شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 56:

متن حدیث :
قیمة کل امری ء ما یحسنه.(163)
ترجمه :
قیمت هر مردی و مرتبه هر شخصی همان چیزیست که نیکو میداند آنرا از هنر و علم و عرفان غرض تحریص و ترغیب بر کسب کمالات نفسانیه و صناعات و نحو آنست چه آنکه هر کس کمال و صنعتش عظیمتر است رفعتش در نفوس مردم زیادتر است و اینمطلب مسلم و مشاهده است.
قال الخلیل بن احمند رضی الله عنه افضل کلمة یرغب الانسان الی طلب العلم و المعرفة قول امیر المؤمنین (علیه السلام):
قدر کل امرء ما یحسن(164) یعنی خلیل بن احمد گفته که بهتر کلمه که ترغیب کند آدمی را بسوی طلب علم و معرفت قول امیرالمؤمنین(ع) استکه قدر هر مردی همانچیزیست که نیکو میداند.(165)

کلمه 57:

متن حدیث :
کفاک ادباً لنفسک اجتناب ما تکرهه لغیرک.(166)
ترجمه :
بس است تو را از برای ادب کردن نفس خود دوری کردن از آنچه مکروه میشمری از غیر خودت.
حاصل آنکه هر که طالب سعادت نفس و تهذیب اخلاق است باید دیگران را آئینه عیوب خود کند و آنچه از ایشان سر زند تأمل در حسن و قبح آن کند و بقبح هر چه بر خورد بداند که چون آن عمل از خود او سر زند نیز قبیح است و بحسن هر چه بر خورد بداند که این عمل از خود او نیز حسن است پس در ازاله قبایح خود بکوشد و در تحصیل اخلاق حسنه سعی بلیغ نماید.
قال رسول الله صلی الله علیه و آله السعید من وعظ بغیره.(167)
یعنی نیکبخت کسی است که پند داده شود بغیر خود یعنی پند بگیرد از پندیکه بغیر او دهند.
لقمان حکیم را گفتند ادب از که آموختی فرمود از بی ادبان که هر چه از فعل ایشان در نظرم ناپسند آمد از آن پرهیز کردم.(168)

کلمه 58:

متن حدیث :
کم من اکلة منعت اکلات.(169)
ترجمه :
بسا یکبار خوردنی یا خوردن یک لقمه که مانع شود از خوردنهای بسیار
این مثال کسی است که افراط کند در خوردن طعامی بحیثیتی که بیمار گردد پس از خوردن پس از خوردن طعامهای بسیار دیگر ممنوع شود.
و حریری در مقامات معنی همین کلام مبارک را اخذ کرده در آنجا که گفته: یارب اکلة هاضت الا کل و منعة مآ کل.
ای بسا یک بار خوردنی یا خوردن یک لقمه که درهم شکست استخوان را ناگوار شد خورنده را و مانع شد او را از خوراکهای دیگر.(170)
و ابن علاف شاعر نیز در مرثیه هر (گربه) همین معنی را آورده:
اردت ان تأکل الفراخ ولا - یاکلک الدهر اکل مضطهد
یا من لذیذ الفراخ اوقعه - و یحک هلا قنعت بالغدد
کم اکلة خامرث حشاشره - فاخرجت روحه من الجسد(171)
شکم بند دستست و زنجیر پای - شکم بنده کمتر پرستد خدای
سراسر ملخ شد شکم لاجرم - بپایش کشد مور کوچک شکم
برو اندرونی بدست آر پاک - شکم پر نخواهد شد الا بخاک
شکم بنده بسیار بینی خجل - شکم پیش من تنگ بهتر که دل
رنجوری را گفتند دلت چه میخواهد گفت آنکه دلم هیچ نخواهد.
و فی معنی کلامه (علیه السلام) قوله (علیه السلام) ایضاً: کم من شهوة ساعة اورثت حزناً طویلاً.(172)
یعنی بسا شهوت یکساعتی که سبب حزنهای طولانی شود.