شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 29:

متن حدیث :
توقوا البرد فی اوله و تلقوه فی اخره فانه یفعل فی الابدان کفعله فی الاشجار اوله یحرق و اخره یورق.(86)
ترجمه :
نگه دارید خود را از سرما در اول آن که اواخر فصل پائیز باشد و اخذ و قبول کنید سرما را در آخر آن که اوائل بهار باشد چه آنکه سرما تأثیر میکند در بدنها همچنانکه تأثیر میکند در درختها اولش میسوازند و برگها را میریزاند و آخرش برگها را سبز میکند و میرویاند.
و قریب بهیمن کلمات شریفه از رسولخدا صلی الله علیه و آله نیز نقلشده و بنظم آورده شده:
گفت پیغمبر با صحاب کبار - تن مپوشانید از باد بهار
کانچه با برگ درختان میکند - باتن و جان شما آن میکند
و سر اینمطلب آنست که خریف(87) طبیعت مرگ دارد و ربیع طبیعت حیوة را بعلاوه آنکه بدن که در تابستان بگرما عادت کرده ناگهان سرمای زمستان بر او وارد میشود مسام دماغ(88) را می بندد و امراض مانند سرفه و زکام و امثال آنها در بدن پیدا میشود مثل آنکه اگر کسی از جای بسیار گرم یکدفعه بجای سرد منتقل شود و اما چون از زمستان منتقل شود ببهار بسبب آنکه عادت بسرمای بسیار کرده از سردی اعتدال ربیعی ضرری نمی بیند بلکه نشاط در او حاصل میشود.

کلمه 30:

متن حدیث :
ثمره التقریط الندامة و ثمره الحزم السلامه.(89)
ترجمه :
فائده تقصیر در کارها و اضاعه حزم در آنها پشیمانی و ندامت است و فائده احتیاط در امور سلامت است و حزم عبارت است از دوراندیشی و پیش بینی کردن در امور و فراهم کردن کارهای خود و احتراز از خلل آن بقدر امکان.
قال (علیه السلام): الظفر بالحزم و الحزم باجالة الرای و الرای بتحصین الاسرار.(90)
یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده که ظفر با حزم است و حزم مقرون است بجولان دادن رأی و اندیشه و رأی مقرون است بجمع کردن اسرار و نگهداشتن آنها.
و قال الصادق (علیه السلام): مع التثبت تکون اسلامة و مع العجلة تکون الندامة و من ابتدا بعمل فی غیر وقته کان بلوعه فی غیر حینه.(91)
یعنی حضرت صادق فرمود سلامت در تأمل و تأنی است و با عجله ندامت و پشیمانی است و کسی که شروع کند بامری در غیر وقتش خواهد بود رسیدن او در غیر وقتش حاصل آنکه:
مکن در مهمی که داری شتاب - زراه تأنی عنان برمتاب
که اندر تأنی زیان کس ندید - ز تعجیل بسیار خجلت کشید

کلمه 31:

متن حدیث :
الحجر الغصب فی الدار رهن علی خرابها.(92)
ترجمه :
بودن سنگ مغصوب در سرای، گرو است بر خرابی آنسرای.
اینمطالب شاهد و عیانست و محتاج بنقل حکایت پیشینیان نیست هر کسی که مراجعه کند بزمان خود و رفتار غاصبین و ظالمین و عاقبت کار آنها را بدقت بنگرد این مطلب بر او معلوم خواهد شد و عبرت خواهد گرفت.
قال (علیه السلام): البغی اخر مدة الملوک.(93)
بسی برنیاید که بنیاد خود - بکند آنکه بنهاد بنیاد بد
خرابی کند مرد شمشیر زن - نه چندانکه آه دل بیوه زن
چراغی که بیوه زنی برفروخت - بسی دیده باشی که شهری بسوخت
و از اینجهت است که سلطان محمود غزنوی میگفته که من از نیزه شیرمردان آنقدر نمیترسم که از دوک پیر زنان.
چه نیکی طمع دارد آن بی وفا - که باشد دعای بدش در قفا
نخواهی که نفرین کنند از پست - نکو باش تا بد نگوید کست
نماند ستمکار بد روزگار - بماند بر او لعنت کردگار