شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 19:

متن حدیث :
اکبر العیب ان تعیب ما فیک مثله.(55)
ترجمه :
بزرگتر عیب تو آنست که عیب کنی مردم را بچیزیکه مثل آن در تو باشد.
ای عزیز من که عیبجوئی مردم کردن از علامات خباثت نفس و دنائت طبع و عیبناک بودن است چه هر عیب دار طالب اظهار عیوب مردم است.
و در حدیث نبوی است که هر که ظاهر کند عمل ناشایست کسی را مثل آنست که خود بجا آورده.(56)
و بتجربه ثابت است که هر که بنای عیبجوئی مردم نهاد ایشانرا رسوا کرد و خود را بی اعتماد.(57)
پس احمق آن کسی است که خود به هزار عیب آلوده و سرتاپای او را معصیت فرو گرفته چشم از عیوب خود پوشیده و زبان بعیوب مردم گشوده.
همه حمال عیب خویشتنند - طعنه بر عیب دیگران چه زنند
مکن عیب خلق ایخردمند فاش - بعیب خود از خلق مشغول باش
منه عیب خلق ای فرومایه پیش - که چشمت فرو دوزد آن عیب خویش
گرفتم که خود هستی از عیب پاک - تعنت(58) مکن بر من عیب ناک
قال امیر المؤمنین علیه السلام: من نظر فی عیوب غیره فانکرها ثم رضیها لنفسه فذلک الاحمق بعینه.(59)
یعنی امیرالمؤمنین علی علیه السلام فرمود که هر که نظر کند در عیبهای دیگران و زشت شمرد و نپسندد از ایشان ولکن از خودش آن عیبها را بپسندد چنین کس عین احمق است.
و قال رسول الله صلی الله علیه و آله: اذا اراد الله بعبد خیراً الهاه عین محاسنه و جعل مساویة بین عینیه و کرهه مجالسة المعرضین عن ذکر الله.(60)
بطرف بوستانش گفته سعدی - دو پندم داد شیخ سهروردی
یکی بر عیب مردم دیده مگشا - دوم پرهیز کن از خودپسندی

کلمه 20:

متن حدیث :
الاوان من البلاء الفاقة و اشد من الفاقة مرض البدن و اشد من مرض البدن مرض القلب الاوان من النعم سعة المال و افضل من سعة المال صحةالبدن و افضل من صحة البدن تقوی القلب.(61)
ترجمه :
همانا از جمله بلا و محن، فقیری و بی چیزیست و سخت تر از فقیری بیماری بدنست و سخت تر از بیماری بدن بیماری دل است و همانا از جمله نعمتها فراخی مال است و بهتر از فراخی مال صحت بدن و افضل از صحت بدن پرهیزکاری دل است از رذائل.
قال تعالی: یوم لا ینفع و لا بنون الا من اتی الله بقلب سلیم.(62)

کلمه 21:

متن حدیث :
ان لله ملکاً ینادی فی کل الیوم لدو اللموت وابنوا للخراب و اجمعوا للفناء.(63)
ترجمه :
همانا از برای خداست فرشته ای که ندا می کند در هر روزی که بزائید از برای مردن و بنا کنید از برای خراب گشتن و جمع کنید از برای فانی شدن یعنی عاقبت از زائیدن و بنا کردن و جمع نمودن مردن و خرابشدن و فانی گشتن است.
و قد اخذ الشاعر فی قوله:
قلیل عمرنا فی دار دنیا - و مرجعنا الی بیت التراب
له ملک ینادی کل یوم - لدواللموت و ابنوا للخراب
سعدی:
دریغا که بی ما بسی روزگار - بروید گل و بشکفد نوبهار
بسی تیر و دیماه و اردیبهشت - بیاید که ما خاک باشیم و خشت
تفرج کنان بر هوا و هوس - گذشتیم بر خاک بسیار کش
کسانیکه از ما بغیب اندرند - بیایند بر خاک ما بگذرند
پس از ما بسی گل دهد بوستان - نشینند با یکدیگر دوستان
قال رسول الله صلی الله علیه و آله: اصدق کلمة قالها العرب کلمة لبید:
الا کل شی ء ما خلا الله یاطل - و کل نعیم لا محالة زائل(64)
یعنی رسولخدا صلی الله علیه و آله فرمود: که راست ترین کلمه ای که عرب گفته قول لبید شاعر است که گفته: بدانکه هر چیزی سوای حقتعالی ناچیز و فانی خواهد شد و هر نعمتی آخرالأمر زایل و برطرف خواهد شد.