شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 30:

متن حدیث :
ثمره التقریط الندامة و ثمره الحزم السلامه.(89)
ترجمه :
فائده تقصیر در کارها و اضاعه حزم در آنها پشیمانی و ندامت است و فائده احتیاط در امور سلامت است و حزم عبارت است از دوراندیشی و پیش بینی کردن در امور و فراهم کردن کارهای خود و احتراز از خلل آن بقدر امکان.
قال (علیه السلام): الظفر بالحزم و الحزم باجالة الرای و الرای بتحصین الاسرار.(90)
یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده که ظفر با حزم است و حزم مقرون است بجولان دادن رأی و اندیشه و رأی مقرون است بجمع کردن اسرار و نگهداشتن آنها.
و قال الصادق (علیه السلام): مع التثبت تکون اسلامة و مع العجلة تکون الندامة و من ابتدا بعمل فی غیر وقته کان بلوعه فی غیر حینه.(91)
یعنی حضرت صادق فرمود سلامت در تأمل و تأنی است و با عجله ندامت و پشیمانی است و کسی که شروع کند بامری در غیر وقتش خواهد بود رسیدن او در غیر وقتش حاصل آنکه:
مکن در مهمی که داری شتاب - زراه تأنی عنان برمتاب
که اندر تأنی زیان کس ندید - ز تعجیل بسیار خجلت کشید

کلمه 31:

متن حدیث :
الحجر الغصب فی الدار رهن علی خرابها.(92)
ترجمه :
بودن سنگ مغصوب در سرای، گرو است بر خرابی آنسرای.
اینمطالب شاهد و عیانست و محتاج بنقل حکایت پیشینیان نیست هر کسی که مراجعه کند بزمان خود و رفتار غاصبین و ظالمین و عاقبت کار آنها را بدقت بنگرد این مطلب بر او معلوم خواهد شد و عبرت خواهد گرفت.
قال (علیه السلام): البغی اخر مدة الملوک.(93)
بسی برنیاید که بنیاد خود - بکند آنکه بنهاد بنیاد بد
خرابی کند مرد شمشیر زن - نه چندانکه آه دل بیوه زن
چراغی که بیوه زنی برفروخت - بسی دیده باشی که شهری بسوخت
و از اینجهت است که سلطان محمود غزنوی میگفته که من از نیزه شیرمردان آنقدر نمیترسم که از دوک پیر زنان.
چه نیکی طمع دارد آن بی وفا - که باشد دعای بدش در قفا
نخواهی که نفرین کنند از پست - نکو باش تا بد نگوید کست
نماند ستمکار بد روزگار - بماند بر او لعنت کردگار

کلمه 32:

متن حدیث :
الحکمة ضالة المؤمن فخذ الحکمة و لو من اهل النفاق.(94)
ترجمه :
حکمت گمشده مؤمن است پس فرا گیر حکمت را و اگر چه از اهل انفاق باشد پس هر گاه کلمه از حکمت یا نصیحت موعظتی از کسی شنیدی آنرا دریافت کن و اگر چه گوینده آن منافق یا مشرک باشد.
قالوا انظر الی ما قال ولا تنظر الی من قال.(95)
قال النبی صلی الله علیه و آله کلمة الحکمة ضالة کل حکیم.(96)
یعنی کلمه حکمت گمشده هر حکیمی است.
از بوذر جمهر حکیم نقل است که فرمود من از هر چیزی صفت نیک او را اخذ نمودم حتی از سگ و گربه و خوک و غراب. گفتند از سگ چه آموختی گفت الفت او را با صاحب خود و وفاء او، پرسیدند از غراب چه آموختی شدت احتراز و حذر او را، گفتند از خوک چه گرفتی گفت بکور او را.(97) در حوائج خود پرسیدند از گربه چه آموختی فرمود حسن نغمه و تملق او را در مسألت (و سؤال).