فرهنگ تربیت

نویسنده : عباس اسماعیلی یزدی

ظهور عواطف در کودکان:

احساسات و عواطف کودکان قبل از عقل آنان شروع به رشد کرده، از حدود سه ماهگی که غنچه لب هایشان به لبخند شکوفا می گردد، ظهور می یابد.
در تمام جهان اطفال نوعاً از شش تا هفت سالگی به دبستان رفته، تدریجاً شکوفه های عقل در آنان شکفته می گردد، در حالی که عواطف سالها قبل از آن، پیش از آنکه آنان کوچک ترین درکی از مسائل علمی و استدلالی داشته باشند رشد نموده، بسیاری از حالات والدین مثل اقبال و توجه را که شعبه هایی از عواطف و احساسات است درک می کنند.
از این رو خشونت و تندی، نرمی و ملاطفت، نوازش و مهربانی و بسیاری از برخوردهای عاطفی مثبت و منفی در آنان آثار مطلوب و یا نامطلوبی به بار خواهد آورد که برخی از آنها از واکنش آنان در همان کودکی ظاهر می گردد.

گفتار معصومین (علیهم السلام):

در باره رعایت لوازم دوستی و اهتمام به اقداماتی که منبعث از احساسات و عواطف انسانی است، روایات زیادی وارد شده که برخی از آنها در مباحث مربوط به کودکان خواهد آمد. در اینجا نیز به چند مورد اشاره می کنیم:
امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:
تواصلوا و تباروا و تراحموا و تعاطفوا.(230)
با هم در ارتباط باشید، به یکدیگر نیکی کنید. و نسبت به هم مهربان بوده، با مهر و عطوفت رفتار نمایید.
و نیز می فرمایند:
یحق علی المسلمن الاجتهاد فی التواصل و التعاون علی التعاطف و المواساة لأهل الحاجة و تعاطف بعضهم علی بعض حتی تکونوا کما أمرکم الله عزوجل (رحماء بینهم(231))....(232)
مسلمانان موظف اند در راه پیوند و ارتباط تلاش نمایند و بر عطوفت و مهرورزی، یکدیگر را کمک کنند، با نیازمندان مواسات کرده، آنها را یاری نمایند، و از توجه محبت آمیز به یکدیگر، دریغ نورزند. (آری، باید چنین کنید) تا آن چنان باشید که خداوند بزرگ دستور فرموده که: (با یکدیگر مهربان اند)....

نقش محبت و دوستی:

امام باقر (علیه السلام) از رسول اکرم (صلی الله علیه و آله و سلم) نقل فرموده اند:
ود المؤمن للمؤمن فی الله من أعظم شعب الایمان. ألا و من أحب فی الله و أبغض فی الله و اعطی فی الله و منع فی الله فهو من أصفیاء الله.(233)
دوستی مؤمن با مؤمن برای خدا از بزرگ ترین شعبه های ایمان است. آگاه باشید که هرکس برای خدا دوستی کند و برای خدا (با کسانی که نسبت به خدا و مؤمنین از در بغض و کینه توزی، عناد ورزیده و با حق و حقیقت در ستیزند) دشمنی نماید و منع و عطایش برای خدا باشد از برگزیدگان خداست.
نیل به کمال و دستیابی به مدارج عالی ایمان جز در سایه عمل به واجبات (به عنان اساسی ترین راه کارهای حیاتی حرکت در مسیر تکامل) و پرهیز از محرمات (به عنوان بزرگ ترین موانع این سیر معنوی) میسر نیست. و آشنایی با وظیفه و شناخت صحیح تکلیف، از شروط اساسی تحقق این مهم محسوب می گردد.
در میان وظایف و تکالیف دینی، برخی از آنها از جایگاه ویژه و اهمیت خاصی برخوردار است، به طوری که ترک آنها باعث تخریب بنیاد ایمان و تزلزل در ارکان اصول اعتقادی انسان می گردد، و پای بندی و عمل به آنها نیز در بردارنده آثاری شگفت و بس فوق العاده و عظیم است.
محبت و دوستی خالصانه مؤمنین نسبت به یکدیگر را با توجه به اثر و منزلتی که در این حدیث شریف از آن یاد شده، می توان به عنوان نمونه ای از این تکالیف مهم برشمرد.
آری دوستی و محبت برای خدا نشانه ایمان است و از چنان منزلت و جایگاهی برخوردار است که پای بندی به آن، انسان را به قله های شرف و آسمان افتخار نایل گردانیده، او را از برگزیدگان خدای متعال قرار داده و خلعت اصفیاء اللهی بر تن او خواهد نمود.
ابو بصیر از امام صادق (علیه السلام) نقل می کند که فرمودند:
ان المتحابین فی الله یوم القیامة علی منابر من نور، قد أضاء نور وجوههم و نور أجسادهم و نور منابرهم کل شی ء حتی یعرفوا به، فیقال: هؤلاء المتحابون فی الله.(234)
کسانی که برای خدا با یکدیگر دوستی می کنند، روز قیامت بر منبرهایی از نورند، نور چهره ها و نور اجساد و نور منبرهایشان همه چیز را روشن می کند به طوری که بدین وسیله شناخته می شوند و گفته می شود: اینان محبت کنندگان در راه خدایند.
امام صادق (علیه السلام) می فرمایند:
ان المسلمین یلتقیان، فأفضلهما أشدهما حباً لصاحبه.(235)
دو مسلمان که با هم برخورد می کنند، هر کدام دیگری را بیشتر دوست دارد برتر و بهتر است.
حضرت رضا (علیه السلام) از پدران خود نقل می کنند که رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند:
لا تزال أمتی بخیر ماتحابوا و تهادوا و أدوا الأمانة، واجتنبوا الحرام، و قروا الضیف، و أقاموا الصلاة و آتوا الزکاة، فاذا لم یفعلوا ذلک ابتلوا بالقحط و السنین.(236)
پیروان من مادامی که یکدیگر را دوست داشته، به هم هدیه بدهند، امانت دار بوده، از حرام دوری نمایند، مهمان نوازی کرده، نماز برپا دارند و زکات بدهند، همواره در خیر و خوبی می باشند. هرگاه چنین نکنند خداوند آنان را به قحطی مبتلا نماید.