شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 58:

متن حدیث :
کم من اکلة منعت اکلات.(169)
ترجمه :
بسا یکبار خوردنی یا خوردن یک لقمه که مانع شود از خوردنهای بسیار
این مثال کسی است که افراط کند در خوردن طعامی بحیثیتی که بیمار گردد پس از خوردن پس از خوردن طعامهای بسیار دیگر ممنوع شود.
و حریری در مقامات معنی همین کلام مبارک را اخذ کرده در آنجا که گفته: یارب اکلة هاضت الا کل و منعة مآ کل.
ای بسا یک بار خوردنی یا خوردن یک لقمه که درهم شکست استخوان را ناگوار شد خورنده را و مانع شد او را از خوراکهای دیگر.(170)
و ابن علاف شاعر نیز در مرثیه هر (گربه) همین معنی را آورده:
اردت ان تأکل الفراخ ولا - یاکلک الدهر اکل مضطهد
یا من لذیذ الفراخ اوقعه - و یحک هلا قنعت بالغدد
کم اکلة خامرث حشاشره - فاخرجت روحه من الجسد(171)
شکم بند دستست و زنجیر پای - شکم بنده کمتر پرستد خدای
سراسر ملخ شد شکم لاجرم - بپایش کشد مور کوچک شکم
برو اندرونی بدست آر پاک - شکم پر نخواهد شد الا بخاک
شکم بنده بسیار بینی خجل - شکم پیش من تنگ بهتر که دل
رنجوری را گفتند دلت چه میخواهد گفت آنکه دلم هیچ نخواهد.
و فی معنی کلامه (علیه السلام) قوله (علیه السلام) ایضاً: کم من شهوة ساعة اورثت حزناً طویلاً.(172)
یعنی بسا شهوت یکساعتی که سبب حزنهای طولانی شود.

کلمه 59:

متن حدیث :
کن فی الفتنة کابن اللبون لا ظهر فیرکب و لا ضرع فیحلب.(173)
ترجمه :
باش در زمان فتنه(174) مانند بچه شتریکه داخل در سن سه سالگی شده باشد که نه پشتی است او را که بسواری او کوشند و نه پستانی که از آن شیر دوشند.
حاصل آنکه در فتنه داخل مشو و بقوت بازو و مال همراهی مکن و چنان باش که از تو انتفاعی نبرند چه بسا شود که خونها ریخته شود و مالها غارت گردد و عرضها بباد رود و تو در آن شریک شوی و خسران دنیا و آخرت بری.
در احادیث معتبره وارد شده که هر که اعانت کند بر قتل مؤمنی به نیم کلمه باشد روز قیامت بیاید در حالتیکه ما بین دیدگان او نوشته باشد ایس من رحمة الله یعنی این مأیوس است از رحمت واسعه الهی.

کلمه 60:

متن حدیث :
لاتری الجاهل الا مفرطاً او مفرطاً.(175)
ترجمه :
نمی بینی نادان را مگر بسبب جهالت یا از حد درگذرنده است یا تقصیر کننده و این هر دو طرف عدولند از عدالت بخلاف دانا که اختیار می کند وسط را که آن حد اعتدال است.
بدانکه اوصاف حمیده حکم وسط دارند که انحراف از آنها یا بطرف افراط یا تفریط هر کدام که باشد مذموم و از اخلاق رذیله است پس در مقابل هر جنسی از صفات فاضله دو جنس از اوصاف رذیله متحقق خواهد گشت چنانچه در مقابل حکمت جربزه و بلاهت است و مقابل شجاعت تهور و جبن و مقابل عفت شره و خمود و مقابل عدالت ظلم و تمکین ظالم است بر خود و هکذا.