شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 28:

متن حدیث :
البخل جامع لمساوی العیوب و هو زمام یقاد به الی کل سوء.(82)
ترجمه :
صفت بخل جامع بدیهای عیبها است و مهاریست که کشیده میشود بسبب او بسوی هر بدی.
و اینمطلب مسلم و مجرب است و کسیکه مراجعه کند بکتب اخلاق خواهد دانست که بسیاری از رذایل از توابع بخل است.
قال ابوجعفر (علیه السلام): الموبقات ثلث شح مطاع و هوی متبع و اعجاب المرء بنفسه.(83)
یعنی حضرت باقر علیه السلام فرمود که هلاک کنندگان سه چیز است یکی بخل یا حرصی که اطاعت آن شود و دیگر هوی و هوسی که دنبال آن گرفته شود و سیم عجب کردن و نازیدن آدمی بنفس خود.
و قال الصادق (علیه السلام) خمس هن کما اقول لیست لبخیل راحة و لا لحسود لدة و لا لملوک وفاء ولا لکذاب مروة ولا یسود سفینه.(84)
یعنی حضرت صادق علیه السلام فرمود که پنج چیز است که چنانست که من میگویم نیست از برای بخیل راحت و نه از برای حسود لذت و نه از برای پادشاهان وفاء و نه از برای دروغگو مروت و آدمی و بزرگ نمیشود شخث سفیه بیخرد.(85)
و آیات و اخبار در مذمت بخیل بسیار است و بس است در مذمت آن که هیچ بخیلی را در عالم دوست نمیباشد و مردم حتی اولادش از او متنفرند و اهل و عیالش پیوسته چشم بمرگش گشاده اند که در عزایش جامه های کهن بدرند و لباس نو از خز و دیبای چینی ببرند چه بزرگان گفته اند سیم بخیل از خاک وقتی بیرون آید که او در خاک رود.
بخیل توانگر بدینار و سیم - طلسمی است بالای گنجی مقیم
و بخیل را بعد از مرگ کسی یاد نکند چه هر کس را که در زندگی او نانش نخورند در مردگی نامش نبرند پس بخیل بیچاره در دنیا خوار و در عقبی گرفتار است.

کلمه 29:

متن حدیث :
توقوا البرد فی اوله و تلقوه فی اخره فانه یفعل فی الابدان کفعله فی الاشجار اوله یحرق و اخره یورق.(86)
ترجمه :
نگه دارید خود را از سرما در اول آن که اواخر فصل پائیز باشد و اخذ و قبول کنید سرما را در آخر آن که اوائل بهار باشد چه آنکه سرما تأثیر میکند در بدنها همچنانکه تأثیر میکند در درختها اولش میسوازند و برگها را میریزاند و آخرش برگها را سبز میکند و میرویاند.
و قریب بهیمن کلمات شریفه از رسولخدا صلی الله علیه و آله نیز نقلشده و بنظم آورده شده:
گفت پیغمبر با صحاب کبار - تن مپوشانید از باد بهار
کانچه با برگ درختان میکند - باتن و جان شما آن میکند
و سر اینمطلب آنست که خریف(87) طبیعت مرگ دارد و ربیع طبیعت حیوة را بعلاوه آنکه بدن که در تابستان بگرما عادت کرده ناگهان سرمای زمستان بر او وارد میشود مسام دماغ(88) را می بندد و امراض مانند سرفه و زکام و امثال آنها در بدن پیدا میشود مثل آنکه اگر کسی از جای بسیار گرم یکدفعه بجای سرد منتقل شود و اما چون از زمستان منتقل شود ببهار بسبب آنکه عادت بسرمای بسیار کرده از سردی اعتدال ربیعی ضرری نمی بیند بلکه نشاط در او حاصل میشود.

کلمه 30:

متن حدیث :
ثمره التقریط الندامة و ثمره الحزم السلامه.(89)
ترجمه :
فائده تقصیر در کارها و اضاعه حزم در آنها پشیمانی و ندامت است و فائده احتیاط در امور سلامت است و حزم عبارت است از دوراندیشی و پیش بینی کردن در امور و فراهم کردن کارهای خود و احتراز از خلل آن بقدر امکان.
قال (علیه السلام): الظفر بالحزم و الحزم باجالة الرای و الرای بتحصین الاسرار.(90)
یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام فرموده که ظفر با حزم است و حزم مقرون است بجولان دادن رأی و اندیشه و رأی مقرون است بجمع کردن اسرار و نگهداشتن آنها.
و قال الصادق (علیه السلام): مع التثبت تکون اسلامة و مع العجلة تکون الندامة و من ابتدا بعمل فی غیر وقته کان بلوعه فی غیر حینه.(91)
یعنی حضرت صادق فرمود سلامت در تأمل و تأنی است و با عجله ندامت و پشیمانی است و کسی که شروع کند بامری در غیر وقتش خواهد بود رسیدن او در غیر وقتش حاصل آنکه:
مکن در مهمی که داری شتاب - زراه تأنی عنان برمتاب
که اندر تأنی زیان کس ندید - ز تعجیل بسیار خجلت کشید