شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 5:

متن حدیث :
اذا ارذل الله عبداً حظر علیه العلم(9)
ترجمه :
چون رذل و پست سازد خدای تعالی بنده را در میان خلقان بواسطه عدم سلوک او در طریق فرمان، حرام کند بر او علم را و از این نعمت عظمی او را محروم فرماید.(10)
شکوت الی و کیع سوء حفظی - فارشدنی الی ترک المعاصی
و علله بان العلم فضل - و فضل الله لا یؤتاه عاصی

کلمه 6:

متن حدیث :
اذا تم العقل نقص الکلام(11)
ترجمه :
چون تمام و کامل شد عقل مرد نقصمان یافت کلام او زیرا که کمال عقل به سبب ضبط قوای بدنیه و استعمال آنها است بمقتضی آراء محموده و موزون کردن فعل و قول خود است بمیزان اعتبار و چون در این کار کلفت و شرایط بسیار است لاجرم کلامش کم شود به خلاف آنکه اگر نسجیده سخن گوید، نظامی گفته:
لاف از سخن چو در توان زد - آن خشت بود که پرتوان زد
و لهذا فرموده اند که هرگاه دیدید مردی را که سکوت بسیار کند و از مردم فرار نماید بسوی او روید که تلقی حکمت میکند.
تأمل کنان در خطا و صواب - به از ژاژ خایان(12) حاضر جواب
کمال است در نفس انسان سخن - تو خود را بگفتار رسوا مکن
کم آواز هرگز نبینی خجل - جوی مشگ بهتر که یک توده گل
از حضرت باقرالعلوم (ع) روایتست که فرمود جز این نیست که شیعیان و دوستان ما زبانهای ایشان لال است(13)
و فی الحدیث: سلامة الأنسان فی حفظ اللسان(14) یعنی سلامت آدمی در نگه داشتن زبان او است.
مجال سخن تا نیابی مگوی - چه میدان نیابی نگهدار گوی
مگوی و منه تا توانی قدم - زاندازه بیرون و زاندازه کم

کلمه 7:

متن حدیث :
اذا قدرت علی عدوک فاجعل العفو عنه شکراً للقدرة علیه.(15)
ترجمه :
هر گاه قدرت یافتی بر دشمن خود عفو کن و از تقصیر او و قرار بده عفو از او را شکرانه آنکه بر او تسلط یافتی.
قال الله تعالی: و ان تعفوا اقرب للتقوی(16)
یعنی حقتعالی فرمود که عفو و بخشیدن شما نزدیکتر است بپرهیزکاری.
و روایتشده که عفو و گذشت زیاد نمی کند مگر عزت را پس گذشت کنید تا خداوند شما را عزیز گرداند.(17) و حکما گفته اند که گناه هر چند بزرگتر است فضیلت عفو کننده بیشتر است.
ونیز امیرالمؤمنین (ع) فرموده: اولی الناس بالعفو اقدرهم علی العقوبة.(18)
یعنی سزاوارترین مردمان بعفو آن کس است که قدرتش بر عقوبت کردن بیشتر باشد.
بدی را بدی سهل باشد جزا - اگر مردی احسن الی من اسا(19)