شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 91:

متن حدیث :
من کساه الحیآء ثوبه لم یر الناس عیبه.(260)
ترجمه :
هر که بپوشاند باو حیاء جامه خود را نبینند مردمان عیب او را.
بدانکه حیاء انقباض نفس است از قبایح و از خصائص انسانست و آن خلقی است مرکب از جبن و عفت و فضیلت بسیار برای او وارد شده و او را لباس اسلام و قرین ایمان گرفته اند و فرموده اند: که ایمان ندارد کسی که حیاء ندارد.(261)
و فی الحدیث: لم یبق من امثال الانبیاء الا قول الناس اذا لم تستح فاصنع ما شئت.(262)
یعنی در حدیث است که باقی نمانده از مثلهای پیغمبران مگر قول مردم یعن قولی که در میان مردم است که میگویند: هر گاه حیا نمیکنی پس بجا آور آنچه بخواهی.
یعنی حیا نمیگذارد که صاحبش مرتکب هر عمل قبیحی بشود بخلاف آنکه حیا نداشته باشد.
و بدانکه اگر حیا از روی عقل باشد ممدوح است و اگر از روی حمق باشد مذموم است مثل حیا کردن از آموختن مسائل علمیه و از اتیان بعبادات شرعیه که جهال آنرا قبیح شمرند مثل سرمه کشیدن و تحت الحنک افکندن و تلقین کردن میت بعد از انصراف مردم از سر قبر و حمل کردن شخص شریف سریر میت را بر دوش چنانچه علامه بحرالعلوم رحمه الله فرماید:
لایاب من ذلک اهل الشرف - فلیس امر الله بالمستنکف(263)

کلمه 92:

متن حدیث :
من کفارات الذنوب العظام اغاثة الملهوف و التنفیس عن المکروب.(264)
ترجمه :
از کفاره های گناهان بزرگ فریادرسی بیچاره مظلوم و غم را بردن از اندوهگین مغموم است پس ای برادر جان پیوسته اهتمام کن در اغاثه مظلومان و قضاء حوائج محتاجان و سعی کردن در برآوردن مهمات مسلمانان.
قال رسول الله صلی الله علیه و آله: من اصبح لا یهتم بامر المسلمین فلیس من الاسلام من شی ء و من شهد رجلاً ینادی یا مسلمین فلم یجبه فلیس من المسلمین.(265)
یعنی کسیکه صبح کند در حالی که غمخوارگی بامر مسلمانان نداشته باشد از مسلمانی بچیزی نیست و کسی که آگاه شود بر مردی که استغاثه میکند که ای مسلمانان پس اجابت او نکند و بفریاد او نرسد از مسلمانان نخواهد بود و بدان نیز که افضل قربات سعی در مهمات ذوی الحاجات و مسرور کردن دل مؤمنانست.
بدست آوردن دنیا هنر نیست - کسیرا گر توانی دل بدست آر
قال امیر المؤمنین علیه السلام: لکمیل بن زیاد رحمة الله یا کمیل مر اهلک ان یروحوا فی کسب المکارم و یدلجوا فی حاجة من هونائم. الخ(266)
طریقت بجز خدمت خلق نیست - به تسبیح و سجاده و دلق نیست
ره نیکمردان آزاده گیر - چه استاده ای دست افتاده گیر
کسی نیک بیند بهر دو سرای - که نیکی رساند بخلق خدای
خدا را بر آن بنده بخشایش است - که خلق از وجودش در آسایش است

کلمه 93:

متن حدیث :
من لان عوده کثفت اغصانه.(267)
ترجمه :
کسیکه نرم باشد چوب درخت او پر برگ باشد شاخهای او.
یعنی کسیکه نرم باشد طبیعت او و خوش خلق و لین القول باشد همه کس با او الفت و محبت گیرد پس محبین و اعوان او بسیار شود.
قال الله تعالی: و لو کنت فظاً غلیظ القلب لانفضوا من حولک.(268)
و سبب نرمی چوب درخت تازگی و پر آبی اوست و شاداب بودن درخت سبب فربهی شاخه و پر برگ شدن او است بخلاف آنکه یبوست بر او غلبه کند که برگش کم میشود و اگر برگی باقیماند اتصالش سست است بنحویکه باندک بادی از او بریزد و شاخها مهزول شود انسان نیز چنین است هر کس که یبوست و سودا بر او غلبه کرده لاغر و نحیف و کم دوست میباشد بخلاف مرطوبی و بلغمی مزاج.
و فی معنی کلامه علیه السلام قوله: من لانت کلمته و جبت محبته.(269)
وقوله قلوب الرجال و حشیة فمن تالفها اقبلت علیه.(270)
و قوله ایضاً من لان استمال و من قسانفر و ما استعبد الحر بمثل الاحسان.(271)
معنی فقره اول هر که نرم شده کلمه او واجب است محبت او.
معنی فقره دوم دلهای مردم وحشی است پس کسیکه خو گرفت و دوستی کرد با آن روی میکند بر آن.
معنی فقره سوم هر که نرم شد میل داد مردم را بسوی خود و کسیکه سخت دل شد نفرت داد مردم را از خود و هیچ چیز بنده نمیکند آزاد را بمثل احسان با او(272) پس ایعزیز با دوست و دشمن طریقه احسان پیش گیر که دوستان را مهر و محبت بیفزاید و دشمنان را عدوات کم شود.
قال رسول الله صلی الله علیه و آله: انکم لن تسعوا الناس باموالکم تسعوهم بالخلاقکم.(273)
یعنی رسولخدا صلی الله علیه و آله با خویشان خود از آل عبدالمطب فرمود که شما توسعه نمیدهید مردم را باموال خود پس توسعه دهید ایشان را باخلاق خود.
و قال امیرالمؤمنین (علیه السلام) البشاشة حبالة المودة.(274)
یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود: خوشروئی دام مودت است.
از این نامورتر محلی مجوی - که خوانند خلقت پسندیده خوی
بدوزخ برد مرد را خوی زشت - که اخلاق نیک آمده است از بهشت
روی الحسن عن الحسن عن الحسن ان احسن الحسن الخلق الحسن.(275)
یعنی روایتکرده حسن بن عرفه از حسن بصری از امام حسن مجتبی علیه السلام که بهترین حسنها خلق نیکو است.