فهرست کتاب


پرسمان قرائت قرآن

محمد جواد سعدی

وقف و ابتدا چیست؟ انواع وقف را نام ببرید و علایم آن را توضیح دهید.

باب وقف و ابتدا از مهم ترین ابواب قرائت قرآن کریم است و رعایت آن ها با معانی و مفاهیم آیات قرآنی ارتباط دارد.
وقف در لغت به معنای حبس و حرکت نکردن است و در علم قرائت: قطع صوت در حین قرائت، همراه با تجدید نفس و سپس ادامه قرائت را گویند.
وقف بر دو نوع است:

الف - اضطراری:

نوعی وقف است که در آن به سبب اتمام نفس، عطسه، سرفه، فراموشی آیه و... قاری ناچار به وقف می شود و طبعا از روی اضطرار، به هر کلمه ای که رسید بدون توجه به معنای آن وقف می کند.

ب - اختیاری:

وقفی است که قاری به اراده و تشخیص خود، کلمه ای را اختیار می کند و بر آن وقف می نماید. وقف اختیاری چهار نوع است:
1. تام:
اگر بین دو عبارت، هیچ نوع رابطه لفظی و معنوی موجود نباشد، بین دو عبارت وقف تام خواهد بود.
2. کافی:
وقفی است که در آن، هر یک از دو عبارت برای خود جمله مفیدی است و در لفظ نیاز به یکدیگر ندارند، ولی در معنا به هم تعلق دارند.
3. حَسَن:
وقفی است که در آن، عبارت اول، تمام و مستقل است، ولی عبارت دوم ناقص است و برای کامل شدن خود نیاز به عبارت اول دارد.
این سه قسم وقف که ذکر شد، بدون اشکال است.
4. قبیح:
وقفی است که در آن، هر دو عبارت، در لفظ و معنا به یکدیگر تعلق دارند و هیچ کدام از آن ها به تنهایی جمله مفید نیست. این وقف صحیح نیست.(255)
برخی از مهم ترین علایم وقف عبارتند از:
- م: وقف لازم؛ وقف الزامی است و در صورت وصل، احتمال تغییر مفهوم جمله زیاد است.
- قف و ط: وقف مطلق؛ تاکید می شود، وقف کنید. چون موضوع مورد بحث، تمام شده است.
- ج: وقف جایز؛ می توان هم وقف و هم وصل کرد.
- ص: وقف مرخص؛ به علت طولانی بودن جمله و کمبود نفس، رخصت داده می شود تا وقف کنید و سپس از جای مناسب شروع به قرائت کنید.
- لا: وقف ممنوع؛ نباید وقف کرد. اگر به طور اضطراری مجبور به وقف شدید، حتما باید برگردید و دوباره به صورت وصل بخوانید.
- قلی: وقف، بهتر از وصل است.
- صلی و ز: وصل، بهتر از وقف است.
- - وقف معانقه؛ این علامت سه نقطه ای اگر بر روی کلمه نزدیک به هم قرار داده شود، به این معناست که در صورت وقف بر هر یک از آن ها، بر روی دیگری نمی توان وقف کرد.(256)
شرح علایم به کار رفته در هر نوع کتابت (عثمان طه، طاهر خوش نویس و...) در پایان قران با همان کتابت نیز آمده است.