شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 22:

متن حدیث :
ان لم تکن حلیماً فتحلم فانه قل من تشبه بقوم الا و اوشک منهم.(65)
ترجمه :
اگر نبوده باشی حلیم و بردبار پس بتکلف خود را بر بردباری بدار پس بدرستیکه کمست کسی که شبیه سازد خود را بگروهی مگر آنکه نزدیک شود که باشد از ایشان.
و این مطلب موافق تجربه و عیان است که هر که متخلف باخلاق قومی شود و از آداب ایشان اخذ کند کم کم از ایشان شود چنانچه مشاهده شد که اعراب ساکن بادیه و مردمان قروی و بیابان نشین مدتی که ساکن در شهر و بلد شدند و مخالطه با اهل شهر کردند بعد از زمانی شبیه بساکنین بلد شوند و طبیعت ایشان برگردد بلکه بالاتر از این مشاهده میشود که حیوانات وحشی مانند باز و تازی بواسطه ریاضت و انس با آدمی طبیعت قدیم خود را فراموش میکنند و طبیعت دیگر پیدا مینمایند حتی آنکه نقلشده که عضدالدوله دیلمی ره شیرهائی داشت که آنها را تعلیم کرده بودند که مثل تازی با آنها صید میکرد و این از عجایب است زیرا که شیر ابعد حیوانات است از انس با انسان.

کلمه 23:

متن حدیث :
ان مع کل انسان ملکین یحفظانه فاذا جآء القدر خلیا بینه و بینه و ان الاجل جنة حصینة.(66)
ترجمه :
همانا با هر انسانی دو ملک موکل است که نگهداری می کنند آن را پس چون بیاید تقدیر او بگذارند او را با تقدیر او و دیگر نگهداری از او ننمایند و بدرستیکه اجل یعنی مدتیکه برای انسان تعیین شده که باید تا آن مدت، باقی باشد سپریست استوار و بهمین معنی است قول آن جناب: کفی بالاجل حارساً.(67)
و روایت است که بر درع آن حضرت نقش بود:
ای یومی من الموت افر - یوم لم یقدر ام یوم قدر
یوم لم یقدر لا اخشی الوغی - یوم قد قدر لا بغنی الحذر(68)

کلمه 24:

متن حدیث :
اوضع العلم ما وقف علی اللسان و ارفعه ما ظهر فی الجوارح و الارکان.(69)
ترجمه :
پست ترین علم آن علم است که بایستد بر زبان و مؤدی نشود بعمل و بالاترین علم آنست که ظاهر شود آثار آن در جوارح و ارکان.
حاصل آنکه علم با عمل قیمت دارد و خوبست و اما علمی که مجرد لقلقه لسان باشد و عملی با آن نباشد ناقص است بلکه گاه شود سبب اغوان جاهلان گردد بسبب آنکه گویند این حرفها که این عالم میگوید اگر واقع دارد چرا خودش بآن عمل نمینماید.
لو کان فی العلم من غیر التقی شرف - لکان اشرف کل الناس ابلیس(70)
و قال (علیه السلام): العلم مقرون بالعمل فمن علم عمل والعلم یعتف بالعمل فان اجاب و الا ارتحل.(71)
یعنی علی علیه السلام فرمود که علم پیوسته است با عمل پس هر که علم پیدا کرد عمل هم بکند و علم آواز میکند عمل را پس اگر جواب داد علم میماند و اگر نه کوچ و رحلت می کند.
علم چندانکه بیشتر خوانی - چون عمل در تو نیست نادانی
نه محقق بود نه دانشمند - چارپائی بر او کتابی چند
آن تهی مغز را چه علم و خبر - که بر او هیزم است یا دفتر