با تقوی و پاکدامن، عفیف و با حیا تحقق می یابد. البته زیبایی و تناسب اندام را نیز نمی توان از نظر دور داشت، لیکن هرگز نباید ارزش های والای انسانی تحت الشعاع جذابیت چهره و ظاهر قرار گیرد.
امام صادق (علیه السلام) از پدران بزرگوار خود نقل می کنند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) به مردم فرمودند:
از خضراء الدمن (سبزه هایی که در مزبله ها می روید) دوری کنید. عرض شد: یا رسول الله، خضراء الدمن چیست؟ فرمودند:
المرأه الحسناء فی منبت السوء
زن زیبایی که در دامن خاندانی ناشایسته به وجود آمده باشد.(279)
امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:
انما المرأه قلاده فانظر ما تتقلد و لیس للمرأه خطر لا لصالحتهن و لا لطالحتهن، فأما صالحتهن فلیس خطرها الذهب و الفضه، هی خیر من الذهب و الفضه، و أما طالحتهن فلیس خطرها التراب، التراب خیر منها.(280)
زن به منزله گردن بند است، بنگر که چه گردن بندی بر گردن می افکنی؟ زن چه شایسته و چه ناشایست، مانند و همتائی ندارد. اگر زن خوب و نیکو کردار باشد، شرافت و ارزش او برابر طلا و نقره نیست، او از طلا و نقره بهتر و برتر است و اگر بد و ناشایست باشد با خاک هم برابری نمی کند، خاک از او بهتر است!
امام باقر (علیه السلام) می فرمایند: مردی حضور رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) شرفیاب شد و درباره ازدواج با آن حضرت مشورت نمود. فرمودند:
ازدواج کن و بر تو باد به زنان دین دار.
و نیز فرمودند:
زن نیکو کردار همچون غراب أعصم می باشد (پرنده ای است) که دست کسی به او نمی رسد (و کسی او را نمی یابد)...(281)
امام رضا (علیه السلام) می فرمایند:
هیچ کس بهره ای بهتر از زن صالحه و شایسته به دست نیاورده است. هنگامی که به او می نگرد شادمانش می سازد و در غیابش او (و آبرو) و مالش را نگهداری می نماید.(282)
امام صادق (علیه السلام) از جد بزرگوارشان امیر مؤمنان (علیه السلام) نقل کرده اند که آن حضرت فرمودند:
همسری انتخاب کن که گندم گون، دارای چشمانی درشت، بزرگ باسن و قدش متوسط باشد. اگر خوش نداشتی مهریه اش را از من بگیر!.(283)
اینها نمونه هایی از احادیث فراوانی است که مردان با توجه به معیارهایی که از آنها یاد گردیده، می توانند برای برگزیدن همسری نیکو و شایسته از آنها بهره مند گردند.
از آن سوی نیز خانواده هایی که فرزندان دلبند خویش را برای ازدواج آماده می بینند با در نظر گرفتن نکات دیگری که در روایات آمده، باید وظیفه خویش را نسبت به آنان به گونه ای نیکو انجام داده، و از معامله بر پاره های تن خود به شدت بپرهیزند.
امام صادق (علیه السلام) در این باره می فرمایند:
الکفو أن یکون عفیفاً و عنده یسار.(284)
هم شأن (و شوهر مناسب) مردی است که پاکدامن بوده و بر تأمین زندگی توانا باشد.
همچنین می فرمایند:
کسی که دختر بزرگوارش را به شراب خوار تزویج نماید با این کار قطع رحم کرده است.(285)
رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) نیز می فرمایند:
هرکس دختر بزرگوار خود را به شراب خوار تزویج نماید مثل این است که دخترش را به راه زنا فرستاده است.(286)
حسین بن بشار گوید به حضرت رضا (علیه السلام) نوشتم: یکی از خویشانم به خواستگاری دخترم آمده ولی بداخلاق است. آن حضرت پاسخ دادند:
اگر بداخلاق است با او وصلت مکن.(287)
رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:
هرکس دختر خود را به ازدواج مرد فاسقی درآورد، هر روز هزار لعنت بر او نازل شود، عملش به آسمان بالا نرود، دعایش مستجاب نشود و هیچ عملی از او قبول نگردد.(288)
طهارت و شایستگی همسران در ارجمندی و سلامت نونهالان آنان بسیار موثر است و هر اندازه از پاکی و قابلیت بیشتری برخوردار باشند ثمره و میوه حیات مشترک آنان شایسته تر خواهد بود. زن و مرد با انتخاب همسری شایسته و برخوردار از شرایط مناسب، زمینه را برای تربیت درست و سالم فرزندان خود فراهم می آورند، خصوصاً بانوان که - مزرعه وجودشان می تواند زمینه ساز شایستگی دریافت روح الهی و ارمغان بزرگ و فیض عظیمی باشد که پرتو آن، محصول جان و تن آنان را از موهبت حیات انسانی برخوردار می سازد و - وظیفه حساس تربیت و پرورش فرزندان لایق و بهره مند از صفات عالی انسانی را بر عهده دارند. کودکان علاوه بر آنکه سالها در دامن مادران خود پرورش می یابند خلق و خوی و سیمای آنان نیز از اقوام نزدیک مادران متأثر است. رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) می فرمایند:
تخیروا لنطفکم فان النساء یلدن أشباه اخوانهن و أخواتهن.(289)
برای نطفه های خود جای مناسبی برگزینید، زیرا زنان نظیر برادران و خواهران خود فرزند می آورند.
از اینرو یکی از راه های شناخت خصایص همسران، بررسی ویژگی های جسمی و روحی براداران و خواهران آنهاست.