شرح صد کلمه قصار از امام علی علیه السلام

حاج شیخ عباس قمی (رضوان الله علیه)

کلمه دوم:

متن حدیث :
احبب حبیبک هوناً ما عسی ان یکون بغیضک یوماً ما و ابغض بغیضک هوناً ما عسی ان یکون حبیبک یوماً ما.(5)
ترجمه :
دوست دار دوست خود را دوست داشتنی بنرمی و مدارا - مراد آنکه افراط در محبت او مکن و او را بر جمیع اسرار خود مطلع مگردان - شاید آنکه گردد دشمن تو روزی از روزها و دشمنی کن با دشمن خود دشمنی به رفق و ملایمت - حاصل آنکه جای صلح باقی بگذار نه آنکه انواع دشمنی را با او بکار بری و از هر گونه فحش و بدگوئی بمیان آوری - شاید که او بگردد دوست تو روزی از روزها و آن موجب شرمندگی و ندامت تو شود؛ پس در حب و بغض از حد اعتدال بیرون مرو، و از جاده خیر الأمور اوسطها پای بیرون منه.
قال مولانا الصادق (ع) لبعض الصحابه لا تطلع صدیقک من سرک الا علی ما لواطلع علیه عدوک لم یضرک فان الصدیق قدیکون عدواً یوماًما.(6)
یعنی حضرت صادق(ع) فرمود ببعض اصحاب خود که: مطلع مگردان دوست خود را بر سر خود مگر بر آن سری که اگر مطلع شود بر آن دشمن تو ضرر نرساند به تو؛ چه آنکه گاه شود که دوست دشمن گردد روزی؛ و از اینجا اخذ کرده سعدی که گفته: هر آن سری که داری با دوستان در میان منه چه دانی که وقتی دشمن گردند، و هر بدی که توانی با دشمنان مکن باشد که روزی دوست گردند.

کلمه 3:

متن حدیث :
احسنوا فی عقب غیرکم تحفظوا فی عقبکم(7)
ترجمه :
نیکوئی کنید در عقب و نسل دیگران تا مراعات شما شود در نسل شما.
بدان ای عزیز من که اکثر آنچه در دنیا است بعنوان قرض و مکافات چه بسیار مشاهده و عیان شده که کسانیکه ظلم کردند بمردمان ظلم و ستم کردند به اعقاب ایشان کسی که خراب کرد خانه های مردم را خراب کردند خانه او را و هکذا بعکس.
ببری مال مسلمان و چو مالت ببرند - بانگ و فریاد برآری که مسلمانی نیست
مکن بد به فرزند مردم نگاه - که فرزند خویشت برآید تباه
پدر مرده را سایه بر سرفکن - غبارش بیفشان و خارش بکن
اگر باب را سایه رفت از سرش - تو در سایه خویشتن پرورش
بحال دل خستگان درنگر - که روزی تو دلخسته باشی مگر
فرو ماندگان را درون شاد کن - ز روز فروماندگی یاد کن

کلمه 4:

متن حدیث :
احصد الشر من صدر غیرک بقلعه من صدرک(8)
ترجمه :
قطع و درو کن شر و بدی را از سینه غیر خودت بکندن آن از سینه خودت.
این کلمه شریفه دو معنی دارد یکی آنکه در دل خود قصد بدی بر مردمان مکن تا آنها نیز برای تو نیت بد نکنند چه آنکه دل به دل راه دارد؛ دوم آنکه اگر خواستی نهی از منکر تو در مردم تأثیر کند و دست از شر و عمل بد خود بردارند اول خود را ملاحظه کن اگر آن عمل در تو می باشد از خود دور کن تا موعظه تو تأثیر کند و مردمان کار بد را ترک کنند. فان الموعظه اذا خرجت من القلب فی القلب و اذا من مجرد اللسان لم یتجاوز الاذان:
یعنی همین که موعظه از دل بیرون شد داخل در دل شود و در آن اثر کند و هر گاه از مجرد زبان باشد از گوشها تجاوز نکند حاصل آنکه:
تا به گفتار خود عمل نکنی - هیچ در دیگران اثر نکند