شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه 4:

متن حدیث :
احصد الشر من صدر غیرک بقلعه من صدرک(8)
ترجمه :
قطع و درو کن شر و بدی را از سینه غیر خودت بکندن آن از سینه خودت.
این کلمه شریفه دو معنی دارد یکی آنکه در دل خود قصد بدی بر مردمان مکن تا آنها نیز برای تو نیت بد نکنند چه آنکه دل به دل راه دارد؛ دوم آنکه اگر خواستی نهی از منکر تو در مردم تأثیر کند و دست از شر و عمل بد خود بردارند اول خود را ملاحظه کن اگر آن عمل در تو می باشد از خود دور کن تا موعظه تو تأثیر کند و مردمان کار بد را ترک کنند. فان الموعظه اذا خرجت من القلب فی القلب و اذا من مجرد اللسان لم یتجاوز الاذان:
یعنی همین که موعظه از دل بیرون شد داخل در دل شود و در آن اثر کند و هر گاه از مجرد زبان باشد از گوشها تجاوز نکند حاصل آنکه:
تا به گفتار خود عمل نکنی - هیچ در دیگران اثر نکند

کلمه 5:

متن حدیث :
اذا ارذل الله عبداً حظر علیه العلم(9)
ترجمه :
چون رذل و پست سازد خدای تعالی بنده را در میان خلقان بواسطه عدم سلوک او در طریق فرمان، حرام کند بر او علم را و از این نعمت عظمی او را محروم فرماید.(10)
شکوت الی و کیع سوء حفظی - فارشدنی الی ترک المعاصی
و علله بان العلم فضل - و فضل الله لا یؤتاه عاصی

کلمه 6:

متن حدیث :
اذا تم العقل نقص الکلام(11)
ترجمه :
چون تمام و کامل شد عقل مرد نقصمان یافت کلام او زیرا که کمال عقل به سبب ضبط قوای بدنیه و استعمال آنها است بمقتضی آراء محموده و موزون کردن فعل و قول خود است بمیزان اعتبار و چون در این کار کلفت و شرایط بسیار است لاجرم کلامش کم شود به خلاف آنکه اگر نسجیده سخن گوید، نظامی گفته:
لاف از سخن چو در توان زد - آن خشت بود که پرتوان زد
و لهذا فرموده اند که هرگاه دیدید مردی را که سکوت بسیار کند و از مردم فرار نماید بسوی او روید که تلقی حکمت میکند.
تأمل کنان در خطا و صواب - به از ژاژ خایان(12) حاضر جواب
کمال است در نفس انسان سخن - تو خود را بگفتار رسوا مکن
کم آواز هرگز نبینی خجل - جوی مشگ بهتر که یک توده گل
از حضرت باقرالعلوم (ع) روایتست که فرمود جز این نیست که شیعیان و دوستان ما زبانهای ایشان لال است(13)
و فی الحدیث: سلامة الأنسان فی حفظ اللسان(14) یعنی سلامت آدمی در نگه داشتن زبان او است.
مجال سخن تا نیابی مگوی - چه میدان نیابی نگهدار گوی
مگوی و منه تا توانی قدم - زاندازه بیرون و زاندازه کم