شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 61:

متن حدیث :
لا تستحی من اعطآء القلیل فان الحرمان اقل منه.(176)
ترجمه :
حیا مکن از دادن چیز کم بدرستیکه نومیدی کمتر است از آن و حقارت آن بیشتر است.
قال النبی صلی الله علیه و آله تردوا السآئل ولو بشق تمرة(177) و عنه صلی الله علیه و آله ایضاً: اتق النار ولو بشق تمره فان لم تجد فبکلمة طیبة.(178)
یعنی بپرهیزید از آتش برد نکردن سائل و اگر چه بنصف خرمائی باشد و اگر آنرا نیافتی پس بکلام خوشی رد کن او را.

کلمه 62:

متن حدیث :
لا تصحب المآئق فانه یزین لک فعله و یود ان تکون مثله.(179)
ترجمه :
مصاحبت و رفاقت مکن با احمق بیخرد چه آنکه او زینت میدهد در نظر تو کار خود را و دوست میدارد که تو نیز مانند او باشی زیرا که احمق تصور نمیکند نقصان خود را بلکه خیال میکند که نفس او کامل است و هر کسی دوست دارد که رفیقش خودش باشد در اخلاق و افعال.
و لهذا رسولخدا فرموده: المرء علی دین خلیله.(180)
رقم بر خود بنادانی کشیدی - که نادانرا بصحبت برگزیدی
طلب کردم زدانائی یکی پند - مرا فرمود با نادان مپیوند
که گر دانای دهری خر بباشی - و گر نادانی ابله تر بباشی
قال ارسطا طالیس: العاقل یوافق العاقل و اما الجاهل فلا یوافق العاقل و لا الجاهل کما ان الخط المستقیم ینطبق علی المستقیم و اما المعوج فلا ینطبق علی المعوج ولا المستقیم.
یعنی ارسطا طالیس گفته که عاقل موافقت میکند با عاقل و اما جاهل پس موافقت نمیکند با عاقل و نه با جاهل چنانچه خط راست موافق میشود با خط راست دیگر و اما خط کج پس موافق نمیشود بر کج و نه بر راست.
طغرائی گفته:
وشان صدقک عند الناس کذبهم - و هل یطابق معوج بمعتدل

کلمه 63:

متن حدیث :
لا غنی کالعقل و لا فقر کالجهل و لا میراث کالادب ولا ظهیر کالمشاورة.(181)
ترجمه :
نیست هیچ غنی و توانگری مانند عقل و نیست هیچ فقری مانند جهل و نادانی و نیست هیچ میراثی همچو ادب و نیست هیچ پشت و یاوری مانند مشورت کردن در کارها با اهل دانش چنان گفته شده.
بهنگام تدبیر یک رأی نیک - به از صد سپاهی چه دریای ریگ
قال النبی صلی الله علیه و اله ما خاب من استخار ولاندم من استشار.(182)
یعنی رسولخدا صلی الله علیه و آله فرمود: که نومید نشد کسیکه طلب خیر از خدا کرد و پشیمان نشد کسیکه در کار مشورت کرد.
هر که بی مشورت کند تدبیر - غالبش بر هدف نیاید تیر
بیخ بی مشورت که بنشانی - برنیارد بجز پشیمانی