شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 6:

متن حدیث :
اذا تم العقل نقص الکلام(11)
ترجمه :
چون تمام و کامل شد عقل مرد نقصمان یافت کلام او زیرا که کمال عقل به سبب ضبط قوای بدنیه و استعمال آنها است بمقتضی آراء محموده و موزون کردن فعل و قول خود است بمیزان اعتبار و چون در این کار کلفت و شرایط بسیار است لاجرم کلامش کم شود به خلاف آنکه اگر نسجیده سخن گوید، نظامی گفته:
لاف از سخن چو در توان زد - آن خشت بود که پرتوان زد
و لهذا فرموده اند که هرگاه دیدید مردی را که سکوت بسیار کند و از مردم فرار نماید بسوی او روید که تلقی حکمت میکند.
تأمل کنان در خطا و صواب - به از ژاژ خایان(12) حاضر جواب
کمال است در نفس انسان سخن - تو خود را بگفتار رسوا مکن
کم آواز هرگز نبینی خجل - جوی مشگ بهتر که یک توده گل
از حضرت باقرالعلوم (ع) روایتست که فرمود جز این نیست که شیعیان و دوستان ما زبانهای ایشان لال است(13)
و فی الحدیث: سلامة الأنسان فی حفظ اللسان(14) یعنی سلامت آدمی در نگه داشتن زبان او است.
مجال سخن تا نیابی مگوی - چه میدان نیابی نگهدار گوی
مگوی و منه تا توانی قدم - زاندازه بیرون و زاندازه کم

کلمه 7:

متن حدیث :
اذا قدرت علی عدوک فاجعل العفو عنه شکراً للقدرة علیه.(15)
ترجمه :
هر گاه قدرت یافتی بر دشمن خود عفو کن و از تقصیر او و قرار بده عفو از او را شکرانه آنکه بر او تسلط یافتی.
قال الله تعالی: و ان تعفوا اقرب للتقوی(16)
یعنی حقتعالی فرمود که عفو و بخشیدن شما نزدیکتر است بپرهیزکاری.
و روایتشده که عفو و گذشت زیاد نمی کند مگر عزت را پس گذشت کنید تا خداوند شما را عزیز گرداند.(17) و حکما گفته اند که گناه هر چند بزرگتر است فضیلت عفو کننده بیشتر است.
ونیز امیرالمؤمنین (ع) فرموده: اولی الناس بالعفو اقدرهم علی العقوبة.(18)
یعنی سزاوارترین مردمان بعفو آن کس است که قدرتش بر عقوبت کردن بیشتر باشد.
بدی را بدی سهل باشد جزا - اگر مردی احسن الی من اسا(19)

کلمه 8:

متن حدیث :
اذا وصلت الیکم اظراف النعم فلا تنفروا اقصاها بقلة الشکر.(20)
ترجمه :
چون رسید بشما ظرفهای(21) نعمتهای الهی پس مرمانید یعنی منقطع نسازید پایان آن نعمتها را بکمی شکرگذاری و کفران آن.
بدانکه: کفران نعمت (یعنی نشناختن نعم منعم و شاد نبودن به آن و صرف نکردن آنرا در مصرفی که منعم به آن راضی باشد) از صفات خبیثه و باعث شقاوت آدمی است در عقبی و موجب حرمان و سلب نعمت است در دنیا.
قال الله تعالی: لئن شکرتم لازیدنکم و لئن کفرتم ان عذابی لشدید.(22)
اگر شکرگذارید هر آینه زیاد میدهم البته شما را و اگر کفران ورزید و ناسپاسی کنید همانا عذاب من سخت است.
اگر شکر کردی بدین ملک و مال - به مالی و ملکی رسی بی زوال
نه خود خوانده ای در کتاب مجید - که در شکر، نعمت بود بر مزید
و در کتاب گلستان است که اجل کائنات از روی ظاهر آدمیست واذل موجودات سگ و به اتفاق خردمندان سگ حق شناس به از آدمی ناسپاس.
سگیرا لقمه ای هرگز فراموش - نگردد گر زنی صد نوبتش سنگ
و گر عمری نوازی سفله ای را - باندک چیزی آید با تو در جنگ