شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 26:

متن حدیث :
اهل الدنیا کرکب یساربهم و هم نیام.(76)
ترجمه :
اهل این جهان مانند کاروانیند که میبرند ایشان را و حال آنکه ایشان هستند در خواب گران یعنی هر چه از عمر ایشان می گذرد بآخرت نزدیک میشوند و ایشان غافل از کار آخرتند آنگاه که بمنزل قبر می رسند از خواب بیدار می شوند مانند کسانیکه در کشتی نشسته اند و بتعجیل سیر میکنند و هیچ ملتفت نمی شوند.
ایدریده آستین یوسفان - گرگ برخیزی ازینخواب گران
گشته گرگان هر یکی خوهای تو - میدراند از غضب اعضای تو
باش تا از خواب بیدارت کنند - در نهاد خود گرفتارت کنند
و نیز حضرت امیرالمؤمنین صلوات الله علیه فرموده: نفس المرء خطاه الی اجله(77) یعنی نفس زدن آدمی گامهای او است بسوی اجل.
ایکه پنجاه رفته و در خوابی - مگر این پنج روزه دریابی
خشت بالین گور یادآور - ایکه سر در کنار احبابی
خفتنت زیر خاک خواهد بود - ایکه در جامه خواب سنجابی
تا در این گله گوسفندی هست - ننشیند اجل ز قصابی
دست و پائی بزن بچاره و جهد - که عجب در میان غرقابی
کی دعای تو مستجاب شود - که بیک روی در دو محرابی
به در بی نیاز نتوان رفت - جز بمستغفری و اوابی(78)

کلمه 27:

متن حدیث :
بئس الزاد الی المعاد ألعدوان علی العباد.(79)
ترجمه :
بدانکه با جماع جمیع طوائف عالم ظلم قبیح و از همه معاصی اعظم است و در کتاب الهی و احادیث اهل بیت رسالت پناهی ذم عظیم و تهدید شدید بر آن شده و در حدیث است که الظلم ظلمات یوم القیة.(80) یعنی ظلم ظلمتها و تاریکی های روز قیامت است.
تفو بر چنان ملک و دولت بود - که لعنت بر او تا قیامت بود
نماند ستمکار بد روزگار - بماند بر او لعنت کردگار
لب خشک مظلوم را گو بخند - که دندان ظالم بخواهند کند
نخواهی که نفرین کنند از پست - نکو باش تا بد نگوید کست
و در خبر است که ظلم و جور در یکساعت بدتر است در نزد خدا از شصت سال گناه و هر که از ظلم بترسد البته از ظلم باز می ایستد چه منتقم حقیقی البته انتقام هر ظلمی را میکشد و مکافات ظالم را باو میرساند.(81)
اگر بد کنی چشم نیکی مدار - که هرگز نیارد گز، انگور بار
نپندارم ای در خزان کشته جو - که گندم ستانی بوقت درو
رطب ناورد چوب خر زهره بار - چه تخم افکنی بر همان چشم دار

کلمه 28:

متن حدیث :
البخل جامع لمساوی العیوب و هو زمام یقاد به الی کل سوء.(82)
ترجمه :
صفت بخل جامع بدیهای عیبها است و مهاریست که کشیده میشود بسبب او بسوی هر بدی.
و اینمطلب مسلم و مجرب است و کسیکه مراجعه کند بکتب اخلاق خواهد دانست که بسیاری از رذایل از توابع بخل است.
قال ابوجعفر (علیه السلام): الموبقات ثلث شح مطاع و هوی متبع و اعجاب المرء بنفسه.(83)
یعنی حضرت باقر علیه السلام فرمود که هلاک کنندگان سه چیز است یکی بخل یا حرصی که اطاعت آن شود و دیگر هوی و هوسی که دنبال آن گرفته شود و سیم عجب کردن و نازیدن آدمی بنفس خود.
و قال الصادق (علیه السلام) خمس هن کما اقول لیست لبخیل راحة و لا لحسود لدة و لا لملوک وفاء ولا لکذاب مروة ولا یسود سفینه.(84)
یعنی حضرت صادق علیه السلام فرمود که پنج چیز است که چنانست که من میگویم نیست از برای بخیل راحت و نه از برای حسود لذت و نه از برای پادشاهان وفاء و نه از برای دروغگو مروت و آدمی و بزرگ نمیشود شخث سفیه بیخرد.(85)
و آیات و اخبار در مذمت بخیل بسیار است و بس است در مذمت آن که هیچ بخیلی را در عالم دوست نمیباشد و مردم حتی اولادش از او متنفرند و اهل و عیالش پیوسته چشم بمرگش گشاده اند که در عزایش جامه های کهن بدرند و لباس نو از خز و دیبای چینی ببرند چه بزرگان گفته اند سیم بخیل از خاک وقتی بیرون آید که او در خاک رود.
بخیل توانگر بدینار و سیم - طلسمی است بالای گنجی مقیم
و بخیل را بعد از مرگ کسی یاد نکند چه هر کس را که در زندگی او نانش نخورند در مردگی نامش نبرند پس بخیل بیچاره در دنیا خوار و در عقبی گرفتار است.