شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 32:

متن حدیث :
الحکمة ضالة المؤمن فخذ الحکمة و لو من اهل النفاق.(94)
ترجمه :
حکمت گمشده مؤمن است پس فرا گیر حکمت را و اگر چه از اهل انفاق باشد پس هر گاه کلمه از حکمت یا نصیحت موعظتی از کسی شنیدی آنرا دریافت کن و اگر چه گوینده آن منافق یا مشرک باشد.
قالوا انظر الی ما قال ولا تنظر الی من قال.(95)
قال النبی صلی الله علیه و آله کلمة الحکمة ضالة کل حکیم.(96)
یعنی کلمه حکمت گمشده هر حکیمی است.
از بوذر جمهر حکیم نقل است که فرمود من از هر چیزی صفت نیک او را اخذ نمودم حتی از سگ و گربه و خوک و غراب. گفتند از سگ چه آموختی گفت الفت او را با صاحب خود و وفاء او، پرسیدند از غراب چه آموختی شدت احتراز و حذر او را، گفتند از خوک چه گرفتی گفت بکور او را.(97) در حوائج خود پرسیدند از گربه چه آموختی فرمود حسن نغمه و تملق او را در مسألت (و سؤال).

کلمه 33:

متن حدیث :
خالطوا الناس مخالطة ان متم معها بکوا علیکم و ان عشتم حنوا الیکم.(98)
ترجمه :
چنان نیکو معاشرت و مخالطه کنید با مردمان که اگر بمیرید در آن حال بگریند بر شما بجهت خوش رفتاری و مکارم اخلاق شما و اگر زنده باشید میل کنند بسوی شما و اشتیاق ملاقات شما را داشته باشند پس ای جان عزیز من:
منه دل بر این دولت پنجروز - بدود دل خلق خود را مسوز
چنان زی که ذکرت بتحسین کنند - چه مردی نه بر گورت نفرین کنند
خرابی و بدنامی آمد ز جور - بزرگان رسند این سخن را بغور
بد و نیک چون هر دو می گذرند - همان به که نامت به نیکی برند
روایت شده که حسن سؤال نصف علم است و مداراة با مردم نصف عقل است و میانه روی در معیشت نصف مؤنه است.
قال (علیه السلام): رب عزیز اذله خلقه و ذلیل اعزه خلقه.(99)
یعنی علی علیه السلام فرمود بسا عزیزی را که خوار کرد او را خلق او و بسا ذلیل و خواری را که عزیز گردانید او را خلق او.

کلمه 34:

متن حدیث :
الدنیا دار ممر لا دار مقر و الناس فیها رجلان رجل باع نفسه فاوبقها و رجل ابتاع نفسه فاعتقها.(100)
ترجمه :
دنیا سرای گذشتگاه و رهگذر آخرت است نه جای مکث کردن و اقامت نمودن و مردمان در دنیا دو صنفند یکی آنکه فروخت نفس خود را بمتاع دنیا و هلاک ساخت او را در عقبی و دیگر آنکه خرید نفس خود را از دنیا بزهد و تقوی و آزاد ساخت او را از بندهای دنیا و هلاکت عقبی.