شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 15:

متن حدیث :
اعقلوا الخبر اذا سمعتوه عقل رعایة لا عقل روایة فان رواة العلم کثیر و رعاته قلیل.(47)
ترجمه :
دریابید خبر را چون بشنوید آنرا دریافت رعایت(48) که آن تدبر در فهم معنی آن است نه دریافتن روایت که مجرد نقل لفظ باشد بدون تدبر معنی آن مانند قرائت قرآن اکثر مردمان، همانا راویان عمل بسیارند و مراعات کنندگان آن کم.
فرموده اند:
حدیث تدریه خیر من الف ترویه(49) یعنی یک حدیث که بفهمی و بدانی معنی آنرا بهتر است از هزار حدیث که روایت آن کنی و معنی آنرا ندانی.

کلمه 16:

متن حدیث :
اغض علی الأذی و الا لم ترض ابداً.(50)
ترجمه :
چشم بپوش بر خار کنایه از آنکه از مکاره و رنج و بلای دنیا و ناملایمات از دوستان بی وفا چشم بپوش و تحمل آن کن و اگر نه خوشنود نشوی هرگز و همیشه بحالت خشم و تلخی زندگی کنی زیرا که طبیعت دنیا مشوبست به مکاره.
و من ذالذی ترضی سجایاه کلها.
کیست آنچنان کسی که بپسندی تو تمام خوی و طبیعت او را.
تحمل چه زهرت نماید نخست - ولی شهد گردد چه در طبع رست
شنیدم که وقتی سحرگاه عید - زگرمابه آمد برون بایزید
یکی طشت خاکستریش بی خبر - فرو ریختش از سرائی بسر
همی گفت ژولیده دستار و موی - کف دست شکرانه مالان بروی
که ای نفس من در خور آتشم - ز خاکستری روی در هم کشم
بزرگان نکردند در خود نگاه - خدا بینی از خویشتن بین مخواه
طریقت جز این نیست درویش را - که افکنده دارد تن خویش را

کلمه 17:

متن حدیث :
افضل الاعمال ما اکرهت نفسک علیه.(51)
ترجمه :
بهترین عملها آن عملی است که نفس بآن میل نداشته باشد و باکراه و اجبار بداری او را بر آن مانند قیام لیل در هوای سرد و روزه در هوای گرم.
و هکذا بهمین معنی است افضل الأعمال احمزها.(52) یعنی افضل عملها آن عملی است که مشقش بر نفس زیادتر باشد.
سعدی گفته: بزرگی را پرسیدم از معنی این حدیث:
اعدی عدوک نفسک التی بین جنبیک(53) گفت به حکم آنکه هر آن دشمنی را که بروی احسان کنی دوست گردد مگر نفس را که هر چند مدارا بیش کنی مخالفت زیاده کند.
فرشته خوی شود آدمی زکم خوردن - و گر خورد چو بهایم بیوفتد چو جماد
مراد هر که برآری مطیع امر تو شد - خلاف نفس که فرمان دهد چه یافت مراد