شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 31:

متن حدیث :
الحجر الغصب فی الدار رهن علی خرابها.(92)
ترجمه :
بودن سنگ مغصوب در سرای، گرو است بر خرابی آنسرای.
اینمطالب شاهد و عیانست و محتاج بنقل حکایت پیشینیان نیست هر کسی که مراجعه کند بزمان خود و رفتار غاصبین و ظالمین و عاقبت کار آنها را بدقت بنگرد این مطلب بر او معلوم خواهد شد و عبرت خواهد گرفت.
قال (علیه السلام): البغی اخر مدة الملوک.(93)
بسی برنیاید که بنیاد خود - بکند آنکه بنهاد بنیاد بد
خرابی کند مرد شمشیر زن - نه چندانکه آه دل بیوه زن
چراغی که بیوه زنی برفروخت - بسی دیده باشی که شهری بسوخت
و از اینجهت است که سلطان محمود غزنوی میگفته که من از نیزه شیرمردان آنقدر نمیترسم که از دوک پیر زنان.
چه نیکی طمع دارد آن بی وفا - که باشد دعای بدش در قفا
نخواهی که نفرین کنند از پست - نکو باش تا بد نگوید کست
نماند ستمکار بد روزگار - بماند بر او لعنت کردگار

کلمه 32:

متن حدیث :
الحکمة ضالة المؤمن فخذ الحکمة و لو من اهل النفاق.(94)
ترجمه :
حکمت گمشده مؤمن است پس فرا گیر حکمت را و اگر چه از اهل انفاق باشد پس هر گاه کلمه از حکمت یا نصیحت موعظتی از کسی شنیدی آنرا دریافت کن و اگر چه گوینده آن منافق یا مشرک باشد.
قالوا انظر الی ما قال ولا تنظر الی من قال.(95)
قال النبی صلی الله علیه و آله کلمة الحکمة ضالة کل حکیم.(96)
یعنی کلمه حکمت گمشده هر حکیمی است.
از بوذر جمهر حکیم نقل است که فرمود من از هر چیزی صفت نیک او را اخذ نمودم حتی از سگ و گربه و خوک و غراب. گفتند از سگ چه آموختی گفت الفت او را با صاحب خود و وفاء او، پرسیدند از غراب چه آموختی شدت احتراز و حذر او را، گفتند از خوک چه گرفتی گفت بکور او را.(97) در حوائج خود پرسیدند از گربه چه آموختی فرمود حسن نغمه و تملق او را در مسألت (و سؤال).

کلمه 33:

متن حدیث :
خالطوا الناس مخالطة ان متم معها بکوا علیکم و ان عشتم حنوا الیکم.(98)
ترجمه :
چنان نیکو معاشرت و مخالطه کنید با مردمان که اگر بمیرید در آن حال بگریند بر شما بجهت خوش رفتاری و مکارم اخلاق شما و اگر زنده باشید میل کنند بسوی شما و اشتیاق ملاقات شما را داشته باشند پس ای جان عزیز من:
منه دل بر این دولت پنجروز - بدود دل خلق خود را مسوز
چنان زی که ذکرت بتحسین کنند - چه مردی نه بر گورت نفرین کنند
خرابی و بدنامی آمد ز جور - بزرگان رسند این سخن را بغور
بد و نیک چون هر دو می گذرند - همان به که نامت به نیکی برند
روایت شده که حسن سؤال نصف علم است و مداراة با مردم نصف عقل است و میانه روی در معیشت نصف مؤنه است.
قال (علیه السلام): رب عزیز اذله خلقه و ذلیل اعزه خلقه.(99)
یعنی علی علیه السلام فرمود بسا عزیزی را که خوار کرد او را خلق او و بسا ذلیل و خواری را که عزیز گردانید او را خلق او.