فهرست کتاب


ترجمه روضة الواعظین

محمد بن حسن فتال نیشابوری‏ مهدوی دامغانی‏

مجلس پنجاه و ششم در تشویق به انجام کار پسندیده و ادای امانت

خداوند متعال در آیه یک صد و نود و هشتم سوره هفتم (اعراف) فرموده است «بگیر عفو را و امر کن به کار پسندیده و روی برگردان از نادانان.» و در آیه هفتاد و هشتم سوره بیست و هشتم (قصص) فرموده است «و نیکی کن همان گونه که خداوند بر تو نیکی فرموده است.» امام صادق (ع) فرموده است، خدا رحمت کند مردی را که مودت مردم را به خود جلب کند و به آنچه می پسندند و پسندیده است با آنان سخن بگوید و آنچه را ناپسند می دانند و ناپسند است رها کند و نیز فرموده است از خداوند در باره دو ضعیف بترسید و منظور آن حضرت از آن، یتیم و زنان است. امام صادق (ع) فرموده است: نیکی کردن چیز دیگری است غیر از زکات، با نیکی کردن و رعایت پیوند خویشاوندی به خداوند متعال تقرب جویید. امام زین العابدین فرموده است، گفتار پسندیده، مال را افزون و روزی را فراوان و مرگ را به تأخیر می اندازد و دوستی خویشان را جلب می کند و سبب در آمدن به بهشت می شود. روایت شده است که امیر المؤمنین علی (ع) از کنار مردی گذشت که سخنان یاوه می گفت. ایستاد و فرمود: ای فلان! هر چه می گویی به دو فرشته یی که بر تو گماشته اند املاء می کنی و آنان می نویسند. بنا بر این آنچه را برای تو سودمند است بگو و آنچه را یاوه است رها کن. امام باقر (ع) فرموده است، رسول خدا (ص) از کنار مردی گذشتند که مشغول کاشتن درختی در باغچه یی بود. ایستادند و فرمودند: آیا تو را به کشت و زراعتی راهنمایی کنم که ریشه اش پایدارتر است و زودتر به نتیجه می رسد و بار آن خوشتر و جاودانه تر است؟ گفت: آری که پدر و مادرم فدای تو باد! فرمودند: در هر صبح و شام بگو « سبحان اللَّه و الحمد للَّه و لا اله الا اللَّه و اللَّه اکبر » که برای تو در قبال هر یک از این تسبیح ها، ده درخت از انواع میوه های بهشتی است و آنها از نیکی های جاودانند.
آن مرد گفت: ای رسول خدا! تو را گواه می گیرم که این باغچه، وقف بر مسلمانان مستمند و مستحق دریافت صدقه و زکات است. و خداوند این آیات سوره و اللیل را نازل فرمود «آن کس که عطا کند و پرهیزگار باشد و راه نیکی را تصدیق کند، بزودی توفیق می دهیم او را برای آسانی.» موسی (ع) گفت: پروردگارا! پاداش کسی که پیوند خویشاوندی را رعایت کند چیست؟ فرمود: مرگش را به تأخیر می اندازم، دشواری های مرگ را بر او آسان می کنم و گنجوران بهشت او را ندا می دهند که پیش ما بشتاب و از هر در بهشت که می خواهی وارد شو. موسی (ع) گفت: پروردگارا! پاداش آن کس که آزار خویش را از مردم باز دارد و نیکی خود را بر ایشان معمول دارد چیست؟ فرمود: روز رستاخیز آتش دوزخ به او می گوید مرا بر تو راهی نیست. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، نیکی کن تا با تو نیکی شود. رحم کن تا بر تو رحم شود. از مردم به نیکی یاد کن تا از تو به نیکی یاد شود و پیوند خویشاوندی را رعایت کن تا خداوند بر عمرت بیفزاید. پیامبر (ص) فرمودند: در خواب کسی از امت خویش را دیدم که با مؤمنان سخن می گفت، ولی ایشان پاسخش را نمی دادند. صله رحم او آمد و گفت: ای گروه مؤمنان! با او سخن بگویید که رعایت پیوند خویشاوندی می کرد. مؤمنان با او سخن گفتند و به او دست دادند و او همراه ایشان بود. امام باقر (ع) فرموده است، چه نیکوست خوبی ها پس از بدی ها و چه زشت است بدی ها پس از خوبی ها. همان حضرت در تفسیر بخشی از آیه هشتاد و سوم سوره بقره که می فرماید «و برای مردم سخن نیکو بگویید.» فرموده است، برای مردم بهترین چیزی را بگویید که دوست دارید برای شما گفته شود که خداوند متعال لعنت کننده دشنام دهنده و طعنه زننده بر مؤمنان را دوست نمی دارد و نیز کسی را که فحش و دشنام می دهد و با اصرار از مردم چیزی می خواهد. و خداوند شخص با آزرم بردبار عفیف و آن را که تظاهر به عفت هم می کند، دوست می دارد. و همان حضرت فرموده است، کارهای نیک و پسندیده از در افتادن به بدبختی ها جلوگیری می کند و هر کار پسندیده صدقه است. نیکوکاران در این جهان، نیکوکاران آن جهانند. و بدکاران در این سرا، بدکاران آن سرایند و نخستین گروه از بهشتیان که وارد بهشت می شوند، نیکوکارانند و نخستین گروه از دوزخیان که در آتش می افتند، بدکارانند. پیامبر (ص) فرموده اند: در بهشت غرفه هایی است که از درون، بیرون آن و از بیرون، درون آن آشکار است و دیده می شود، کسانی از امت من در آنها مسکن می گزینند که سخن نیکو بگویند و به مردم خوراک دهند و سبقت بر سلام دادن بگیرند و در حالی که در دل شب مردم خفتگانند، ایشان نماز می گزارند. علی (ع) گفت: ای رسول خدا! چه کسی از امت شما یارای این کارها را دارد؟ فرمودند: ای علی! مگر نمی دانی که سخن گفتن نیکو آن است که هر کس در صبح و شام ده بار بگوید «سبحان اللَّه و الحمد لله و لا اله الا اللَّه و اللَّه اکبر» و منظور از خوراک دادن به مردم، هزینه خوراکی است که آدمی بر عیال خود می دهد و مقصود از نمازگزاردن در شب چنین است که اگر کسی نماز مغرب و عشاء و صبح را با جماعت در مسجد بگزارد، چنان است که گویی تمام شب را شب زنده داری کرده است و غرض از سبقت و نشر سلام، این است که از سلام دادن بر هیچ یک از مسلمانان خودداری نکند. امام صادق (ع) فرموده است، ای اسحاق! با منافق زبان بازی کن و دوستی خود را برای مؤمنان خالص گردان و اگر یهودی هم با تو همنشینی کرد با او به نیکی همنشینی کن. و همان حضرت فرموده است، نسبت به هر کس که شایسته و سزاوار است یا شایسته و سزاوار نیست نیکی کن. زیرا بر فرض که کسی شایسته و سزاوار نباشد تو شایسته آنی که نیکی کنی. امام کاظم (ع) فرموده است، عیال مرد اسیران اویند. بر هر کس خداوند نعمتی ارزانی می دارد بر اسیران خود گشایش و فراخی دهد و اگر چنین نکند، چه بسا که بزودی آن نعمت از میان برود. پیامبر (ص) فرموده اند: فرشته یی در آغاز روز با صحیفه یی فرو می آید و اعمال آدمی را در آن می نویسد. حد اقل در آغاز و پایان روز کار نیکی را برای نوشتن عرضه کنید تا خداوند آنچه را میان آن دو است برای شما بیامرزد که خداوند می فرماید «مرا یاد کنید تا شما را یاد کنم.» و خداوند می فرماید «همانا یاد خدا بزرگتر است.» سلمان گفته است: خلیل من پیامبر خدا، به هفت خصلت مرا سفارش فرموده است که در هیچ حال آنها را رها نمی کنم، سفارش فرموده است: به آن کس بنگرم که از من پایین تر است، نه به آن کس که از من برتر است. (منظور در امور مادی است) و اینکه بینوایان و نزدیک شدن به آنان را دوست بدارم. و اینکه حق را بگویم، هر چند تلخ باشد. و پیوند خویشی را رعایت کنم، هر چند او بر من پشت کرده باشد. و اینکه از مردم چیزی را نخواهم و سفارش فرموده است همواره «لا حول و لا قوة الا باللَّه العلی العظیم» بگویم که از گنجهای بهشت است. پیامبر فرموده اند: خوش محضر بودن از پاک زادگی است. پیامبر فرموده اند: هر کس از بیماری عیادت کند، به هر قدمی که در رفت و برگشت برمی دارد تا به خانه خود باز گردد، هفتاد هزار هزار حسنه برای او نوشته می شود و هفتاد هزار هزار خطا از خطاهای او محو می شود و هفتاد هزار هزار بر درجه اش افزوده می شود و هفتاد هزار هزار فرشته بر او گماشته می شود که او را در گورش می نشانند و برای او تا روز رستاخیز طلب آمرزش می کنند. پیامبر (ص) فرموده اند: هر کس مرده یی را کفن کند، خداوند از سندس و حریر بهشت بر او می پوشاند. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، بهترین صفات گزینه زنان، بدترین صفات مردان است. و آن سرفرازی (گردن کشی) و بیم و بخل است.
زیرا زن هر گاه متکبر و سرفراز باشد به کسی جز شوهر خویش تسلیم نمی شود و چون بخیل باشد مال خود و شوهرش را حفظ می کند و چون بیمناک و ترسان باشد از آنچه به او روی آورد می ترسد. نسبت به بازماندگان دیگران نیکوکاری کنید تا نسبت به بازماندگان شما نیکوکاری شود. کار نیک انجام دهید و چیزی از آن را کوچک مشمرید که کوچک آن هم بزرگ است و اندک آن هم بسیار است و هیچ یک از شما نگوید که فلان کس برای انجام کار نیک از من سزاوارتر است که در آن صورت به خدا سوگند همچنان می شود و او شایسته تر می گردد. همانا که برای انجام نیک و بد افرادی هستند و هر گاه شما انجام آن را ترک کنید، آنان انجام می دهند. هر کس نهان خویش را اصلاح کند خداوند آشکار او را اصلاح کند و هر کس برای دین خود کار کند، خداوند کار دنیای او را کفایت می فرماید و هر کس در آنچه میان او و خدای اوست نیکویی کند، خداوند رابطه میان او و مردم را نیکو و او را از ایشان کفایت می فرماید. شاعر چنین سروده است:
نیکی و خوبی هر جا باشد غنیمت است و سپاسگزار و ناسپاس را از آن برخوردار کن. و هم گفته شده است: کار نیک و پسندیده خود را هر چند در نظرت خوار و کوچک و ناتوان آید افزون کن، و در عین حال آن را پس از انجام دادن، چنان به فراموشی بسپر که گویی انجام نداده ای و آن کار نیک در نظر و پیش مردم بزرگ و مشهور است.
دیگری گفته است. از نیت و قصدی که برای انجام نیکی کردی، سپاسگزار تو هستم و همانا نیت تو به انجام کار نیک، خود، کاری پسندیده است.

فصل: در ذکر واجب بودن ادای امانت

خداوند متعال در آیه شصت و یکم سوره نساء می فرماید «بدرستی که خدا امر می کند شما را که امانات را به صاحبان و اهل آن برسانید.» امام صادق (ع) فرموده است، امانتها را به صاحبانش رد کنید هر چند قاتل حسین بن علی (ع) باشد و همان حضرت فرموده است: از خدا بترسید و بر شما باد که امانات را بر کسانی که شما را امین دانسته و آن را به شما سپرده اند برگردانید. امام زین العابدین (ع) به شیعیان خودش فرموده است، بر شما باد به رد کردن امانات و سوگند به کسی که محمد (ص) را به حق به پیامبری گسیل فرموده است، اگر قاتل پدرم حسین بن علی (ع) همان شمشیری را که با آن پدرم را کشته است به من امانت دهد، آن را به او پس خواهم داد. امام صادق (ع) فرموده است، دوست ترین بندگان در پیشگاه خدای عز و جل، مردی است که در گفتارش راستگو باشد و مواظب نمازهایش، و انجام آنچه را که خدا بر او واجب کرده است همراه با رعایت و ادای امانت و سپس فرمود: به هر کس امانتی سپرده شود، چون آن را به صاحبش برساند هزار گره از گره های دوزخ از گردنش گشوده می شود. در مورد برگرداندن امانت به صاحبش عجله کنید که چون امانتی به کسی می سپرند، شیطان، صد شیطان سرکش از یاران خود را بر او می گمارد که او را گمراه کنند و وسوسه می کنند که او را هلاک و تباه گردانند، مگر آن کس که خدای عز و جل او را در پرده عصمت بدارد. پیامبر (ص) فرموده اند: به بسیاری روزه و نماز مردم منگرید و نیز به بسیار حج گزاردن و کارهای نیک و هیاهوی نماز شب ایشان منگرید، بلکه به راست گفتاری و ادای امانت بنگرید.

مجلس پنجاه و هفتم در تشویق بر ازدواج و فضیلت آن

خداوند متعال در آیه سی و سوم سوره نور فرموده است «زنان و مردان بدون همسر را همسر دهید و نیکوکاران از بندگان و کنیزانتان. اگر فقیر باشند خداوند از فضل خود آنان را بی نیاز می سازد و خداوند فراخ رحمت و داناست.» و خداوند در آیه سی و هشتم سوره نساء می فرماید «مردان، کارگزاران و فرمانروایانند بر زنان به آنچه خداوند افزونی داده است بعضی از ایشان را بر بعضی.» و در آیه پنجم همان سوره می فرماید «مهریه و کابین زنان را با خوشرویی بدهید.» امام باقر (ع) فرموده است، سرگرمی مؤمن سه چیز است: بهره یابی از زنان و خنده و گفتگو با برادران و نماز گزاردن در شب. پیامبر (ص) فرموده اند: هر کس خوردن خشم می خواهد در حالی که پاک و پاکیزه باشد با خدا دیدار کند، خدا را در حالی که همسری برای خود گرفته باشد، دیدار کند. و همان حضرت فرموده اند: از این جهان شما زنان و بوی خوش را دوست می دارم و روشنی چشم من در نماز قرار داده شده است. و فرموده اند: یک رکعت نمازی که ازدواج کرده می گزارد، بهتر از هفتاد رکعتی است که عزب می گزارد. و به یاران خود فرمودند: بدترین مردگان شما، آنانند که عزب (بدون آنکه ازدواج کرده باشند) می میرند. و فرموده اند: مرد مسلمان پس از اسلام هیچ بهره یی برتر از زن نبرده است که چون به او بنگرد، شادش کند و چون فرمانی دهد، اطاعت کند و چون به سفر رود و غایب باشد، آن زن مال مرد و نفس خویش را حفظ کند. و فرموده اند: ای جوانان! هر کس از شما که می تواند ازدواج کند و هر کس نمی تواند ازدواج کند، بسیار روزه بگیرد که روزه، آرام بخش نیروی جنسی است. به این گونه به جوانانی که امکان داشته باشند امر به ازدواج داده اند و به کسانی که امکان نداشته باشند، فرمان داده اند که با روزه گرفتن که موجب ضعف و آرام کردن نیروی جنسی است و از انگیزه های آن جلوگیری می کند، عفت و پارسایی کنند. امام صادق (ع) فرموده است، دو رکعت نماز که شخص دارای همسر بگزارد، برتر از هفتاد رکعت است که شخص بدون همسر بگزارد و پیامبر فرموده اند: پست ترین مردگان شما آنانند که عزب مرده باشند. امام صادق فرموده است، مردی به حضور پدرم آمد. پدرم از او پرسید آیا زن داری؟ گفت: نه، فرمود: دوست ندارم که دنیا و هر چه در آن است از من باشد و شبی را بدون همسر به صبح بیاورم و سپس فرمود دو رکعت نمازی که مرد دارای زن بگزارد برتر از آن است که شخص بدون همسر تمام شب را نماز بگزارد و روز را روزه بگیرد. سپس پدرم هفت دینار به او بخشید و فرمود با این پول ازدواج کن و فرموده اند: همسر بگیرید که مایه افزونی روزی شماست. امام صادق فرموده است: خداوند متعال هیچ چیزی را که مورد نیاز باشد، رها نکرده مگر آنکه به پیامبر خود آموخته است و از جمله آموزش های خداوند این بود که روزی پیامبر به منبر رفت و پس از نیایش و ستایش خداوند چنین فرمود «ای مردم! جبریل از سوی خداوند مهربان و آگاه پیش من آمد و گفت دوشیزگان مانند میوه های درختند که چون هنگام چیدن آن فرا رسد و چیده نشوند، خورشید آن را فرو می ریزند. دوشیزگان هم همان گونه اند که چون به حد بلوغ رسند، دارویی بهتر از شوهر کردن برای آنان نیست و گر نه از فساد و تباهی ایشان نمی توان در امان بود که به هر حال بشرند.
مردی برخاست و گفت: ای رسول خدا! با چه کسانی ازدواج کنیم؟ فرمودند:
با کسانی که شایسته و کفو شما باشند. پرسید: آنان کیستند؟ فرمودند: مؤمنان، شایسته و کفو یک دیگرند. پیامبر (ص) فرموده اند: هر کس زنی را برای زیبایی او بگیرد، چیزی که دوست داشته باشد در او نخواهد دید و هر کس با زنی برای مال او ازدواج کند، در واقع با مال او ازدواج کرده است و خدایش با آن وامی گذارد. بر شما باد که با زنان متدین ازدواج کنید. جابر بن عبد اللَّه انصاری می گوید: در محضر رسول خدا نشسته بودیم، سخن از زنان و برتری برخی از ایشان بر برخی دیگر به میان آمد. پیامبر فرمودند: آیا در این باره برای شما سخنی بگویم؟ گفتیم: آری، ای رسول خدا! فرمودند: از بهترین زنان شما زنانی هستند که بسیار فرزند آورند و سخت مهربان باشند. در اهل خود عزیز و پوشیده و نسبت به شوهر متواضع و بی پرده باشد و از غیر شوهر خود را سخت پوشیده دارد، و زنی که سخن شوهر را بشنود و فرمانش را اطاعت کند و در خلوت آنچه را که شوهر می خواهد به او ارزانی دارد همراه با لطافت زنانه. سپس فرمود: آیا بگویم بدترین زنان شما کیست؟ گفتند: آری! فرمودند: آن زنی که با اهل خود متواضع و فروتن است و نسبت به همسر سرکش، نازا و کینه توز است، از زشتی پارسایی نمی کند و چون شوهرش نیست بی پروا، و در خلوت از شوهر خویشتن- داری می کند، همچون مرکب چموش، و عذری از شوهر نمی پذیرد و گناه او را نمی بخشد. و فرموده است: با دوشیزگان ازدواج کنید که دهانشان خوشبوتر است و فرزندان بیشتر می آورند و نکوخوی ترند و بهتر و نرم ترند و رحم های ایشان استوارتر است. امام صادق فرموده است: پیامبر ضمن آنکه برای مردم خطبه می خواندند فرمودند: ای مردم! از خضراء الدمن (سبزهای رسته بر کنار گلخن و مزبله) پرهیز کنید.
گفتند: منظور چیست؟ فرمودند: زن زیبایی که در محیط بد پرورش یافته است. امام صادق (ع) فرموده است، برای زن نیکوکار و پسندیده نمی توان قدر و منزلتی تعیین کرد که چون سیم و زر نیست، بلکه از آن بهتر است و زن بد را ارزشی به اندازه خاک نیست که خاک از آن گران قدرتر است.
امام صادق (ع) فرموده است، از اخلاق پیامبران، دوست داشتن زنان است و پیامبر (ص) فرموده اند: برترین زنان امت من، زیباروی ترین ایشان است که کابین او کمتر باشد. زید بن ثابت گفته است، پیامبر (ص) از من پرسیدند: آیا ازدواج کرده ای؟
گفتم: نه، فرمودند: ازدواج کن تا عفت و پاکدامنی بر عفت خود بیفزایی و با پنج گروه از زنان ازدواج مکن. گفتم: ای رسول خدا! آنان چه گروههایی هستند؟ فرمودند:
شهبرة، لهبرة، نهبرة، هیدرة، و لفوت. گفتم: ای رسول خدا! از این لغات که فرمودی چیزی نفهمیدم فرمود: مگر شما عرب نیستید؟ شهبرة، زن کبود چشم بد زبان است.
لهبرة، زن بلند قامت لاغر است، نهبرة، کوتاه بسیار کوچک است، هیدرة، پیر زن است و لفوت یعنی زنی که از شوهر دیگر دارای فرزند است. پیامبر فرموده اند: هر کس ازدواج کند نیمی از عبادت به او داده شده است و نیز فرموده اند: پر برکت ترین زنان، کم هزینه ترین ایشان است. پیامبر (ص) فرموده اند: برای زن جایز نیست که هیچ شبی بدون اینکه خود را بر شوهرش عرضه کند بخوابد. پرسیدند: ای رسول خدا! چگونه خود را عرضه دارد؟ فرمودند: چون جامه از تن خویش بیرون آورد و وارد بستر شد، پوست بدن خود را به بدن شوهرش بمالد. و فرموده اند: هر گاه مرد، زن خویش را به بستر خود فرا خواند و زن سرپیچی کند و نپذیرد، فرشتگان آن زن را تا صبح نفرین می کنند. پیامبر (ص) فرموده اند: هر زنی که بدون دلیل از شوهرش تقاضای طلاق کند، بوی بهشت بر او حرام است. و روایت شده است که زنان به پیامبر (ص) گفتند: ای رسول خدا! مردان، ثواب و فضیلت جهاد در راه خدا را در ربودند. ما چه کاری انجام دهیم که به آن وسیله بتوانیم پاداش مجاهدان در راه خدا را دریابیم؟ فرمودند: کار خانه و اشتغال هر یک از شما برابر کار مجاهدان در راه خداوند است.