فهرست کتاب


ترجمه روضة الواعظین

محمد بن حسن فتال نیشابوری‏ مهدوی دامغانی‏

مجلس شصت و سوم در اوقات و آنچه متعلق به آن است

خداوند متعال در آیه سی و ششم سوره توبه فرموده است «همانا شمار ماهها نزد خداوند دوازده ماه است در کتاب خدا، روزی که آسمانها و زمین را بیافرید و از آنها چهار ماه حرام است.» بدان که خداوند متعال دنیا و مکان و زمان را که در حال گردش است آفرید و فصلهای چهارگانه و سال و ماه و روز و شب را پدید آورد و از گردش روزگار، فصلهای بهار و تابستان و پاییز و زمستان پدید می آید. و مقصود از چهار ماه حرام، ذی قعده و ذی حجه و محرم و رجب است که سه ماه آن پیاپی و پیوسته به یک دیگر است و یکی از آنها جدا و به تنهایی است. و خداوند می فرماید «این دین قیم است» یعنی حساب مستقیم و راست است و در آن، یعنی در ماههای حرام، بر خود ستم مکنید و این ماهها را از این جهت حرام نامیده اند که حرمت آن بزرگ و جنگ در آن حرام است. امام باقر (ع) فرموده است، ایام اللَّه (روزهای خدا) سه روز است: روزی که قائم آل محمد قیام می کند و روز رجعت و روز رستاخیز. پیامبر (ص) فرموده اند: روز جمعه، روز عبادت است و خدا را در آن عبادت کنید. روز شنبه از آل محمد (ص) است و یک شنبه از شیعیان ایشان و دوشنبه از بنی امیه و سه شنبه روز نرمی و ملایمت (شاید هم روز نرم شدن آهن برای داود (ع) منظور باشد. م.) و روز چهار شنبه از بنی عباس و روز پنجشنبه روز مبارکی است که بامدادش برای امت من فرخنده است. امام صادق (ع) فرموده است، هر کس قصد سفر دارد، روز شنبه سفر کند که اگر در آن روز سنگی از کوهی بخواهد فرو افتد، خداوند آن را به جای خود بر می گرداند و هر کس نیازها بر او دشوار است، روز سه شنبه آنها را مسألت کند که سه شنبه روزی است که خداوند در آن آهن را بر داود (ع) نرم ساخته است. امام صادق (ع) فرموده است، شنبه از ما و یک شنبه از شیعیان ما و دوشنبه از از دشمنان ما و سه شنبه از بنی امیه و چهار شنبه روز خوردن دارو است و پنجشنبه حوائج برآورده می شود و جمعه برای نظافت و استعمال بوی خوش و روز عید مسلمانان است و آن بهتر از روز فطر و عید قربان است. و غدیر بهترین اعیاد است و آن روز جمعه و هیجدهم ذی حجه بوده است. قائم خاندان ما روز جمعه ظهور می کند و قیامت روز جمعه بر پا می شود و در روز جمعه هیچ کاری بهتر از صلوات فرستادن بر پیامبر (ص) نیست. صقر بن ابی دلف، ضمن خبری طولانی می گوید به حضرت ابو الحسن عسکری (امام هادی) گفتم: ای سرور من! حدیثی از پیامبر (ص) روایت می شود که معنی آن را نمی فهمم، فرمود: کدام حدیث است؟ گفتم: این گفتار پیامبر که فرموده اند، با روزها ستیز مکنید که با شما ستیز کند. فرمود: آری، ایام یعنی آنچه که آسمانها و زمین را بر پا داشته است، شنبه کنایه از نام رسول خداست. یک شنبه کنایه از امیر المؤمنین علی و دوشنبه کنایه از حسن و حسین (ع) و سه شنبه از علی بن الحسین و محمد بن علی و جعفر بن محمد و چهارشنبه کنایه از موسی بن جعفر و علی بن موسی و محمد بن علی و من است. پنجشنبه کنایه از پسر پسرم است که گروه و عصابه حق به سوی او جمع می شوند و اوست که زمین را آکنده از عدل و قسط می کند همچنان که آکنده از ستم و ظلم شده باشد و این است معنی ایام و در این جهان با آنان ستیز مکنید که در آن جهان با شما ستیز نکنند.
امام صادق (ع) در تفسیر این آیه که می فرماید «همانا شمار ماهها نزد خدا و در کتاب خدا، روزی که آسمانها و زمین را آفرید، دوازده است» فرموده است، محرم و صفر و ربیع الاول و ربیع الآخر و جمادی الاولی و جمادی الآخر و رجب و شعبان و رمضان و شوال و ذو القعده و ذو الحجه است و چهار ماه آن حرام است که عبارت است از بیست روز از ذی حجه و محرم و صفر و ربیع الاول و ده روز از ربیع الآخر. و فرموده است، شمار ساعتهای روز هم دوازده است و بهترین ساعت شب و روز هنگام نمازهاست و سپس فرمود: چون نیم روز می شود، درهای آسمان گشوده و نسیم رحمت وزیده می شود و خداوند به خلق خود می نگرد و دوست می دارم در آن ساعت برای من عمل پسندیده یی به آسمان صعود کند. سپس فرمود: بر شما باد به دعا کردن پس از نمازها که مستجاب است. امام صادق (ع) فرموده است، شب قدر، شب آغاز سال است. از امام صادق (ع) پرسیده شد، سال چند روز است؟ فرمود: سیصد و شصت روز و از آن، شش روزی که خداوند جهان را در آن آفریده است، کاسته می شود و سال سیصد و پنجاه و چهار روز باقی می ماند. امام صادق (ع) ضمن تفسیر همان آیه «همانا شمار ماهها نزد خدا دوازده است ...» فرموده است، درخشنده تر و آغاز ماهها، ماه رمضان است که ماه خداوند متعال است و قلب ماه رمضان، شب قدر است و قرآن هم در شب اول این ماه نازل شده است و از این ماه با خواندن قرآن استقبال کنید. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، هیچ روزی بر آدمی نمی گذرد مگر اینکه در آغاز می گوید، ای پسر آدم! من روزی تازه ام و من گواه کارهای تو هستم. در من سخن پسندیده بگو و کار پسندیده انجام بده تا روز قیامت به سود تو گواهی دهم که چون امروز بگذرد، دیگر هرگز مرا نخواهی دید.
و سال دوازده ماه است، نخست محرم و به این سبب آن را محرم نام نهاده اند که جنگ در آن حرام است. پس از آن ماه صفر نامیده شده که مکه در آن ماه خلوت می شود و اصطلاح صفر الید (تهیدست) هم از همین است. دو ماه ربیع الاول و ربیع الآخر را از این سبب ربیع نام نهاده اند که علف و گیاه بر زمین می رسته و آنان گله های خود را به چرا می برده اند. و جمادی الاولی و جمادی الثانیه را به سبب آنکه در آن دو ماه آب یخ می بسته است و منجمد می شده است به این نام، نام نهاده اند و رجب را از این جهت که تعظیم می کرده اند، رجب نامیده اند و ترجیب به معنی تعظیم است، مخفف هم تلفظ شده است. کمیت در شعر خود آن را مخفف بکار برده است و ترجمه شعر کمیت چنین است: «غیر از خاندان عصمت برای خود سپری نمی خواهم، هر چند بزرگ و معظم باشند.» ماه شعبان را از این روی شعبان گفته اند که در آن خیر فراوانی به لحاظ همسایه بودن با رمضان انجام می شود. ماه رمضان را از آن روی رمضان گفته اند که بره ها و کره شترها از شدت گرما می مردند و هم گفته اند به این سبب است که گناهان را می سوزاند و از میان می برد. شوال را از این جهت شوال نام داده اند که ماده شتران، دم های خود را برافراشته می داشته و در حال لقاح و جفت گیری بوده اند.
ذی قعده را از این جهت به این نام گفته اند که از جنگ در آن باز می نشسته و خودداری می کرده اند و ذی حجه را از این روی که در آن حج می گزارده اند به این نام، نام نهاده اند.
و ماه را از این جهت شهر گفته اند که مشهور بوده است. روزهای هفته چنین است که یک شنبه از آن روی به این نام، نامیده شده که خداوند نخستین عددی که آفریده یک بوده است و سپس عدد دو و دوشنبه. ابن عباس هم می گفته است، پیامبر (ص) روز دوشنبه متولد شد و روز دوشنبه حجر الاسود را نصب فرمود و روز دوشنبه به پیامبری مبعوث شد و روز دوشنبه از مکه به سوی مدینه هجرت فرمود و روز دوشنبه رحلت فرمود. سپس خداوند عدد سه را آفریده و آن روز را سه شنبه نامید و سپس عدد چهار و چهارشنبه و پس از آن عدد پنج و پنجشنبه را آفرید و جمعه از این روی جمعه نامیده شده است که خداوند متعال همه خلق آسمانها و زمین را جمع کرد و از ایشان پیمان به ولایت آل محمد گرفت. شنبه از این روی به سبت نام گذاری شده که آفرینش در آن پایان یافت. خداوند آغاز آفرینش اشیاء را روز یک شنبه قرار داد و در آخرین ساعت روز جمعه از آفرینش فراغت یافت که در آن ساعت آدم را آفرید و آن ساعتی است که قیامت هم، همان ساعت بر پا می شود. خداوند متعال در آیه سی و هفتم سوره پنجاهم (ق) فرموده است «و همانا که آسمانها و زمین و آنچه را میان آنهاست در شش روز آفریدیم و رنجی به ما نرسید.» و روزی که خداوند در آن از آفرینش فراغت یافت به سبت معروف شد که در کلام عرب به معنی قطع است و کار آفرینش در آن پایان یافت. پیامبر (ص) فرموده اند: خداوند بهشت را روز پنجشنبه آفرید و آن را مونس نام نهاد. و روایت شده است که یهودیان به حضور پیامبر (ص) آمدند و از آفرینش آسمانها و زمین از ایشان پرسیدند، فرمودند: خداوند زمین را روز یک شنبه و دوشنبه آفرید و کوهها و آنچه را در آن است، سه شنبه آفرید. آب و درخت و شهرها و آبادیها و صحراها را روز چهار شنبه آفرید. آسمان را روز پنجشنبه آفرید و آفتاب و ماه و ستارگان و فرشتگان را روز جمعه آفرید. پرسیدند: ای محمد! پس از آن چه شد؟ فرمود: بر عرش مستوی شد، گفتند: اگر تمام آن را می گفتی، درست گفته بودی و خودشان گفتند که پس از آن خداوند استراحت کرد. پیامبر (ص) از این سخن ایشان خشم گرفت و آیه فوق نازل شد که در دنباله اش خطاب به پیامبر می فرماید «بر آنچه می گویند شکیبا باش.» و گفته شده است در هر ساعتی از شبانروز ششصد هزار زن باردار می شوند و ششصد هزار می زایند و ششصد هزار می میرند و ششصد هزار عزیز، زبون و ششصد هزار زبون، عزیز می شوند و خداوند ششصد هزار بنده را از آتش دوزخ آزاد می فرماید. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، برای بازمانده عمر آدمی نمی توان بهایی یافت که می تواند در آن، آنچه را از دست داده جبران کند و آنچه را میرانده است (سعادت را) زنده کند. شاعر چنین سروده است «به روزگار دست و پای می یازم و روزگار آنچه را که یک روز اصلاح می کند، تباه خواهد ساخت. امروز آن را اصلاح و فردا تباهش می کند.» دیگری چنین سروده است «چندان زیستم و عمر کردم که بستگانم از درنگ کردن من پیش ایشان افسرده شدند و عمری طولانی دارم. آری آن کس که دویست و چهارده سال عمر کند، باید از درنگ و مقام خود و فرا رسیدن صبح و پس از آن فرا رسیدن شب افسرده باشد.»

مجلس شصت و چهارم در فضیلت ماه رجب

خداوند متعال در آیه 215 سوره دوم (بقره) می فرماید «در باره ماه حرام و کارزار کردن در آن از تو می پرسند. بگو کارزار کردن در آن بزرگ (گناه بزرگ) است.» بدان که خداوند متعال در کتاب خویش چهار چیز را حرام (محترم و قابل احترام) نام نهاده است: نخست مسجد مکه و در آیه 146 سوره بقره می فرماید «و از جایی که بیرون رفتی پس بگردان رویت را سوی مسجد الحرام.»، دوم کعبه است که خداوند در آیه 98 سوره پنجم (مائده) می فرماید «خداوند کعبه را محترم قرار داد برای قوام مردم.»، سوم شهر مکه که در آیه 94 سوره بیست و هفتم (نمل) می فرماید «جز این نیست که به من فرمان داده شده است که بپرستم پروردگار این شهر را که حرام (محترم) گردانید آن را.» چهارم ماه های حرام است که در سوره توبه فرموده است، از ماهها، چهار ماه حرام است و نیز در آیه یک صد و نود و یک سوره دوم (بقره) فرموده است «ماه حرام» و در آیه سوم سوره پنجم (مائده) فرموده است «نشانه های خداوند و ماههای حرام را حلال ندارید. (حرمتش را مشکنید)» وانگهی خداوند متعال ماه رجب را به حرمت و احترام تخصیص داده و در آیه 115 سوره بقره فرموده است «از تو می پرسند از ماه حرام و کارزار کردن در آن.» ماه رجب از روزگار نوح (ع) بهترین ماهها بوده است، زیرا در آن ماه معجزه بزرگ آن حضرت صورت گرفت که همراه مؤمنان سوار بر کشتی شد و نجات پیدا کردند و دشمنان ایشان با طوفان هلاک شدند. امام صادق (ع) فرموده است، نوح (ع) روز اول ماه رجب بر کشتی سوار شد و به آنان که همراهش بودند فرمان داد آن روز را روزه بگیرند. و فرمود هر کس آن روز را روزه بگیرد، آتش به اندازه مسیر یک سال از او فاصله می گیرد و هر کس هفت روز روزه بگیرد، درهای دوزخ بر او بسته می شود و هر کس بیفزاید، خدای تعالی بر عمرش می افزاید. امام باقر (ع) فرموده است، هر کس از ماه رجب یک روز از آغاز یا روزهای وسط یا آخر آن روزه بگیرد، خداوند بهشت را بر او واجب می فرماید و روز رستاخیز درجه او را در بهشت با ما قرار می دهد و هر کس دو روز از آن ماه روزه بگیرد، به او گفته می شود خدای تعالی گناهان گذشته ات را آمرزید. اعمال آینده خود را نیکو مواظب باش. هر کس سه روز از آن ماه را روزه بدارد، گویندش که خدای گناهان گذشته و بازمانده عمرت را بخشید و برای هر یک از برادران و دوستان گنهکار خود که خواهی شفاعت کن و هر کس هفت روز روزه بدارد، درهای هفتگانه دوزخ بر او بسته می شود و هر کس هشت روز از رجب را روزه بدارد، درهای هشتگانه بهشت برای او گشاده می شود و از هر کدام که خواهد به بهشت وارد می شود. امام رضا (ع) فرموده است، هر کس برای رغبت به ثواب و پاداش خدای عز و جل، روز اول ماه رجب را روزه بگیرد، بهشت بر او واجب می شود و هر کس یک روز از وسط آن ماه روزه بگیرد، شفاعت او برای افرادی به شمار قبیله های ربیعه و مضر پذیرفته می شود و هر کس روزی از روزهای آخر آن ماه را روزه بدارد، خدای متعال او را از پادشاهان بهشت قرار می دهد و شفاعتش را در مورد پدر و مادر و عمو و عمه و خاله و دایی و آشنایان و همسایگانش می پذیرد، هر چند میان ایشان کسی مستوجب آتش باشد. سالم می گوید : چند روزی از ماه رجب باقی مانده بود که به حضور امام صادق (ع) رسیدم. چون به من نگریست، فرمود: ای سالم! آیا در این ماه هیچ روزه گرفته ای؟ گفتم: نه، ای پسر رسول خدا! فرمود: چنان پاداشی از دست تو بیرون رفته است که اندازه آن را جز خدای متعال کسی نمی داند. این ماه را خداوند برتری داده و حرمتش را بزرگ فرموده و کرامت خود را برای روزه گیران در آن ارزانی داشته است. گفتم: ای پسر رسول خدا! آیا اگر از باقی مانده این ماه روزه بدارم به بخشی از پاداش روزه گیران در این ماه دست می یابم؟ فرمود:
ای سالم! هر کس یک روز از روزهای آخر این ماه را روزه بدارد، برای او موجب زینهاری از سختی سکرات مرگ و فشار گور و بیم شدید آخرت است و هر کس دو روز را روزه بدارد، برای او اجازه عبور از پل صراط خواهد بود و هر کس سه روز از آخر این ماه را روزه بدارد، روز رستاخیز از بیم ها و سختی های آن در امان خواهد بود و حکم برائت از آتش به او عطا می شود. پیامبر (ص) فرموده اند: همانا رجب ماه اصم خداوند و ماهی سخت بزرگ است و از این جهت به آن اصم می گویند که هیچ ماهی را در پیشگاه خدای متعال چنان حرمت و بزرگی نیست. مردم دوره جاهلی هم آن را بزرگ می داشتند و اینک که اسلام آمده است بر تعظیم و برتری آن افزوده است. همانا ماههای رجب و شعبان دو ماه من است و رمضان ماه امت من است. همانا هر کس از روی ایمان و به قصد اطاعت خدا روزه بگیرد، مستوجب رضوان اکبر خداوند می شود و این روزه اش، آتش خشم خدا را بر او خاموش می کند و دری از درهای دوزخ را بر او می بندد.
و اگر به اندازه گنجایش زمین بر او طلا داده شود، برتر از پاداش روزه او نیست و هیچ چیز جز حسنات نمی تواند پاداش او را کامل کند، بشرط آنکه روزه اش را برای خداوند خالص گرداند و آن شخص چون آن روز را به شام رساند، برای او ده دعای
مستجاب و برآورده خواهد بود که اگر برای دنیای خویش خواسته باشد، خدایش ارزانی می دارد و گر نه بهتر از هر دعایی که یکی از اولیاء و دوستان و برگزیدگان خداوند کرده باشد، برای آخرتش اندوخته می فرماید. و هر کس از ماه رجب دو روز روزه بدارد، هیچ کس از اهل آسمان و زمین نمی تواند توصیف کرامت او را پیش خداوند متعال کند و برای او پاداشی معادل پاداش ده تن از صادقان و همه کارهایی که ایشان در مدت عمرشان انجام داده اند نوشته می شود و روز قیامت هم به اندازه آنان شفاعت می کند و همراه آنان محشور می شود و به بهشت در می آید و از رفیقان آنان خواهد بود. هر کس سه روز از ماه رجب را روزه بگیرد، خداوند میان او و آتش، خندقی قرار می دهد و حجابی می نهد که درازی آن به اندازه هفتاد سال راه است و به هنگام افطار، خداوند به او می فرماید حق تو بر من واجب شد و دوستی و ولایت خود را برای تو واجب کردم. ای فرشتگانم! گواه باشید که همه گناهان گذشته و آینده اش را بخشیدم. و هر کس از ماه رجب، چهار روز روزه بدارد، از همه بلاها عافیت می یابد، از قبیل دیوانگی و پیسی و خوره و فتنه دجّال و از عذاب گور در امان قرار می گیرد و برای او پاداشی معادل پاداش خردمندانی توبه کننده و بازگشته به سوی خدا نوشته می شود و کارنامه اش در زمره نخستین عبادت کنندگان بدست راستش داده می شود. و هر کس از رجب، پنج روز روزه بگیرد، بر خداوند است که روز قیامت او را خشنود فرماید و در آن روز در حالی از گور خویش مبعوث می شود که چهره اش چون ماه کامل درخشنده خواهد بود و به شمار ریگزارهای انبوه برایش حسنه نوشته می شود و بدون حساب به بهشت برده می شود و به او می گویند هر خواسته که داری از خدای خویش بخواه. و هر کس از رجب، شش روز روزه بگیرد، در حالی از گور خود برانگیخته می شود که از چهره اش پرتوی رخشنده تر از خورشید می درخشد و افزون بر آن نوری به او داده می شود که همه اهل قیامت از چهره و نور او کسب روشنایی می کنند و در زمره آنان که در امانند برانگیخته می شود و بدون حساب از صراط می گذرد و از حقوق پدر و مادر و گسیختن پیوند خویشاوندی در امان می ماند و عافیت می یابد. و هر کس هفت روز از رجب روزه بگیرد، در قبال هر روز یکی از درهای هفتگانه دوزخ بر او بسته می شود و خدای عز و جل جسدش را بر آتش حرام می کند. و هر کس هشت روز از رجب را روزه بدارد، درهای هشتگانه بهشت در قبال هشت روز روزه اش برای او باز و به او گفته خواهد شد از هر در بهشت که می خواهی به آن داخل شو. و هر کس از رجب نه روز را روزه بدارد، در حالی که بانگ لا اله الا اللَّه برداشته باشد، از گور خود بیرون می آید و چهره اش را از جانب بهشت به سوی دیگری بر نمی گرداند و چون از گور خود بیرون آید، چهره اش را پرتوی است که برای همه اهل محشر می درخشد، آنچنان که می گویند این پیامبری برگزیده است و کمتر چیزی که به او بخشیده می شود، این است که بدون حساب به بهشت وارد خواهد شد. و هر کس از رجب، ده روز روزه بگیرد، خداوند متعال برای او دو بال سبز که در آن در و یاقوت به رشته کشیده شده است می بخشد که به کمک آن دو بال، همچون برق خیره کننده چشم از پل صراط به سوی بهشت می گذرد و خداوند کارهای نکوهیده اش را به کارهای پسندیده مبدل می فرماید و از نزدیکان و کسانی که به عدل و قسط قیام کرده اند نوشته می شود و پاداش او چنان خواهد بود که گویی خدای عز و جل را هزار سال ایستاده و شکیبا و با نیت خالص عبادت کرده است. و هر کس از رجب، یازده روز روزه بدارد، روز رستاخیز هیچ بنده یی پاداشی برتر از او نمی یابد مگر آن کس که به اندازه او یا بیش از او روزه گرفته باشد. و هر کس از رجب، دوازده روز روزه بدارد، روز رستاخیز بر او دو جامه سبز از سندس و استبرق پوشانده می شود که در آن دو می خرامد و اگر یکی از آن دو جامه به سوی دنیا آویخته شود، میان خاور و باختر جهان را روشن می کند و فضای جهان خوشبوتر از مشک می گردد. و آن کس که سیزده روز از رجب را روزه بدارد، روز رستاخیز برای او در سایه عرش سفره یی (میز ناهاری) از یاقوت سبز نهاده می شود که پایه های آن از مرواریدهایی است که هر یک هفتاد برابر مرواریدهای این جهان است و بر آن سینی هایی از در و یاقوت نهاده اند که در هر یک هفتاد هزار نوع خوراکی است که رنگ و بوی هیچ یک چون دیگری نیست و او از آن می خورد در حالی که مردم در رنج و سختی بزرگی هستند. و آن کس که چهارده روز از رجب را روزه بدارد، خدایش چنان پاداشی به او می دهد که هیچ چشمی ندیده و هیچ گوشی نشنیده و بر دل هیچ کس خطور نکرده است، از جمله کاخ های بهشتی که با در و یاقوت بنا شده است. و آن کس که پانزده روز از رجب روزه بگیرد، روز رستاخیز در محل آنان که در زینهاری و امانند می ایستد و هیچ فرشته مقرب و پیامبر مرسلی نیست که چون از کنارش بگذرد، نگوید خوشا به حال تو که تو در زینهاری و مقربی و شرف یافته و مورد غبطه ای و در بهشت می خرامی و ساکن آنی. و آن کس که شانزده روز از رجب روزه بدارد، از نخستین کسان است که بر مرکب نور سوار می شود و در عرصات بهشت به پرواز در می آید و به دار الرحمن می رود. و آن کس که هفده روز از رجب روزه بدارد، روز رستاخیز برای او بر پل صراط هفتاد چراغ نور می نهند تا در روشنی آن از پل صراط به سوی بهشت رود و فرشتگان با سلام و درود بدرقه اش می کنند و از پی او روان می شوند. و آن کس که هیجده روز از رجب روزه بدارد، همراه ابراهیم (ع) در خیمه او خواهد بود و بر تختهای در و یاقوت خواهد نشست. و آن کس که نوزده روز از رجب روزه بدارد، خداوند در بهشت عدن، کنار کاخ ابراهیم و آدم (ع) کاخی از مروارید تازه برایش می سازد. آن مرد بر آن دو پیامبر سلام می دهد و آن دو پاسخ او را با درود و خوشامد می دهند و در قبال هر روز برای او پاداشی معادل هزار سال روزه نوشته می شود. و هر کس از رجب بیست روز روزه بدارد، چنان است که گویی بیست هزار سال خدا را پرستش کرده است. و هر کس از رجب بیست و یک روز روزه بدارد، روز رستاخیز شفاعت او برای گنهکارانی به شمار افراد قبیله مضر و ربیعه پذیرفته می شود. و هر کس بیست و دو روز از ماه رجب روزه بدارد، سروشی از ساکنان آسمان او را ندا می دهد که ای بنده برگزیده خدا! بر تو مژده باد که خدایت گرامی و بزرگداشت ارزانی می فرماید و نعمت دوستی با پیامبران و صدیقان و شهیدان و صالحان که نیکو دوستانی هستند به تو عنایت می فرماید. و هر کس بیست و سه روز از رجب روزه بدارد. از آسمان به او ندا داده می شود، خوشا بر تو ای بنده خدا که اندکی رنج کشیدی و نعمت جاوید یافتی.
خوشا بر تو که چون پرده از پیش چشم برداشته شود (پس از مرگ) به سوی پاداش گران پروردگار کریمت می روی و در بهشت، همسایه خداوند جلیل خواهی شد. و هر کس بیست و چهار روز از رجب را روزه بدارد، چون فرشته مرگ پیش او آید برای او به صورت جوانی در حله یی از دیبای سبز که سوار بر اسبی از اسبهای بهشت است و در یک دست حریری سبز، آمیخته با عطر مشک تازه و در دستی دیگر قدحی زرین، آکنده از شراب بهشت دارد ظاهر می شود، و به هنگام بیرون رفتن جان، سکرات مرگ بر او آسان می شود. فرشته مرگ سپس روحش را می گیرد و در آن دیبا می نهد و از آن رایحه دل انگیزی بیرون می دمد که ساکنان آسمانها همگی آن را استشمام می کنند. آن شخص در حالی که سیراب است به گور خود وارد می شود و سیراب از گور خود بیرون می آید تا کنار حوض بر پیامبر وارد شود. و آن کس که بیست و پنج روز از رجب روزه بدارد، چون از گور خویش بیرون آید، هفتاد هزار فرشته با او ملاقات می کنند که بر دست هر یک از ایشان پرچمی از در و یاقوت است و هر یک زیورها و جامه های گرانبها همراه دارند و به او می گویند: ای دوست خدا! به سوی پروردگارت بشتاب و او از نخستین کسانی است که همراه مقربانی که خدای از ایشان خشنودند، به بهشت عدن وارد می شود و این بهره و کامیابی بزرگ است. و هر کس از رجب بیست و شش روز را روزه بدارد، خداوند برای او در سایه عرش صد کاخ از در و یاقوت می سازد که بر سر هر کاخی خیمه یی سرخ از حریر بهشت است و او در حالی که برخوردار از نعمتهاست، در آنها مسکن می گزیند و مردم در حال حساب پس دادن خواهند بود. و هر کس بیست و هفت روز از رجب را روزه بگیرد، خداوند گورش را به اندازه مسیر چهار صد سال راه گشاده و همه آن مساحت را آکنده از مشک و عنبر می فرماید. و آن کس که بیست و هشت روز از رجب را روزه بدارد، خداوند عز و جل میان او و آتش هفت خندق قرار می دهد که هر خندق به بزرگی فاصله میان آسمان و زمین است و پیمودن آن پانصد سال راه است. و آن کس که بیست و نه روز از رجب را روزه بدارد، خدایش می آمرزد، هر چند از مال مردم یکدهم باج گرفته باشد و هر چند زنی باشد که هفتاد بار زنا داده باشد، به شرط آنکه فقط این روزه را برای کسب رضای خداوند و رهایی از دوزخ گرفته باشد. و هر کس از ماه رجب سی روز روزه گرفته باشد، سروشی از آسمان او را ندا می دهد که ای بنده خدا! خطاهای گذشته تو را خداوند آمرزید و در اعمال آینده خویش کوشش کن و به دقت بنگر، و خداوند متعال در هر یک از بهشت ها به او چهل هزار شهر را می بخشد که در هر شهر چهل هزار هزار کاخ زرین و در هر کاخ چهل هزار هزار خانه و در هر خانه چهل هزار هزار تخت نهاده شده و بر هر تخت چهل هزار هزار سفره زرین گسترده است که بر هر سفره چهل هزار کاسه زرین قرار دارد و در هر کاسه چهل هزار هزار نوع خوراکی و آشامیدنی است که هر یک رنگ و بوی مخصوصی دارد و در هر خانه چهل هزار هزار تخت زرین که پهنا و درازای هر یک دو هزار ذراع است، نهاده شده و بر هر تخت دوشیزه یی از فرشتگان قرار گرفته که سیصد هزار زلف از نور دارد و هر زلفی را هزار هزار کنیزک با مشک و عنبر معطر می سازند تا آنکه روزه گیرنده بهشت به آن برسد و این پاداش کسی است که تمام ماه رجب را روزه بگیرد، گفته شد: ای رسول خدا! آن کس که به سبب ضعف و بیماری نتواند روزه بگیرد یا زنانی که پاکیزه نیستند و عذر شرعی دارند، چه باید انجام دهند تا به آنچه که وصف فرمودی برسند؟ فرمودند: برای هر روز گرده نانی به مستمندان بدهد و سوگند به کسی که جان من در دست اوست، هر کس، هر روز از رجب، چنین صدقه یی بدهد به آنچه گفتم و به بیش از آن می رسد و اگر همه آفریده شدگان اهل آسمانها و زمین جمع شوند که به اندازه پاداش او برسند، به یکدهم آنچه که در بهشت به آن شخص می رسد، نمی رسند. گفته شد: ای رسول خدا! کسی که قادر به انجام این صدقه نباشد، چه کند که به آنچه توصیف فرمودی برسد؟ فرمودند: در هر روز از ماه رجب از آغاز تا پایان روز سی ام، این تسبیح را صد بار بگوید: «سبحان اللَّه الجلیل، سبحان من لا ینبغی التسبیح الا له، سبحان الاعز الاکرم، سبحان من لبس العز و هو اهل له.
امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، هر کس یک روز از روزهای نخست یا میانه یا آخر رجب را روزه بگیرد، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می آمرزد و هر کس سه روز در دهه اول و سه روز در دهه دوم و سه روز در دهه سوم رجب روزه بدارد، گناهان گذشته و آینده اش آمرزیده می شود و هر کس یک شب از شبهای رجب را به عبادت زنده بدارد، خدایش از آتش آزاد می فرماید و شفاعت او را در مورد هفتاد هزار خطا کار می پذیرد و هر کس در ماه رجب برای خشنودی خداوند صدقه یی بپردازد، خداوندش روز قیامت در بهشت با پاداش هایی او را گرامی می دارد که هیچ چشم چنان ندیده و هیچ گوش چنان نشنیده و بر هیچ دلی خطور نکرده است. مالک بن انس فقیه می گفته است، چشم من هرگز کسی را از لحاظ زهد و دانش و فضیلت و پارسایی و عبادت خدا چون جعفر بن محمد (ع) ندیده است. من به حضور ایشان می رفتم به من توجه و مرا احترام می فرمود. روزی به ایشان گفتم: ای پسر رسول خدا! پاداش کسی که یک روز از ماه رجب را از روی ایمان و برای رضای خدا روزه بگیرد چیست؟ چنین فرمود- و به خدا سوگند هر گاه حدیثی نقل می کرد صادق بود- پدرم از پدرش، از پدر بزرگش، از پیامبر (ص) نقل می کرد که فرموده اند:
هر کس یک روز از رجب را از روی ایمان و برای رضای خدا روزه بگیرد، خطاهایش آمرزیده می شود. گفتم ای پسر رسول خدا! پاداش کسی که یک روز از شعبان روزه بگیرد چیست؟ فرمود: پدرم از پدرش، از پدر بزرگش، از پیامبر (ص) نقل می کرد که فرموده اند: هر کس یک روز از شعبان را برای رضای خدا و از روی ایمان روزه بگیرد خطاهایش آمرزیده می شود. امام صادق فرموده اند: در بهشت جویی است که نامش رجب و آب آن سپیدتر و شفاف تر از برف و یخ و شیرین تر از عسل است. هر کس یک روز از رجب روزه بگیرد، خداوند از آب آن جوی به او می آشاماند. همان حضرت فرموده است، روز رستاخیز سروشی از درون عرش ندا می دهد رجبی ها کجایند؟ گروهی برمی خیزند که چهره شان برای مردم محشر می درخشد، بر سرشان تاج پادشاهی آکنده از مروارید و یاقوت است. همراه هر یک از ایشان هزار فرشته از سوی راست و هزار فرشته از سوی چپ ایستاده اند و به او می گویند ای بنده خدا! کرامت خدای بر تو گوارا باد! از عرش هم ندا می آید که ای بندگان و کنیزکان من! سوگند به عزت و جلال خودم جایگاه شما را گرامی و عطای شما را جزیل قرار می دهم و غرفه هایی از بهشت به شما ارزانی می دارم که از زیر آن جوی ها جاری است و جاودانه در آن خواهید بود و پاداش عمل کنندگان چه نیکوست، شما برای من در ماهی روزه مستحبی گرفتید که حرمت آن ماه را بزرگ و حق آن را واجب کرده ام. ای فرشتگان من! ای بندگان و کنیزکان مرا به بهشت درآورید. امام صادق اضافه فرموده است که این پاداش کسی است که چیزی از ماه رجب را روزه بگیرد، هر چند یک روز از دهه اول یا دوم یا آخر آن باشد.

مجلس شصت و پنجم در فضیلت ماه شعبان

بدان که برای این ماه سه نام است: شعبان و از آن روی به این نام، نامیده شده است که در آن برای ماه رمضان خیرات منشعب می شود و هم گفته اند برای این است که در آن ماه برای مؤمنان روزی پراکنده می شود. نام دیگرش غفران است که در آن گناهان آمرزیده می شود و نام دیگرش جیران است که همسایه رمضان است. امام صادق (ع) فرموده است، روزه شعبان، اندوخته بنده برای روز رستاخیز است و هیچ بنده یی نیست که در شعبان فراوان روزه بگیرد مگر اینکه خداوند کارهای زندگی او را اصلاح و شر دشمن او را کفایت می فرماید و کمترین پاداش برای کسی که یک روز از شعبان روزه بگیرد، این است که بهشت برای او واجب می شود. امام رضا (ع) فرموده است، هر کس در ماه شعبان هفتاد بار به پیشگاه خداوند استغفار و طلب آمرزش کند، گناهانش برای او آمرزیده می شود، هر چند به شمار ستارگان باشد. پیامبر (ص) فرموده اند: شعبان ماه من و رمضان ماه خدای عز و جل است، هر کس یک روز از ماه من روزه بگیرد، روز قیامت شفیع او خواهم بود و هر کس دو روز از ماه مرا روزه بگیرد، گناهان گذشته و آینده اش بخشیده می شود و هر کس سه روز از ماه مرا روزه بگیرد به او گفته می شود، مواظب کردار آینده خود باش (گذشته ات آمرزیده شد.) و هر کس ماه رمضان را روزه بدارد و شهوت و زبان خود را حفظ کند و آزار خود را از مردم باز دارد، خداوند گناهان گذشته و آینده اش را می بخشد و او را از آتش رها می فرماید و شفاعت او را در مورد خطاکاران موحد به شمار ریگزارها می پذیرد. امام رضا (ع) فرموده است، شب همواره در حمایت بداراد نیمه شعبان، شبی است که خداوند گردنهای بندگان را از آتش آزاد می فرماید و گناهان بزرگ را در آن شب می آمرزد. به ایشان گفته شد، آیا برای آن شب نمازی بیشتر از شبهای دیگر هست؟ فرمود: چیز واجبی نیست ولی اگر دوست دارید که نماز مستحبی در آن شب بگزارید، بر شما باد که نماز جعفر طیار رضوان اللَّه علیه را بگزارید و فراوان دعا و طلب آمرزش و یاد خدا کنید که پدرم می فرمود: در آن شب دعا مستجاب است. گفته شد، می گویند آن شب، شب صدور برات و مقدرات است. فرمود: نه، آن مربوط به شب قدر در رمضان است. پیامبر (ص) فرموده اند: شعبان ماه من است و رمضان ماه خدای عز و جل است.
هر کس یک روز از ماه من روزه بگیرد، روز قیامت شفیع او خواهم بود و هر کس ماه رمضان را روزه بگیرد، از آتش آزاد می شود. امام رضا (ع) فرموده است، هر کس در هر روز شعبان هفتاد بار بگوید «استغفر اللَّه و أسأله التوبه» برای او آزادی از دوزخ و عبور از پل صراط نوشته می شود و در بهشت وارد می شود. امام صادق (ع) فرموده است، هر کس در ماه شعبان صدقه یی بدهد، خداوند آن صدقه را پرورش می دهد، همان گونه که شما کره شتر خود را پرورش می دهید و روز قیامت در حالی که آن صدقه به بزرگی کوه احد شده است به او خواهد رسید. همان حضرت فرموده است، هر کس سه روز از شعبان روزه بگیرد و روزه آن را متصل به رمضان کند، خداوند برای او پاداش روزه دو ماه پیاپی را مقرر می فرماید. و نیز فرموده است، روزه رمضان و شعبان موجب پذیرش توبه است، هر چند برای گناه ریختن خون حرامی باشد. ابن عباس نقل کرده است که روزی یاران رسول خدا (ص) در حضور ایشان در باره فضایل شعبان گفتگو می کردند، پیامبر فرمودند: شعبان، ماهی شریف و ماه من است. حاملان عرش خدا حق آن را می شناسند و آن را تعظیم می کنند و آن ماهی است که در آن روزی مؤمنان برای ماه رمضان افزوده و بهشت آذین بسته می شود و به این جهت شعبان نامیده می شود که روزی مؤمنان در آن بیشتر می شود. این ماه، ماه عمل است. پاداش حسنه هفتاد برابر است و خطا و گناه در آن بخشیده و کار پسندیده، پذیرفته است. خداوند در این ماه به بندگان و پرستندگان خود مباهات می فرماید و به روزه- داران و نمازگزاران به چشم محبت می نگرد و بر حاملان عرش به وجود آنان می بالد.
در این هنگام علی بن ابی طالب (ع) برخاست و گفت: ای رسول خدا! پدر و مادرم فدای تو باد! چیزی از فضایل شعبان را بیان فرمای تا رغبت ما بر نماز و روزه آن افزون گردد و برای خداوند جلیل در آن کوشش بیشتر کنیم. پیامبر (ص) فرمودند: هر کس روز نخست این ماه را روزه بدارد، خداوند برایش هفتاد حسنه مرقوم می دارد و پاداش هر حسنه معادل یک سال عبادت است. و هر کس دو روز از شعبان روزه بگیرد، گناهان درمانده کننده او فرو می ریزد.
و هر کس سه روز از آن ماه را روزه بدارد، برای او هفتاد درجه از مروارید و یاقوت در بهشت برافراشته می شود. هر کس چهار روز از آن ماه را روزه بدارد، خدایش بر روزی او گشایش می دهد، هر کس پنج روز از آن ماه را روزه بدارد، در نظر بندگان محبوب می شود.
هر کس شش روز از آن ماه را روزه بدارد، هفتاد نوع بلا از او برطرف می گردد. هر کس هفت روز از شعبان را روزه بدارد، از ابلیس و سپاهیانش در روزگار و مدت عمر خویش در پرده عصمت قرار می گیرد. (محفوظ می ماند.) هر کس هشت روز از آن ماه را روزه بدارد، از دنیا بیرون نمی رود تا از حوض قدس بیاشامد. هر کس نه روز از آن ماه را روزه بگیرد، نکیر و منکر به هنگام سؤال در گور بر او مهربانی می کنند. هر کس ده روز از آن ماه را روزه بدارد، خداوند گورش را هفتاد ذراع گشاده می فرماید. هر کس یازده روز از آن را روزه بدارد، بر گورش یازده مناره نور نصب می شود. هر کس دوازده روز از آن را روزه بدارد، از هنگام مرگ تا نفخ صور هر روز نود هزار فرشته به دیدار او در گورش می آیند. هر کس سیزده روز از آن را روزه بدارد، فرشتگان هفت آسمان برای او طلب آمرزش می کنند. هر کس چهارده روز از آن را روزه بدارد، به همه جانوران از دواب و درندگان و ماهی های دریاها الهام می شود که برای او آمرزش خواهی کنند. هر کس پانزده روز از آن ماه روزه بگیرد، پروردگار عزت او را ندا می دهد که سوگند به عزت خود تو را به آتش نمی سوزانم. و هر کس شانزده روز از شعبان را روزه بدارد، هفتاد دریا از دریاهای آتش برای او خاموش می شود. و هر کس هفده روز از آن را روزه بدارد، همه درهای دوزخ بر او بسته می شود. و هر کس هیجده روز از آن ماه را روزه بدارد، همه درهای بهشت برایش گشوده می شود. و هر کس نوزده روز از شعبان را روزه بدارد، هفتاد هزار کاخ مروارید و یاقوت از کاخهای بهشت بر او ارزانی می شود. و هر کس بیست روز از آن را روزه بدارد، هفتاد هزار زوجه از حور عین به همسری او درآورده می شود.
و هر کس بیست و یک روز از آن را روزه بگیرد، فرشتگانش درود می فرستند و با بالهای خود به بدن او می کشند. و هر کس بیست و دو روز از شعبان را روزه بدارد، هفتاد هزار حله دیبا و استبرق برای او آماده و بر او پوشانده می شود. و هر کس بیست و سه روز از آن را روزه بدارد، به هنگام بیرون آمدن از گور برای او مرکبی از نور می آورند که بر آن سوار می شود و به سوی بهشت پر می کشد. و هر کس بیست و چهار روز از شعبان روزه بدارد، شفاعتش در باره هفتاد هزار تن از موحدان پذیرفته است. و هر کس بیست و پنج روز از آن را روزه بدارد، به او حکم برائت از نفاق ارزانی می شود. و هر کس بیست و شش روز از آن را روزه بدارد، خداوند برایش فرمان گذر از پل صراط می نویسد. و هر کس بیست و هفت روز از آن را روزه بدارد، خداوند فرمان برائت از دوزخ عطایش می فرماید. و هر کس بیست و هشت روز از آن را روزه بدارد، چهره اش روز قیامت رخشنده خواهد بود. و هر کس بیست و نه روز از آن را روزه بدارد، به رضوان خداوند بزرگ می رسد. و هر کس سی روز از شعبان را روزه بدارد، جبریل از برابر عرش او را ندا می دهد که ای فلان! بر کار و عمل تازه خود بدقت بنگر و مواظب باش که گناهان گذشته ات را خدای عز و جل بخشید و خداوند جلیل می گوید، اگر شمار ستارگان آسمان و قطره های باران و برگهای درختان و ریگهای ریگزارها و روزهای جهان هم بود، بر تو بخشیدم و پس از روزه گرفتن تو در ماه شعبان، این کار بر خداوند دشوار نیست.