شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 13:

متن حدیث :
الأعجاب یمنع من الأزدیاد.(35)
ترجمه :
عجب و خودپسندی منع میکند از زیاده کردن هنر چه آنکه کسیکه تصور کرد کمال هنری را در خود و آنکه بغایت قصوای آن هنر رسیده دیگر در پی ازدیاد و تکمیل آن برنمی آید و به آنحال می ماند و بهمین معنی است نیز کلام آنحضرت: عجب المرء بنفسه احد حساد عقله(36) یعنی عجب آدمی بنفس خود یکی از دشمنان عقل او است.(37)
بچشم کسان در نیاید کسی - که از خود بزرگی نماید بسی
مگو تا بگویند شکرت هزار - چه خود گفتی از کس توقع مدار
بزرگان نکردند در خود نگاه - خدا بینی از خویشتن بین مخواه
پیاز آمد آن بی هنر جمله پوست - که پنداشت چون پسته مغزی در اوست
پس کسیکه طالب کمال و ازدیاد هنر است باید خود را، همیشه ناقص ببیند و در تحصیل کمال برآید و الا ناقص خواهد ماند.(38)
چه خوب گفته شیخ سعدی در این مقام:
یکی قطره باران ز ابری چکید - خجل شد چه پهنای دریا بدید
که جائی که دریاست من کیستم - گر او هست حقا که من نیستم
چه خود را بچشم حقارت بدید - صدف در کنارش چو جان پرورید
سپهرش بجائی رسانید کار - که شد نامور لؤلؤ شاهوار
بلندی از آن یافت کان پست شد - در نیستی کوفت تا هست شد

کلمه 14:

متن حدیث :
اعجز الناس من عجز عن اکتساب الاخوان و اعجز منه من ضیع من ظفربه منهم.(39)
ترجمه :
عاجزترین مردم کسی است که عاجز باشد از به دست آوردن برادران و عاجزتر از این کس آن کسی است که ضایع کرد و از دست داد آندوست و برادری را که بدست داشت.
روایت است که حضرت رسول صلی الله علیه و آله از قتل جعفر بن ابی طالب بگریست و فرمود: المرء کثیر باخیه.(40)
یکی از دانایان گفته که هرگاه خبر موت یکی از برادران من بمن میرسد گویا که عضوی از من ساقط میگردد.
قال الشاعر:
اخاک اخاک ان من لا اخاله - کساع الی الهیجا بغیر سلاح
و ان ابن عم القوم فاعلم جناحهم(41) - و هل ینهض البازی بغیر جناح(42)
پس شایسته است که انسان دوستان خود را از دست ندهد خصوص دوستان قدیمی و احباء پدر خود را.(43)
قال امیرالمؤمنین (ع): مودة الابآء قرابة بین الابنآء.(44)
و عن النبی صلی الله علیه و آله ثلث یطفین نور العبد: من قطع اوداء ابیه و غیر شیبه و رفع بصره فی الحجرات من غیر ان یؤذن له.(45)
یعنی رسول خدا فرمود سه چیز است که خاموش مینماید نور آدمیرا آنکه شخص قطع کند دوستان پدرش را یعنی دوستی با ایشانرا ببرد و دیگر آنکه تغییر دهد سفیدی موی خود را از پیری سیم آنکه بلند کند چشم خود را و نظر افکند در حجره ها و خانه ها بدون آنکه مأذون باشد.
و روایت است که حضرت صادق علیه السلام فضیل بن یسار را دوست می داشت و می فرمود فضیل از اصحاب پدر من است و من دوست میدارم که شخص اصحاب پدرش را دوست بدارد.(46)

کلمه 15:

متن حدیث :
اعقلوا الخبر اذا سمعتوه عقل رعایة لا عقل روایة فان رواة العلم کثیر و رعاته قلیل.(47)
ترجمه :
دریابید خبر را چون بشنوید آنرا دریافت رعایت(48) که آن تدبر در فهم معنی آن است نه دریافتن روایت که مجرد نقل لفظ باشد بدون تدبر معنی آن مانند قرائت قرآن اکثر مردمان، همانا راویان عمل بسیارند و مراعات کنندگان آن کم.
فرموده اند:
حدیث تدریه خیر من الف ترویه(49) یعنی یک حدیث که بفهمی و بدانی معنی آنرا بهتر است از هزار حدیث که روایت آن کنی و معنی آنرا ندانی.