شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 36:

متن حدیث :
رب مستقبل یوماً لیس یستدبره و مغبوط فی اول لیله قامت تواکیه فی آخره.(104)
ترجمه :
بسا کسی که استقبال کننده است روزی را که نیست پشت کننده بر آن روز یعنی آن روز را بپایان نمیبرد و بسا کسی که در اول شب بحال او غبطه و رشک میبردند و در آخر شب برخاستند گریه کنندگان او.
غرض تنبیه از خواب غفلت و عدم اغترار بحیوة دنیا است.
کم سالم صیحت به بغتة - و قائل عهدی به البارحة
امسی و امست عنده قینة(105) - و اصحبت تندبه النائحة
طوبی لمن کان موازینه - یوم یلاقی ربه راجحة(106)
شخصی همه شب بر سر بیمار گریست - چون صبح شد او بمرد بیمار بزیست
قال (علیه السلام):؛ لا ینبغی للعبد ان یثق بخصلتین العافیة و الغنی بینا تراه معافی اذ سقم و بینا تراه غنیاً اذ افتقر.(107)
یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام فرمود که شایسته نیست آدمی وثوق پیدا کند بدو خصلت: سلامت و دولت چه آنکه در بین سلامت و عافیت است که ناگهان می بینی او را که ناخوش گردید و هم می بینی توانگر را که در بین غنی و ثروت بود که ناگاه فقیر گردید.

کلمه 37:

متن حدیث :
رسولک ترجمان عقلک و کتابک ابلغ من ینطق عنک.(108)
ترجمه :
فرستاده تو از برای پیغام ترجمان عقل تو است و نامه تو بلیغ ترین کسی است که سخن گوید از جانب تو چه بسا است پیام برنده رسالترا بنحویکه باید و شاید ادا نکند و کم و زیاد کند لاجرم خللی در پیغام وارد شود که گاهی شود سبب هلاک فرستنده شود بخلاف نامه.
و فی معنی کلامه قول الشاعر
تخیر اذا ما کنت فی الامر مرسلاً - فمبلغ ارآء الرجال رسولها
و رو و فکر فی الکتاب فانما - باطراف اقلام الرجال عقولها(109)

کلمه 38:

متن حدیث :
الزهد کلمة بین کلمتین من القران قال الله تعالی: لکیلا تاسوا علی مافاتکم و لا تفرحوا بما اتیکم و من لم یأس علی الماضی ولم یفرح بالا تی فقداخذ الزهد بطرفیه.(110)
ترجمه :
زهد مندرج است در میان دو کلمه از قرآن مجید و آن اینست که حق سبجانه و تعالی فرموده تا اندوهناک نشوید از آنچه فوت شد از شما و شاد نگردید بآنچه عطا کرد بشما(111) و کسی که اندوهگین نشد بر چیز گذشته و شاد نگشت بآینده پس محقق است که فرا گرفت زهد را بهر دو طرف آن و اخذ نمود تمام زهد را.
و آنحضرت در کاغذ ابن عباس مرقوم فرمود:
اما بعد فان المرء یسره درک ما لم یکن لیفوته و یسوئه فوت مالم یکن لیدرکه فلیکن سرورک بمانلت من اخرتک و لیکن اسفک علی مافات منها و مانلت من دنیاک فلا تکثر به فرحاً و ما فاتک منها فلا تأس علیه جزعاً و لیکن همک فیما بعد الموت.(112)
یعنی بعد از حمد و صلوات بدان بدرستیکه آدمی را مسرور و خوشنود میسازد یافتن چیزی که نبوده از او فوت شونده چه در قضای الهی تقدیر یافته بود که باو برسد و اندوهناک و بد حال میکند او را نیافتن چیزی که بنا نبوده ادراک آن کند و آنرا بیابد چه هم بحکم قضاء الهی تقدیر آن برای او نشده بوده پس باید سرور و خوشحالی تو بآن چیزی باشد که از آخرت بدست کنی و حزن اندوه تو بر آن چیزی باشد که از فوائد آخرت از تو فوت شده لا جرم بدانچه از فوائد و منافع دنیا بدست آوردی زیاد خوشحال مباش و آنچه از تو فوت شده از آن پس از برای آن اندوهگین و در جزع مباش و اهتمام و اندوه تو در کاری باید که بعد از مرگ بکار آید ابن عباس بعد از مطالعه این مکتوب شریف گفته که من بعد از کلمات رسولخدا از هیچ کلامی نفع نبردم مثل آنچه از این مکتوب نفع بردم.