شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 74:

متن حدیث :
ما عال من اقتصد.(212)
ترجمه :
فقیر و درویش نگشت کسیکه در مخارج خود میانه روی کرد و بقدر حاجت متعارف بیشتر صرف نکرد چه آنکه این مقدار را که شرط حیوة او است حقتعالی متکفل شده از برای او در مدت بقاء او لاجرم باو می رسد و خداوند حمید در قرآن مجید پیغمبر صلی الله علیه و آله را نیز امر بحد وسط فرمود: فی قوله: ولا تجعل یدک مغلولة الی غنقک ولا تبسطها کل البسط فتقعد ملوماً محسوراً.(213)
یعنی و مگردان دست خود را بسته شده بگردن خود و مگشا آنرا تمام گشادن پس بنشینی نکوهیده با حسرت.
و هم در حق عباد مؤمنین فرموده: والذین اذا انفقوا لم یسرفوا و لم یقتروا و کان بین ذلک قواماً.(214)
و آنانکه هر گاه نفقه کنند اسراف نکنند و تنگ نگیرند و باشد انفاق ایشان ما بین اسراف و تنگ گیری بحد اعتدال.(215)

کلمه 75:

متن حدیث :
ما قال الناس لشی ء طوبی له الا و قد خبأ له الدهر یوم سوء.(216)
ترجمه :
نگفتند مردمان برای چیزی این که را خوشا بحال او مگر آنکه پنهان کرد روزگار غدار از برای او روز بد را که ضرر رسانید باو در آخر کار.
و این مطلب موافق تجربه و عیان است و محتاج به بیان نیست.
قال النبی صلی الله علیه و آله ما امتلات دار حبرة الا امتلات عبرة و ما کانت فرحة الا یتبعها ترحة.(217)
یعنی رسولخدا صلی الله علیه و آله فرمود که پر نشد خانه ای از سرور مگر آنکه پر شد از باریدن اشک و نمیباشد سروری مگر آنکه دنبال او خواهد بود حزنی.
هرگز بباغ دهر گیاهی وفا نکرد - هرگز ز دست چرخ خدنگی خطا نکرد
خیاط روزگار ببالای هیچکس - پیراهنی ندوخت که آخر قبا نکرد

کلمه 76:

متن حدیث :
مثل الدنیا کمثل الحیة لین مسها و السم الناقع فی جوفها یهوی الیها الغر الجاهل و یحذرها ذواللب العاقل.(218)
ترجمه :
مثل دنیای غدار همچو مار است که ظاهرش نرم و در اندرونش است زهر قاتل، میل میکند بسوی آن مغرور نادان و دوری مینماید از آن صاحب خرد و مرد عاقل.
جهان مار و افعی پیچ پیچست - همان بهتر که در دست تو هیچ است
بدانکه از برای دنیا مثلهای بسیار زده شده و این تمثیل احسن تمثیلات آنست مانند تمثیلی که حضرت صادق زده فرمود مثل دنیا مثل آب دریا است که هر چه عطشان از آن می آشامد عطش او را زیادتر مینماید تا هلاکش نماید.(219)
و این مشاهد و عیان است که حریص در جمع دنیا هر چه بیشتر تحصیل کند حرصش زیادتر میشود تا هلاک شود.
حضرت باقر العلوم (علیه السلام) فرموده مثل حریص بر دنیا مثل کرم ابریشم است که هر چه ابریشم بر دور خود بیشتر می تند راه خلاصی خود را دورتر مینماید تا آنکه در بین ابریشمها از غم هلاک میشود.(220)
و قد نظمة بعض الشعراء و قال:
الم تر ان المرء طول حیاته - حریص علی مالا یزال یناسجه
کدود کدود القز ینسج دائماً - فیهلک غماً وسط ما هو ینسجه