شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 62:

متن حدیث :
لا تصحب المآئق فانه یزین لک فعله و یود ان تکون مثله.(179)
ترجمه :
مصاحبت و رفاقت مکن با احمق بیخرد چه آنکه او زینت میدهد در نظر تو کار خود را و دوست میدارد که تو نیز مانند او باشی زیرا که احمق تصور نمیکند نقصان خود را بلکه خیال میکند که نفس او کامل است و هر کسی دوست دارد که رفیقش خودش باشد در اخلاق و افعال.
و لهذا رسولخدا فرموده: المرء علی دین خلیله.(180)
رقم بر خود بنادانی کشیدی - که نادانرا بصحبت برگزیدی
طلب کردم زدانائی یکی پند - مرا فرمود با نادان مپیوند
که گر دانای دهری خر بباشی - و گر نادانی ابله تر بباشی
قال ارسطا طالیس: العاقل یوافق العاقل و اما الجاهل فلا یوافق العاقل و لا الجاهل کما ان الخط المستقیم ینطبق علی المستقیم و اما المعوج فلا ینطبق علی المعوج ولا المستقیم.
یعنی ارسطا طالیس گفته که عاقل موافقت میکند با عاقل و اما جاهل پس موافقت نمیکند با عاقل و نه با جاهل چنانچه خط راست موافق میشود با خط راست دیگر و اما خط کج پس موافق نمیشود بر کج و نه بر راست.
طغرائی گفته:
وشان صدقک عند الناس کذبهم - و هل یطابق معوج بمعتدل

کلمه 63:

متن حدیث :
لا غنی کالعقل و لا فقر کالجهل و لا میراث کالادب ولا ظهیر کالمشاورة.(181)
ترجمه :
نیست هیچ غنی و توانگری مانند عقل و نیست هیچ فقری مانند جهل و نادانی و نیست هیچ میراثی همچو ادب و نیست هیچ پشت و یاوری مانند مشورت کردن در کارها با اهل دانش چنان گفته شده.
بهنگام تدبیر یک رأی نیک - به از صد سپاهی چه دریای ریگ
قال النبی صلی الله علیه و اله ما خاب من استخار ولاندم من استشار.(182)
یعنی رسولخدا صلی الله علیه و آله فرمود: که نومید نشد کسیکه طلب خیر از خدا کرد و پشیمان نشد کسیکه در کار مشورت کرد.
هر که بی مشورت کند تدبیر - غالبش بر هدف نیاید تیر
بیخ بی مشورت که بنشانی - برنیارد بجز پشیمانی

کلمه 64:

متن حدیث :
لا یترک الناس شیئاً من امر دینهم لاستصلاح دنیاهم الا فتح الله علیهم بما هو اضر منه.(183)
ترجمه :
ترک نمیکنند مردمان چیزیرا از کار دینشان برای اصلاح امر دنیای خودشان مگر آنکه میگشاید خدایتعالی برایشان چیزیرا که ضررش زیادتر باشد از آنمقدار جزئی که فاسد میشد از امر دنیای او اگر بکار آخرت میپرداخت.
و این مثل آنست که بسیار می بینیم از کسبه و تجار و بازاریان که مشغول بمعامله و سوداگری میشوند و نماز خود را که این همه تأکید در باب محافظت آن وارد شده تأخیر میاندازد و در آخر وقت نمازی بتعجیل و بسا شود بدون طمأنینه بجا میآورند و گاه میشود که نماز از ایشان فوت شود و مسلم است که افساد امر آخرت ضررش زیادتر است از ضرر دنیا.