شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 60:

متن حدیث :
لاتری الجاهل الا مفرطاً او مفرطاً.(175)
ترجمه :
نمی بینی نادان را مگر بسبب جهالت یا از حد درگذرنده است یا تقصیر کننده و این هر دو طرف عدولند از عدالت بخلاف دانا که اختیار می کند وسط را که آن حد اعتدال است.
بدانکه اوصاف حمیده حکم وسط دارند که انحراف از آنها یا بطرف افراط یا تفریط هر کدام که باشد مذموم و از اخلاق رذیله است پس در مقابل هر جنسی از صفات فاضله دو جنس از اوصاف رذیله متحقق خواهد گشت چنانچه در مقابل حکمت جربزه و بلاهت است و مقابل شجاعت تهور و جبن و مقابل عفت شره و خمود و مقابل عدالت ظلم و تمکین ظالم است بر خود و هکذا.

کلمه 61:

متن حدیث :
لا تستحی من اعطآء القلیل فان الحرمان اقل منه.(176)
ترجمه :
حیا مکن از دادن چیز کم بدرستیکه نومیدی کمتر است از آن و حقارت آن بیشتر است.
قال النبی صلی الله علیه و آله تردوا السآئل ولو بشق تمرة(177) و عنه صلی الله علیه و آله ایضاً: اتق النار ولو بشق تمره فان لم تجد فبکلمة طیبة.(178)
یعنی بپرهیزید از آتش برد نکردن سائل و اگر چه بنصف خرمائی باشد و اگر آنرا نیافتی پس بکلام خوشی رد کن او را.

کلمه 62:

متن حدیث :
لا تصحب المآئق فانه یزین لک فعله و یود ان تکون مثله.(179)
ترجمه :
مصاحبت و رفاقت مکن با احمق بیخرد چه آنکه او زینت میدهد در نظر تو کار خود را و دوست میدارد که تو نیز مانند او باشی زیرا که احمق تصور نمیکند نقصان خود را بلکه خیال میکند که نفس او کامل است و هر کسی دوست دارد که رفیقش خودش باشد در اخلاق و افعال.
و لهذا رسولخدا فرموده: المرء علی دین خلیله.(180)
رقم بر خود بنادانی کشیدی - که نادانرا بصحبت برگزیدی
طلب کردم زدانائی یکی پند - مرا فرمود با نادان مپیوند
که گر دانای دهری خر بباشی - و گر نادانی ابله تر بباشی
قال ارسطا طالیس: العاقل یوافق العاقل و اما الجاهل فلا یوافق العاقل و لا الجاهل کما ان الخط المستقیم ینطبق علی المستقیم و اما المعوج فلا ینطبق علی المعوج ولا المستقیم.
یعنی ارسطا طالیس گفته که عاقل موافقت میکند با عاقل و اما جاهل پس موافقت نمیکند با عاقل و نه با جاهل چنانچه خط راست موافق میشود با خط راست دیگر و اما خط کج پس موافق نمیشود بر کج و نه بر راست.
طغرائی گفته:
وشان صدقک عند الناس کذبهم - و هل یطابق معوج بمعتدل