فهرست کتاب


ترجمه روضة الواعظین

محمد بن حسن فتال نیشابوری‏ مهدوی دامغانی‏

مجلس هشتادم در آشکارا سلام دادن

خداوند متعال در آیه 88 سوره چهارم (نساء) فرموده است «و چون تحیت داده شوید به تحیتی، پس تحیت دهید به بهتر از آن، یا همان گونه تحیت دهید. به درستی که خداوند بر همه چیز محاسب است.» و در آیه 54 سوره ششم (انعام) فرموده است: «و چون کسانی که به آیتهای ما ایمان آورده اند پیش تو آیند، بگو سلام بر شما باد، پروردگار شما بر خویشتن رحمت را نوشته است.» و در آیه 61 سوره بیست و چهارم (نور) فرموده است: «پس چون به خانه ها درآیید، پس سلام کنید بر خودتان سلام کردنی از نزد خداوند فرخنده و پاکیزه.» و در آیه 9 سوره پنجاه و هشتم (مجادله) فرموده است: «و چون پیش تو آیند و تو را به چیزی تحیت گویند که خدایت آنچنان تحیت نفرموده است.» روایت شده است که یهودیان پیش پیامبر آمدند و گفتند: السام علیک و سام در لغت ایشان به معنی مرگ است و پیامبر در پاسخ فرمودند و بر شما، و خداوند این آیه سوره مجادله را نازل فرمود. و پیامبر فرموده اند: به هر کس که پیش از سلام دادن، سخنی بگوید، پاسخ مدهید و نیز فرموده اند: هیچ کس را تا سلام نداده است به خوراک خویش فرا مخوانید. امام باقر (ع) فرموده است: سه چیز از درجات پسندیده و سه چیز از کفارات و سه چیز از بدبختی ها و سه چیز از خوشبختی هاست. آن سه چیز که درجه است، آشکار ساختن سلام و خوراک دادن به مردم و خواندن نماز شب در حالی که مردم خوابیده باشند، می باشد. و آن سه چیز که کفاره و موجب آمرزش و پوشش گناهان است، نیکو وضو گرفتن در صبحگاهان و شامگاهان سرد و رفتن روز و شب به نماز جماعت و محافظت بر حضور آن است. سه چیزی که از بدبختی هاست، بخل و امساک و هوای نفس حاکم و شیفتگی آدمی به خویشتن است. و آن سه که از خوشبختی ها و مایه های رستگاری است، بیم از خداوند در نهان و آشکار و میانه روی در حال توانگری و تنگدستی و گفتن کلمه حق در حال خشنودی و خشم است.
امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است که رسول خدا از سلام دادن به چهار کس نهی فرمودند، بر مست تا هنگامی که مست است و بر کسی که پیکرتراش است و بر آن کس که نرد می بازد و بر آن کس که بازی چهارده می کند و من یکی دیگر را که پنجمی است می افزایم و می گویم بر شطرنج باز سلام مدهید. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است: بر شش تن شایسته نیست سلام داده شود و شش خصلت از خصلتهای قوم لوط است. اما آن شش تنی که سلام دادن بر آنان روا نیست، یهودیان و مسیحیان و نرد و شطرنج بازان و میگساران و نوازندگان بربط و طنبور و کسانی که با دشنام دادن به مادران شادی می کنند و شاعران هستند. و آن چیزها که از خوی های قوم لوط است، مهره بازی (تیله بازی) و تلنگر زدن و جویدن سقز (آدامس) و دامن بر زمین کشیدن و باز گذاشتن دگمه های قبا و پیراهن است. امام باقر (ع) فرموده است: بر یهودیان و مسیحیان و زرتشتیان و بت پرستان و میزبانان میگساران و نرد و شطرنج بازان و فرومایگان و شاعرانی که به زنان شوهردار تهمت می زنند و بر نمازگزاران سلام مدهید- نمازگزاران، از این روی که نمی توانند پاسخ دهند، زیرا سلام دادن مستحب و پاسخ آن واجب است- و بر رباخواران و بر کسی که برای قضای حاجت نشسته است، و بر کسی که در گرمابه است و کسی که آشکارا گناه می کند نیز سلام مدهید. همان حضرت فرموده است: فرشته یی از فرشتگان از کنار مردی که بر در خانه یی ایستاده بود گذشت. از آن مرد پرسید: چه چیزی تو را بر در این خانه بر پا داشته است؟ گفت: برادر دینی من است، خواستم بر او سلام دهم. فرشته پرسید:
آیا میان تو و او پیوند خویشاوندی است و یا برای نیازی آمده ای؟ گفت: نه میان من و او خویشاوندی است و نه برای حاجتی آمده ام، فقط حرمت برادری دینی است و من به خاطر پروردگار جهانیان، احوال او را می پرسم و سلام می دهم. فرشته گفت:
من فرستاده خداوند هستم، خدایت سلام می رساند و می فرماید همانا که به خاطر من چنین کردی و من بهشت را بر تو واجب کردم و از خشم خویش تو را معاف داشتم و از آتش پناه دادم. معنی اینکه بنده یی به برادر دینی خود سلام می دهد این است که برای تو از سوی خود سلامت آرزو می کنم، مانند این گفتار خداوند است که می فرماید:
«فسلام لک من اصحاب الیمین» یعنی سلامت، و گفته شده است هنگامی که کسی به بنده مطیع و پرهیزگار سلام می دهد، معنای آن این است که او را به سبب فرمانبرداری از خداوند گرامی داشته و پاداش داده است و چون بر گنهکاران سلام می دهد، معنای آن این است که بیدار شو و غافل مباش. پیامبر (ص) فرموده اند: سلام، یکی از نامهای خداوند است. آن را میان خود آشکار سازید و همانا انسان مسلمان چون از کنار قومی بگذرد و بر ایشان سلام دهد، بر فرض که آنان پاسخ ندهند، کسی که از ایشان بهتر است و پاکیزه تر، پاسخ خواهد داد. و همان حضرت فرموده اند: همانا ناتوان ترین مردم کسی است که از دعا کردن ناتوان باشد و بخیل ترین مردم کسی است که از سلام دادن بخل بورزد. عمار بن یاسر (رضی الله عنه) می گفته است: سه چیز است که هر کس در خود فراهم آورد ایمان را در خود فراهم آورده است، بخشش در تنگدستی و انصاف دادن نسبت به خویشتن و سلام دادن به دانشمند و عالم.

مجلس هشتاد و یکم در حیاء (آزرم)

خداوند در آیه 107 سوره چهارم (نساء) فرموده است: «پوشیده می دارند از مردم و پوشیده نمی دارند از خدا». و در آیه 7 سوره پنجاه و هشتم (مجادله) فرموده است: «هیچ راز گفتنی میان سه کس نیست مگر اینکه او چهارمی ایشان است و هیچ پنج تنی مگر اینکه او ششمی ایشان است». امام کاظم (ع) فرموده است: از مثالهای پیامبران که درود خدا بر همه شان باد! چیزی جز یک کلمه باقی نمانده است و آن این است که چون آزرم نمی کنی، هر چه می خواهی بکن، و این هم در مورد بنی امیه است. امام صادق (ع) فرموده است: خداوند تبارک و تعالی، شهوت را ده بخش فرموده، نه بخش آن در زنان و یک بخش آن در مردان است و اگر چنین نبود که خداوند در آنان نه بخش از آزرم را هم قرار داده است، هر آینه به هر مردی نه زن چسبیده بود. و همان حضرت فرموده است: حیا و آزرم ده بخش است، نه بخش آن در زنان و یک بخش آن در مردان است و چون دوشیزه به حد بلوغ می رسد و خون می بیند، دو بخش از آزرم او می رود و چون ازدواج می کند دو بخش دیگر آن از میان می رود و پنج بخش آن باقی می ماند. اگر تبهکاری کند، همه آزرمش از میان می رود و اگر پاکدامن بماند، آن پنج بخش باقی می ماند. پیامبر (ص) فرموده اند: ایمان برهنه و جامه آن آزرم و زیورش وفا و مروتش کار نیک و ستون و مایه بر پایی آن پارسایی است. و هر چیز را اساس است و اساس اسلام، محبت خاندان ماست. امام صادق فرموده است: سه خصلت است که اگر کسی دارا نباشد، هرگز به خیر او امید نیست، آن کس که در نهان از خدا نترسد و آن کس که در پیری بیمی به دل راه ندهد و رعایت نکند و آن کس که از هیچ عیبی آزرم نکند. پیامبر (ص) فرموده اند: هرگز آزرم با چیزی همراه نیست مگر آنکه آن را می آراید و هرگز فحش و دریدگی همراه چیزی نیست مگر آنکه آن را آلوده می کند. و همان حضرت فرموده اند: همانا هر دین را خوی و خصلتی است و چهره اخلاق اسلامی آزرم است. و هم ایشان فرموده اند: آزرم از زندگان، از ایمان است، یا آزرم از ایمان است و شخص مؤمن در بهشت خواهد بود. و به پیامبر (ص) گفته شد: مرا نصیحت فرمایید. فرمودند: از خداوند چنان آزرم کن که از مردان صالح خویش آزرم می کنی. و باز فرموده است: آزرم کنید از خدای، چنان که شایسته آزرم است. گفتند:
ای رسول خدا! ما آزرم می کنیم. فرمود: نه چنین است، که هر کس از خدای چنان که باید آزرم کند، سر خود و اندیشه اش را و شکم و اندرونش را حفظ کند و مرگ و پوسیده شدن را به یاد آورد، و هر کس آخرت را بخواهد، زیور این جهان را رها می کند و هر کس چنین کند، همانا که از خدای چنان که شاید و باید آزرم کرده است. و گفته شده است: هر کس جامه آزرم بپوشد، عیبش بر مردم پوشیده می ماند. شاعر چنین سروده است:
«هر گاه از سرانجام شبها (روزگار) نمی ترسی و آزرم نمی کنی، هر چه می- خواهی بکن، و حال آنکه به خدا سوگند در زندگی و دنیا چون آزرم از میان برود، خوشی باقی نمی ماند. آدمی تا گاهی که حیاء و شرم دارد و به نیکی زندگی می کند و تا حیاء باقی باشد، مهتری و بزرگی باقی است. چه بسیار گناه و زشتی که میان من و انجام آن، حیاء مانع شد و حیاء داروی آن بود و چون حیاء از میان برود، دوایی نیست.» دیگری گفته است: «چه بسا کسی که از عشق او پیراهن دریده می شود و او را میان خانه از شدت حیاء بیمار می پنداری، ولی چون پرچم برافراشته می شود، او را زیر پرچم فرمانده می بینی.»

مجلس هشتاد و دوم در ارتکاب قتل و زنا

خداوند متعال در آیه 96 سوره چهارم فرموده است: «و کسی که مؤمنی را به عمد بکشد، جزایش جهنم است، جاودانه در آن.» و در آیه 35 سوره هفدهم (بنی اسرائیل) فرموده است: «و مکشید نفسی را که خداوند حرام کرده است مگر به حق.» و در آیه 34 همان سوره فرموده است: «و پیرامون زنا مگردید. به درستی که کاری زشت و راهی ناستوده است.» پیامبر (ص) فرموده اند: آدمی هرگز در پیشگاه خداوند گناهی بزرگتر از کشتن پیامبری یا امامی و ویران کردن کعبه یی که خداوند آن را قبله بندگان قرار داده است و ریختن نطفه خود در مورد حرام، انجام نداده است. و همان حضرت فرموده اند: زمین هرگز به درگاه خدای خود چنان نمی نالد که از سه گناه، خون حرامی که بر آن ریخته شود یا آبی که از غسل زنا بر آن ریخته شود یا خوابیدن پیش از دمیدن آفتاب بر آن. امام صادق (ع) فرموده است: خداوند به داود (ع) وحی فرمود که ای داود! به من شاد باش، و با یاد من لذت ببر و با مناجات با من بهره مند شو که بزودی خانه را از تبهکاران خالی می کنم و نفرین و لعنت خویش را بر ستمکاران قرار می دهم. پیامبر (ص) فرموده اند: نابود شدن دنیا بر خداوند آسان تر از کشته شدن مؤمن است. و همان حضرت فرموده اند: همانا که اگر ساکنان آسمانهای هفتگانه و زمینهای هفتگانه در ریختن خون مؤمنی شریک باشند، خدای عز و جل همه را با روی به آتش می اندازد. و فرموده اند: نخستین چیزی که روز قیامت مورد بررسی قرار می گیرد، خونهاست. و فرموده اند: اگر کسی در خاور کشته شود و کسی در باختر به کشته شدن او راضی باشد، او هم همچون کسی است که او را کشته و در خونش شریک است. امام صادق (ع) فرموده است: خداوند متعال به موسی (ع) چنین وحی فرمود که به گروه بنی اسرائیل بگو از کشتن نفس حرام به غیر حق بر حذر باشید که هر کس از شما در دنیا کسی را بکشد، خداوند او را در آتش صد بار همان گونه که مقتول را کشته است، خواهد کشت. امام باقر (ع) فرموده است: نخستین چیزی که روز قیامت مورد بررسی قرار می گیرد، خونهای مردم است. نخست دو پسر آدم را بر پا می دارند و میان آن دو قضاوت می شود و سپس دیگر قاتلان را محاکمه می کنند تا آنجا که هیچ کس از ایشان باقی نماند. پس از آن حساب دیگران را بررسی می کنند. روز رستاخیز مقتول، در حالی که خون خویش را به چهره قاتلش می پاشد، می آید و می گوید: این شخص مرا کشته است. به قاتل می گویند: تو کشنده اویی؟ و او نمی تواند هیچ سخنی را از خداوند پوشیده دارد. امام صادق (ع) فرموده است: هر کس اهمیت ندهد که چه می گوید و گفته می شود، با شیطان شریک است و هر کس اهمیت ندهد که مردم او را بدکاره بدانند، شریک شیطان است و هر کس از برادر مؤمن خود بدون اینکه میان آن دو ستمی واقع شده باشد غیبت کند، شریک شیطان است و هر کس به دوست داشتن حرام و شهوت زنا خشنود باشد، او هم شریک شیطان است و سپس فرمود: زنازاده را نشانه هایی است، نخست اینکه ما خاندان را دشمن می دارد. دوم آنکه به همان گناهی که از آن متولد شده است، علاقه دارد. سوم آنکه کار دین را سبک می شمرد. چهارم آنکه برای مردم بد محضر است و هیچ کس برای برادرانش بد محضر نیست، مگر آنکه در بستری غیر از بستر پدرش، نطفه اش بسته شده یا مادرش در عادت ماهانه به او باردار شده است. همان حضرت فرموده است: چون چهار چیز آشکار شود، چهار چیز در نتیجه آن آشکار می شود، چون زنا معمول گردد، زلزله های سخت اتفاق افتد و چون زکات پرداخت نشود، چهار پایان نابود می شوند و چون حاکمان و قاضیان در قضاوت ستم کنند، ریزش باران متوقف می شود و چون ذمه و پیمان را کوچک بشمرند، مشرکان بر مسلمانان پیروز می شوند. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است: آن کس که زنا کردن را دوست داشته باشد، اگر تصور کند حلال زاده است، دروغ پنداشته است. پیامبر فرموده اند: هر کس با زنی مسلمان یا یهودی و مسیحی و زرتشتی، چه آزاد و چه کنیز، زنا کند و از گناه خویش توبه نکند و در حالی که بر آن اصرار بورزد بمیرد، خداوند در گورش سیصد دریچه می گشاید که از آنها مارها و کژدم ها و اژدهاهای آتشین تا روز رستاخیز به سوی او می آیند و چون از گور خود برانگیخته شود، مردم از بوی بد بدنش سخت ناراحت می شوند و بدین گونه خود و عملش شناخته می شوند تا آنگاه که او را به آتش می برند. پیامبر (ص) فرموده اند: ای گروه مسلمانان! از زنا پرهیز کنید که در آن شش خصلت است، سه خصلت در این جهان و سه خصلت در رستاخیز. آن سه خصلت که در این جهان است، از میان بردن ارزش، و تنگدستی و نقصان عمر است و آنچه مربوط به آخرت است، خشم پروردگار عز و جل و بدی رسیدگی به حساب و جاودانگی در آتش است. سپس پیامبر (ص) فرمود: نفسهایشان آنان را گمراه کرده است که خداوند بر آنان خشم گیرد و در عذاب جاودانه بمانند. و همان حضرت فرموده اند: چون زنا بسیار شود، مرگ ناگهانی بسیار خواهد شد. امام صادق (ع) فرموده است: چون خداوند جهان را بر پا داشت، به موسی (ع) چنین وحی فرمود: که من در اثر کارهای پدران، پسران را پاداش می دهم، اگر نیک باشد، پاداش نیک و اگر بد باشد جزای بد. زنا مکنید که در نتیجه، با زنان شما زنا شود و هر کس پای در بستر مسلمانی نهد، پای در بسترش نهاده می شود. هر گونه که رفتار کنی، همان گونه با تو رفتار می شود.
امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است: چون روز رستاخیز فرا می رسد، خداوند بوی بسیار بدی را در صحرای قیامت منتشر می سازد که همه حاضران چنان آزار می بینند که نفسهای ایشان بند می آید. در این هنگام به آنان ندا داده می شود که آیا می دانید این بوی آزار دهنده چیست؟ می گویند: نه، ولی ما را به سختی آزار داد.
گفته می شود: این بوی بد آلت جنسی زناکاران است و کسانی که با بار گناه زنا، با خدای خود ملاقات کرده اند و در دنیا توبه نکرده اند. آنان را لعنت کنید که خدایشان لعنت کناد! و هیچ کس باقی نمی ماند، مگر اینکه می گوید: پروردگارا زناکاران را لعنت فرمای!