فرهنگ تربیت

عباس اسماعیلی یزدی‏

سخن ناشر

بسم الله الرحمن الرحیم
تکامل و توسعه ی هر جامعه بر پایه ی تربیت صحیح نیروهای آن جامعه امکان پذیر است.
اجرای دستورات تربیتی امامان معصوم (علیهم السلام) راه گشای مشکلات پدید آمده و خنثی کننده ی تهاجم فرهنگی دشمن خواهد بود.
با توجه به استقبال بیش از پیش جوانان عزیز از فرهنگ اسلام ناب محمدی و توصیه ی مکرر حضرت امام خمینی (قدس سره) و مقام معظم رهبری - دام ظله - بر اهتمام در تربیت با زیرساخت فرهنگ اسلامی، بر آن شدیم کتاب فرهنگ تربیت را به زیور طبع بیاراییم.
انتشارات مسجد مقدس جمکران

پیش گفتار:

بسم الله الرحمن الرحیم
جهان با همه بزرگی و وسعتش برای انسان خلق شده، آسمان و زمین، خورشید و ستارگان، دریاهای بیکران، حیوانات بی شمار، کوه و دشت و صحرا، همه و همه به خاطر انسان و در راستای گرامی داشت مقام و منزلت آدمی، و برای رشد و تعالی و تکامل او به وجود آمده است.
مکتب های آسمانی خصوصاً مکتب حیات بخش اسلام، تکریم و تعظیم شخصیت انسانی آدمیان را سرلوحه برنامه های زندگی ساز خود قرار داده اند.
شخصیت های بزرگ دینی و رهبران و پیشوایان مذهبی نیز با برخورداری از بینشی واقع بینانه و حرکتی همسو با چرخش نظام عالم، تلاش ها و فعالیت های خستگی ناپذیر و بی دریغ خود را با هدف والای ارج نهادن به حیثیت، آزادگی، عزت، شرف و انسانیت انسان، و در مسیر تأمین کمال حقیقی و شکوفا ساختن استعدادها و قابلیت های آدمی، و تربیت صحیح او متمرکز کرده اند.
پیشرفت های علمی و اختراعات و کشفیات خیره کننده و حیرت انگیز بشر که در پرتو آشنائی با گوشه ای از استعدادهای شگفت انگیز وی، و در سایه تلاش شبانه روزی و بی وقفه دانشمندان و نوابغ عالم به دست آمده، گرچه ظاهراً به خاطر انسان و در راه تحصیل همین هدف بزرگ بوده است، لیکن با کمال تأسف، آنچه که در این میان به عنوان بهای موفقیت های بزرگ آدمی پرداخت گردیده، نه جهان و نه موجودات عالم، بلکه خود انسان! و ارزش والای انسانی اوست!
پیشرفت تکنولوژی و افزایش امکانات رفاهی - که از یک دیدگاه، امری است اجتناب ناپذیر و ریشه در حس جستجوگری انسان دارد - دیوار بیگانگی از خود را آنچنان استحکام بخشیده، که او را از بهره مندی از فیض یک زندگی انسانی، سالم و مبتنی بر خودباوری و محبت و عواطف انسانی محروم ساخته است.
مصیبت بزرگ و خانمانسوز بشر امروز این است که خود را فراموش کرده، ارزش انسانی خویش را از یاد برده، فضائل انسانی و کمالات معنوی را زیر پا گذارده، و با انحراف از صراط مستقیم واقع گرائی، برای دستیابی به آسایش مادی و رفاه چند صباح زندگی، خود و فرزندان و خانواده خویش را نیز فدای آن ساخته است.
ضایعه اسفبار از خود بیگانگی، پایمال شدن فضیلت های انسانی، فقدان محبت، و فقر عواطف انسانی به شدت جهان امروز را مورد تهدید قرار داده است. نادیده گرفتن حرمت و کرامت آدمی، ضایع ساختن حقوق انسانها، رفتارهای تند و آزار دهنده و برخوردهای خشن، بیماری های روز افزون روانی، بی مهری و یأس و افسردگی و مفاسد فراوان دیگری که همه از فقدان بهداشت روان سرچشمه می گیرد و امنیت و آسایش حقیقی جوامع انسانی را به مخاطره افکنده و متأسفانه وبال نکبت بارش دامنگیر کشورهای اسلامی و در حال توسعه نیز گشته، از آثار زیان بار و پی آمدهای شوم از خودبیگانگی و فراموشی فضیلت های انسانی است، و اگر بر مسائل تربیتی و امور معنوی آنچنان که شایسته است اهتمام جدی و سرمایه گذاری شایسته صورت نگیرد عن قریب است که نه از اسلام و حقاق متعالی معنوی اثری! و نه از گسترش حاکمیت اسلامی خبری! و از انسانیت و مسلمانی جز نامی باقی نخواهد ماند.
با این همه، خواب گران، پهن دشت زمین و گستره جهان را آنچنان فرا گرفته که گوئی نه گوشی است برای شنیدن! و نه احساسی برای درک این همه درد!
در جوامع غربی با آن همه گسترش علمی و توسعه امکانات، با اینکه روان شناسی و امور تربیتی در دانشگاه ها تدریس می شود، به لحاظ فقدان الگوی کامل انسانی، و پذیرش فرضیه تکامل - که طبیعتاً شخصیت والای آدمی و شرافت و ارزش متعالی او را از قلمرو بینش و تجربه آنان به دور ساخته - - فضائل معنوی و صفات عالی انسانی به کلی فراموش شده، و نتایج تحقیقات و تجربیات آنان نیز نوعاً با شخصیت حقیقی انسان سازگار نبوده، غالباً در حد تئوری باقی می ماند و عملاً آنچه که نقش اصلی را ایفاء می کند توجه به جنبه های مادی و بعد ظاهری انسان است.
در جوامع اسلامی نیز که تهاجمات فرهنگی و تبلیغات سهمگین و خردکننده اجانب، و غفلت سنگین امت اسلامی از اسوه های بی نظیر انسانی و پیشوایان بی بدیل آسمانی سبب گشته تا مسلمانان، هرچه بیشتر از فرهنگ غنی و آداب و سنن مترقی خود فاصله گرفته و حتی آنها را با راه و روش بیگانگان بیالایند، گرچه تلاش فراوانی برای جبران این خسارت عظیم توسط مربیان بیدار و مصلحان دلسوز صورت گرفته لیکن به جرأت می توان گفت که در قبال شدت نیاز نسل حاضر به پرداختن به این امر حیاتی کاری اساسی صورت نگرفته است.
در عین حال، آمادگی خیل عظیم نوجوانان و جوانان روشن و تشنه کام برای دریافت مبانی صحیح اعتقادی و باورهای ناب معنوی، بذر امید را در دل دست اندرکاران مراکز علمی و مؤسسات فرهنگی، دانشمندان و آگاهان امور تربیتی، پرچمداران عزت و شرف و آزادگی، و بیدار دلانی که قلبشان برای اعتلای معنوی انسان و سربلندی امت اسلامی می طپد، خصوصاً نخبگان و فرهیختگان حوزه های علمیه و دانشگاه ها افشانده، و مسئولیت آنان را در انجام این امر خطیر و به وجود آوردن محیطی امن و جامعه ای سالم در جهت پرورش شایسته استعدادها و بارور ساختن نیکوی قابلیت ها مضاعف می نماید.
با اعتماد و توکل بر پروردگار متعال و استمداد از ارواح ملکوتی پیشوایان معصوم و صاحبان کرامت و فضیلت (علیهم السلام) و همکاری و همیاری برخی از اساتید گرانقدر بر آنیم که گوشه ای از نیاز بزرگ نسل آگاه خصوصاً دانشجویان عزیز را پاسخ گو باشیم.
رساله حاضر فرهنگ تربیت - که به مثابه پیش گفتاری است بر کتاب فرهنگ اخلاق و کار تکمیل آن به مراحل پایانی نزدیک می شود - با اسلوبی بدیع به تشریح برخی از آیات و روایات پرداخته، باشد که پژوهشگران با مراجعه به مآخذ و تأمل بیشتر در متون و مفاد آنها بیش از پیش به امر تربیت و امور تربیتی همت گمارند.
پروردگارا! همت و تلاش ما را در راه بندگی خود قرار ده و نعمت شناخت خود و اولیائت را بر ما ارزانی دار! سعی و تلاش ما را در وصول به پیشگاه خود بگمار و سرمایه عمرمان را در راه خود قرار ده.
بارالها! از فقدان پیامبرمان - که سلام و درود تو بر او و دودمانش باد - و از غیبت اماممان، و از دشمنان فراوان و کمی تعدادمان، و از فتنه های سخت و غلبه روزگار بر ما به درگاهت شکایت نموده، و در انتظار دولت کریمه حضرت مهدی - عجل الله تعالی فرجه الشریف - ثانیه ها را بر می شماریم! باشد که هرچه زودتر شاهد طلوع خورشید جهان افروزش باشیم و از پرتو مهر گستر نور ولایت عظمایش هدایت و تربیت یابیم، آمین.
از اساتید و سرورانی که حقیر را در ارائه این خدمت بی مقدار یاری نمودند خصوصاً برادر گرامی و دوست دانشمندم جناب آقای ناصر غفراللهی تشکر و قدردانی می نمایم.
اول ذی القعدة 1422 - 25 دی ماه 1380
خجسته سالروز میلاد کریمه اهلبیت
حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها
قم - عباس اسماعیلی یزدی

درآمدی بر مباحث تربیت