شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 66:

متن حدیث :
لا یصدق ایمان عبد حتی یکون بما عند الله اوثق منه بما فی یده.(187)
ترجمه :
تصدیق نمیتوان کرد ایمان بنده را تا وقتی که باشد بآنچه که نزد خدا است استوارتر از آنچه که در دست اوست.
حاصل آنکه ایمان یقینی وقتی است که بنده بوعده های خدا و بآنچه در نزد او است اطمینانش زیادتر باشد از آنچه در دست دارد.(188)
و قال النبی صلی الله علیه و آله من احب ان یکون اغنی الناس فلیکن بما فی ید الله اوثق منه بما فی یده.(189)
یعنی رسولخدا صلی الله علیه و آله فرموده کسیکه دوست دارد که بی نیازترین مردم باشد باید بآنچه که در نزد خدا است وثوقش زیادتر باشد از آن چیزیکه در دست خود دارد.

کلمه 67:

متن حدیث :
لا یعدم الصبور الظفر و ان طال به الزمان.(190)
ترجمه :
معدوم نمی سازد بلکه همیشه خواهد یافت شخص صبر کننده ظفر یافتن بمطلوب خود را و اگر چه طول بکشد زمان صبر.
انی رایت و للایام تجربة - للصبر عاقبة محمودة الاثر
و قل من جد فی امر یطالبه - فاستصحب الصبر الا فاز بالظفر
بگذرد این روزگار تلخ تر از زهر - بار دگر روزگار چون شکر آید
صبر و ظفر هر دو دوستان قدیمند - بر اثر صبر نوبت ظفر آید
حکما گفته اند: که صبر بر دو قسم است:
صبر جسمی و آن تحمل مشتقها بقدر قوه بدنیه مثل صبر بر راه رفتن و حمل چیز سنگین و صبر بر مرض و تحمل مشقت ضرب و قطع و این چندان فضیلتی ندارد.
قسم دوم صبر نفس است که بر آن فضیلت تعلق میگیرد و آن بر دو نوع است:
اول صبر از مشتهیات خود و آنرا عفت گویند دوم صبر بر تحمل مکروه یا محبوب و مختلف میشود اسم آن بحسب مقامات آن پس اگر در مقام نزول مصیبت باشد آنرا صبر گویند، و مقابل آن جزع و هلع است، و اگر در مقام حرب باشد آنرا شجاعت گویند که ضدش جبن است، و اگر در مقام غضب باشد آنرا حلم گویند و مقابلش استشاطه(191) است، و اگر صبر از فضول عیش باشد آنرا قناعت و زهد گویند و در مقابل آن حرص و شره است، الی غیر ذلک.
و لهذا آیات و اخبار در فضیلت صبر زیاده از حد احصا وارد شده.
قال رسول الله صلی الله علیه و آله بالصبر یتوقع الفرج و من یدمن قرع الباب یلج.(192)
یعنی رسولخدا صلی الله علیه و آله فرمود که صبر انتظار فرج است و کسی که پیوسته بکوبد دری را آخرالأمر در آنجا داخل میشود.
و قال امیرالمؤمنین(علیه السلام) من رکب مطیة الصبر اهتدی الی میدان النصر.(193)
علی علیه السلام فرموده: که کسی سوار شود بر شتر صبر و شکیبائی راه مییابد بمیدان نصرت و یاری.

کلمه 68:

متن حدیث :
لسان العاقل وراء قلبه و قلب الاحمق وراء لسانه.(194)
ترجمه :
زبان خردمند در پس دل او است یعنی عاقل اول تأمل نماید در کلامی که میخواهد بگوید و آنرا بسنجد و نیک و بد آنرا ملاحظه نماید بعد از آن اظهار کند و لکن احمق بعکس است دلش در پس زبانش است اول ظاهر سازد قول خود را و بعد از آن تأمل نماید.
و بهمین معنی است قول آن حضرت قلب الاحمق فی فیه و لسان العاقل فی قلبه.(195)
دل احمق در دهانش است و زبان عاقل در دلش حاصل آنکه:
سخندان پرورده پیر کهن - بیندیشد آنگه بگوید سخن
مزن بی تأمل بگفتار دم - نکو گوی اگر دیر گوئی چه غم
بیندیش وانگه برآور نفس - از آن پیش بس کن که گویند بس
و نیز آن حضرت فرموده: اللسان سبع ان خلی عنه عقر.(196)
زبان درنده ایست که اگر بحال خودش گذاشته شود مثل درندگان بگیرد و بگزد.
زبان بسیار سر بر باد داده است - زبان ما را عدوی خانه زاد است