فهرست کتاب


ترجمه روضة الواعظین

محمد بن حسن فتال نیشابوری‏ مهدوی دامغانی‏

مجلس پنجاه و دوم در فضیلت حج و احکام کسی که آن را ترک کند

خداوند متعال در آیه نود و نهم سوره آل عمران فرموده است «بر عهده مردم، گزاردن حج خانه برای رضای خداوند، بر هر کس که استطاعت داشته باشد لازم است و هر کس کفر ورزد، همانا خداوند بی نیاز از جهانیان است.» امام صادق (ع) فرموده است، هر کس سه حج بگزارد، هرگز فقیر نمی شود.
حریز می گوید: هر کس سه سال پیاپی حج بگزارد، پس از آن چه حج بگزارد و چه نگزارد به منزله کسانی خواهد بود که پیوسته حج می گزارند. امام صادق (ع) فرموده است، هر کس چهار بار حج بگزارد، هرگز فشار قبر به او نمی رسد و چون می میرد، خداوند حج او را به صورت زیباترین آدمیان در می آورد که میان گور او تا هنگامی که برانگیخته شود نماز می گزارد و پاداش نمازهای او برای آن شخص خواهد بود و بدان که هر رکعت از نماز آن فرشته، برابر هزار رکعت آدمیان است. و همان حضرت فرموده اند: هر کس ده بار حج بگزارد، خداوند هرگز از او محاسبه یی نخواهد فرمود. پیامبر (ص) فرموده اند: خداوند بر امت من وقوف و تضرع و دعا کردن در بهترین جاها در نظر خود را واجب فرموده و در قبال آن بهشت را تکفل کرده است.
ساعتی که مردم از عرفات بازمی گردند، همان ساعتی است که آدم کلماتی را از خداوند فرا گرفت و خداوند که بسیار توبه پذیر و مهربان است، توبه او را پذیرفت. و سپس چنین فرمودند: سوگند به خدایی که مرا بحق، مژده دهنده و بیم دهنده مبعوث فرموده است، خدا را در آسمان زمین (در نزدیک ترین آسمانها) دری است که به آن در رحمت و توبه و نیاز و تفضل و احسان و بخشش و کرم و عفو می گویند. هیچ کس در عرفات وقوف نمی کند مگر اینکه سزاوار دریافت این خصال می شود. و خدا را صد هزار فرشته گماشته بر عرفات است که همراه هر یک از ایشان یک صد و بیست هزار فرشته است و خدا را رحمت ویژه یی بر اهل عرفات است که آن را بر ایشان نازل می فرماید.
و چون آنان از عرفات بازمی گردند، خداوند، فرشتگان را گواه می گیرد به اینکه اهل عرفات را بخشیده است و بهشت را بر آنان واجب فرموده است و سروشی ندا می دهد باز گردید در حالی که آمرزیده اید، که شما مرا خشنود کردید و من از شما راضی شدم.
پیامبر (ص) فرموده اند: در خواب کسی از امت خود را دیدم که از پیش رو و پشت سر و چپ و راست تاریکی او را احاطه کرده است. در این هنگام حج و عمره او آمدند و او را از تاریکی بیرون کشیدند و وارد روشنایی کردند. مشمعل اسدی» می گوید: سالی حج رفتم و سپس برای دیدار امام صادق به مدینه رفتم. پرسیدند: ای مشمعل! از کجا می آیی؟ گفتم: فدایت گردم، به حج مشرف بودم. فرمود: آیا می دانی برای حاجیان چه پاداشی است؟ گفتم: فدایت گردم، تا شما به من نیاموزی، نمی دانم. فرمود: چون بنده به این خانه (کعبه) هفت دور طواف کند و دو رکعت نماز طواف بگزارد و سعی میان صفا و مروه را انجام دهد، خدای برای او شش هزار خطا را از او محو می فرماید و شش هزار نیاز او را که مربوط به امور دنیایی او باشد برمی آورد و برای آخرت او هم همین گونه اندوخته می فرماید. امام صادق فرموده است: هر کس به دیدار کسی که از حج برگشته است برود و با او دست دهد، همچون کسی است که به حجر الاسود دست کشیده است. پیامبر (ص) فرموده اند: هر گاه که آهنگ گزاردن حج کنی و بر مرکب خود سوار شوی چون مرکب تو حرکت کند به هر گامی که برمی دارد و می نهد خدای برای تو حسنه یی می نویسد و خطایی را نابود می کند و چون لبیک گویی و جامه احرام بپوشی و محرم شوی، در قبال هر لبیک گفتن تو، ده حسنه برایت می نویسد و ده خطای تو را محو می فرماید و چون هفت دور بر کعبه طواف کنی، برای تو در پیشگاه خداوند عهدی خواهد بود که پس از آن خدایت از عذاب تو شرم می فرماید و چون کنار مقام دو رکعت نماز بگزاری، خداوند در قبال آن برای تو دو هزار رکعت نماز پذیرفته می نویسد و چون هفت بار سعی میان صفا و مروه را انجام دهی، در پیشگاه خداوند برای تو پاداش چون کسی که از سرزمین خود پیاده به حج آمده باشد، منظور می شود و پاداشی همچون پاداش کسی که هفتاد برده مؤمن آزاد کند.
و چون تا غروب آفتاب در عرفات وقوف کنی، هر چند خطای تو به شمار ریگهای شنزارها و موج های کف آلوده دریاها باشد، آمرزیده می شود و چون رمی جمره کنی (ریگ بزنی)، خدای در قبال هر یک از ریگها برای تو در تمام مدت آینده عمرت ده حسنه می نویسد و چون قربانی خود را بکشی در برابر هر قطره از خون آن همچنان برای تو ده حسنه نوشته می شود و چون هفت بار طواف دیگرت را انجام دهی و کنار مقام دو رکعت نماز بگزاری، فرشته یی گرامی دست بر شانه ات می نهد و می گوید: گذشته تو آمرزیده شد، در اعمال خود تا یک صد و بیست روز دقت و تأمل کن. روایت شده است پس از اینکه پیامبر (ص) مناسک خود را انجام داده بودند، مردی به حضور ایشان رسید و گفت: ای رسول خدا! پدرم و مادرم فدای شما باد، من از خانه خود بیرون آمدم به قصد اینکه همراه شما حج بگزارم و فرصت از دست رفت و نتوانستم چنان کنم و من مردی ثروتمندم مرا به کاری راهنمایی فرمایید که چون آن را انجام دهم، برای من پاداشی چون پاداش حج گزاران باشد. پیامبر فرمودند:
به این کوه ابو قبیس بنگر، اگر هموزن آن در راه خدا انفاق کنی، فضیلت و پاداش حج گزاران را درک نخواهی کرد. امام زین العابدین (ع) فرموده است، چون شامگاه عرفه فرا می رسد، خداوند گروهی از فرشتگان خود را به آسمان زمین فرو می فرستد و به آنان می فرماید: به این بندگان من بنگرید که خاک آلوده و ژولیده پیش من آمده اند. پیامبری به سوی ایشان فرستادم که او را تصدیق کردند، سپس آهنگ خانه من کردند و دعا کردند و مرا فرا خواندند و نیاز خواستند. گواه باشید که سزاوار است امروز پاسخ ایشان را بدهم.
همانا نیکوکاران آنان را شفیع بدکارانشان قرار دادم، و از نیکوکاران شفاعت ایشان را پذیرفتم و از عرفات کوچ می کنند در حالی که خطاهای ایشان آمرزیده است. سپس به دو فرشته فرمان می دهد بر دو سوی گردنه بایستند، هر یک از ایشان یک طرف می ایستد و می گویند: پروردگارا! به سلامت دار و به این جهت است که هیچ به زمین افتاده و دست و پا شکسته یی نمی بینی. از امام کاظم (ع) روایت شده که فرموده است، هر کس به قصد حج بیاید و هفت دور بر کعبه طواف کند و دو رکعت نماز طواف بگزارد، خداوند برای او هفتاد هزار حسنه می نویسد و هفتاد هزار خطای او را محو می فرماید و پاداش آزاد کردن هفتاد برده که بهای هر یک ده هزار درهم باشد، برای او می نویسد. از امام صادق (ع) روایت شده است که مردی از ایشان پرسید: آیا آزاد کردن یک برده بهتر است یا گزاردن حج مستحبی؟ فرمود: حج، پرسید: دو برده؟ فرمود:
حج، و او همچنان بر شمار بردگان می افزود و آن حضرت می فرمود: حج، تا آنجا که پرسید: آزاد کردن سی برده بهتر است یا گزاردن حج مستحب؟ و همچنان فرمود حج بهتر است. همچنین از امام صادق (ع) روایت شده که فرموده است، هر کس بدون آنکه گرفتاری یا بیماری یی داشته باشد که مانع از گزاردن حج واجب او باشد یا پادشاهی (حکومتی) او را از آن منع کرده باشد، حج نگزارد به هر یک از دو آیین مسیحی یا یهودی که بخواهد باید بمیرد. و همان حضرت فرموده است، در وصیت امیر المؤمنین علی (ع) چنین آمده است که: حج خانه خدای خود را ترک مکنید که هلاک خواهید شد. و فرموده است رسول خدا (ص) بارها و جهاز خویش را بر مرکب خود نهادند و فرمودند: این حجی است که در آن ریایی و برای اینکه مردم بشنوند نیست و افزودند هر کس که برای حج آماده شود و در جهاز او یک تار حرام باشد، خداوند حج او را از وی نخواهد پذیرفت. امام صادق (ع) فرموده است، از پیامبر (ص) پرسیده شد: فردای قیامت رستگاری در چیست؟ فرمودند: رستگاری در این است که با خداوند خدعه مکنید که خداوند با شما خدعه فرماید. زیرا هر کس با خداوند خدعه کند، خدای با او خدعه
می کند و ایمان را از چنان کس خلع می فرماید. و اگر آن شخص شعور داشته باشد، باید بداند که به خود خدعه کرده است. پرسیدند: خدعه با خداوند چگونه است؟
فرمودند: اینکه فرمان خدا را اجرا کند و قصد او غیر از خدا باشد. از خدا بترسید و از ریا پرهیز کنید که ریا شریک گرفتن با خداوند است و شخص ریا کار را در رستاخیز به این چهار نام فرا می خوانند: «کافر، فاجر، غادر، خاسر» و به او گفته می شود کار و پاداش تو باطل شده است و امروز تو را بهره یی از آن نیست.

مجلس پنجاه و سوم در فضیلت جهاد و تشویق بر آن

خداوند متعال در آیه هفتاد و دوم سوره انفال فرموده است «همانا کسانی که ایمان آورده و هجرت کرده اند و در راه خدا با اموال و جانهای خویش جهاد می کنند ...» و در آیه بیست و یکم سوره توبه فرموده است «آنان که ایمان آورده و هجرت کرده اند و در راه خدا با اموال و جانهای خویش جهاد می کنند در پیشگاه خدا درجه بزرگتری دارند و آنان کامیابانند. پروردگارشان آنان را مژده می دهد به رحمتی از خود ...» در آیه سی همان سوره فرموده است «جنگ کنید با آنان که به خدا و روز قیامت ایمان نیاورده اند و حرام نمی شمرند آنچه را که خدا و رسولش حرام شمرده اند و دین حق را نمی پذیرند. از آنانی که اهل کتابند تا آنکه جزیه بدست خویش بپردازند و آنان خوار و کوچک باشند.» در آیه چهل و دوم همان سوره فرموده است «بیرون روید سبک و سنگین و با اموال و جانهای خویش در راه خدا جهاد کنید.» که مقصود از سبک و سنگین این است که چه مجرد باشید و چه متاهل و سپس در مورد ترک آن بیم و وعید داده است. باز در آیه های سی و نه و چهلم همان سوره فرموده است «ای کسانی که ایمان آورده اید شما را چیست که چون به شما گفته می شود بیرون روید در راه خدا سنگین می شوید بر زمین؟ (خود را به زمین می چسبانید) آیا راضی شدید به زندگی دنیا از آخرت و حال آنکه مایه زندگی دنیا در قبال آخرت جز اندکی نیست، اگر بیرون نروید عذاب می کند شما را عذابی دردناک .....» و در آیه یک صد و دوازدهم از همان سوره می فرماید «بدرستی که خداوند از مؤمنان جانها و اموال ایشان را خرید تا آنکه برای ایشان بهشت باشد، کارزار می کنند در راه خدا، می کشند و کشته می شوند. وعده دادنی بر حق در تورات و انجیل و قرآن، و چه کسی از خداوند وفاکننده تر بر عهد خویش است، پس بر شما مژده باد بر این فروختن که مبایعت کردید به آن و آن کامیابی بزرگ است.» در این آیه، خداوند معامله را بر تو قرار داده است که طمع شیطان، دشمن تو، از تو بریده شود و نفس تو را که محل هر محنت و بلاست و مال تو را که موجب همه گناهان و سرپیچی هاست از تو خریده است با اطلاع از معایبی که در تو هست و هر کس با اطلاع از عیب، کالایی را بخرد، آن را فسخ نمی کند. وانگهی بهترین پاداش را که بهشت است برای تو وعده داده است و با کرم و فضل خویش بر خود گواه گرفته و فرموده است، این وعده حقی است که در تورات و انجیل و قرآن آمده است و سپس در این مورد به تو شاد باش گفته است، همان گونه که به هنگام خرید چیزی گران به بهایی ارزان، به خریدار مژده و بشارت می دهند. پیامبر (ص) فرموده اند: جبریل (ع) چیزی را به من خبر داد که چشم من از آن روشن و دلم شاد شد، گفت: ای محمد! هر کس از امت تو به جنگی در راه خدا برود، هر قطره باران که بر او بریزد و هر دردسری که گرفتار آن شود، روز قیامت گواه او خواهد بود. و همان حضرت فرموده اند: بهشت را دری است بنام در جهادکنندگان که ایشان به سوی آن می روند، در حالی که سلاح بر دوش دارند و مردم همه در محشر ایستاده اند. فرشتگان به آنان خوشامد می گویند. هر کس جهاد را ترک کند، خداوند جامه زبونی و فقر بر او می پوشاند که در زندگی زبون و بینوا خواهد بود و دین او از میان می رود. همانا که خداوند متعال، امت من را با تاخت و تاز اسبهایش و پیکانهای نیزه هایش عزت و شوکت بخشیده است.
و همان حضرت فرموده اند: هر کس پیام یا نامه جنگجویی را برساند پاداشی همچون پاداش آزاد کردن برده یی دارد و شریک در پاداش جهاد آن جهادکننده هم هست و نیز فرموده اند: اسبهای جهادکنندگان، اسبهای آنان در بهشت است. و همان حضرت فرموده اند: تمام خیر در شمشیر و زیر سایه شمشیر است و مردم جز با شمشیر راست نمی شوند و شمشیرها، کلیدهای بهشت و دوزخند. امام صادق (ع) فرموده است: جهاد برترین چیزها پس از فرایض است. پیامبر (ص) فرموده اند: برای شهید، از سوی خداوند متعال هفت خصلت است:
نخست اینکه با ریخته شدن نخستین قطره خونش، همه گناهانش آمرزیده می شود. دوم اینکه چون سر بلند کند، از دامن دو همسر خود از حوریان بهشت سر بر می دارد و آن دو از چهره اش غبار می زدایند و می گویند خوش آمدی، آفرین بر تو، او هم به آن دو، همان گونه می گوید. سوم این است که از جامه های بهشت بر او پوشیده می شود. چهارم این است که گنجوران بهشت بهترین عطر و بوهای خوش بهشتی را برای شهید می برند و از آن بهره مند می شود. پنجم منزلت او را به او نشان می دهند و آن را می بیند. ششم، به روانش گفته می شود، بشتاب و هر کجای بهشت که می خواهی برو. هفتم این است که به چهره خدا نظر می افکند و این نظر افکندن برای هر پیامبر و شهیدی واجب است. پیامبر (ص) فرموده اند: از هر نیکوکار، نیکوکارتری هست تا آنکه شخص نیکوکار در راه خدا کشته شود و چون در راه خدا کشته شد، نیکوکاری برتر از او نیست. و بالاتر از هر تبهکاری، تبهکاری است، مگر اینکه کسی، یکی از پدر یا مادرش را بکشد، که در آن صورت برتر از آن تبهکاری نیست. امام صادق (ع) فرموده است، دعای سه تن پذیرفته است و برآورده می شود.
یکی از ایشان جنگجوی در راه خداوند است. بنگرید که در غیابش چگونه مواظب کارهای او باشید. از امام رضا (ع) در باره معنی این گفتار امیر المؤمنین علی (ع) که فرموده است، هزار ضربه شمشیر برای من، آسان تر از مردن در بستر است پرسیده شد، فرمود:
یعنی ضربه شمشیری که در راه خدا باشد. از امیر المؤمنین علی (ع) روایت شده که چنین فرموده است، همانا جهاد دری است که خداوند آن را برای ویژگان از اولیای خویش گشوده است و آن را برای ایشان کرامت و نعمت اندوخته، قرار داده است. جهاد جامه پرهیزکاری و دژ استوار و سپر مورد اعتماد خداوند است و هر کس آن را ترک کند و از آن روی گرداند، خداوند جامه خواری و روپوش زبونی بر او می پوشاند و از آسودگی جدا و دور می شود و دلش را پرده و پوشش فرا می گیرد. و با زبونی خوار و کوچک می شود و به درماندگی گرفتار و از انصاف باز داشته می شود و آن کس که جهاد را ضایع و تباه کند، خداوند از اینکه او یاری دادن را ترک کرده است بر او خشم می گیرد و خداوند متعال در کتاب استوار خویش فرموده است «اگر خدا را یاری کنید، شما را یاری می دهد و پاهای شما را استوار می دارد.»

مجلس پنجاه و چهارم در امر به معروف و نهی از منکر

بدان که خداوند بر امت محمد (ص) نعمت بخشیده و آنان را گرامی داشته است به اینکه امرکنندگان به معروف و نهی کنندگان از منکرند و خداوند ایشان را با این صفت در کتاب خود وصف کرده و ایشان را ستوده و در آیه یک صد و یازدهم سوره آل عمران چنین فرموده است «شما بهترین امتی هستید که برای مردم بیرون آورده شده است که امر به معروف و نهی از منکر می کنید و به خداوند ایمان آورده اید.» در این آیه، خداوند امر به معروف و نهی از منکر را با ایمان قرین فرموده است و آنان را حافظ حدود خداوند دانسته و به مؤمنان مژده داده است. و خداوند قومی دیگر را سرزنش کرده و عمل ایشان را زشت شمرده و به آنان سخت ترین عذاب را وعده داده است، به این سبب که امر به معروف و نهی از منکر نکرده اند و دست ستمگر را از ستم باز نداشته اند و در آیه هفتاد و نهم سوره مائده فرموده است، «کسانی از بنی اسرائیل که کافر شدند، لعنت شدند به زبان داود و عیسی بن مریم به سبب آنکه نافرمانی کردند و سرکشی کردند، آنان از کار زشتی که می کردند، نهی نمی کردند و چه بد بود آنچه می کردند.» و در آیه شصت و هشتم همان سوره فرموده است «و بسیاری از ایشان را می بینی که به گناه و دشمنی شتاب می کنند و خوردن ایشان حرام را، هر آینه بد است آنچه می کنند. چرا باز نمی دارند ایشان را خدا پرستان و دانایان از گفتار گناه و خوردن حرام؟ هر آینه بد است آنچه ایشان انجام می دهند.» خداوند در این آیه، آنان را که گناه می کنند و آنان که ایشان را نهی نمی کنند و باز نمی دارند، یکسان دانسته و کار هر دو گروه را زشت شمرده و به هر دو گروه وعید داده است. و خداوند متعال در چند مورد دیگر از کتاب خود ما را به معروف فرمان داده و از منکر نهی فرموده است و بر انجام امر به معروف و نهی از منکر، پاداش بزرگ وعده داده است و بر ترک آن وعده عذاب دردناک داده است. همچنین پیامبر (ص) در گفتار خود مکرر این موضوع را گوشزد فرموده است. خداوند متعال در آیه یک صد و یکم سوره آل عمران می فرماید «و باید باشند از شما گروهی که فرا خوانند به سوی خوبی و فرمان دهند به خوبی و نهی کنند از بدی و آن گروه همانان رستگارانند.» و خداوند متعال در آیات یک صد و شصت و پنج و یک صد و شصت و شش سوره اعراف چنین می فرماید: «و چون گفتند جمعی از ایشان چرا پند می دهید گروهی را که خداوند هلاک کننده ایشان است و آنان را عذابی سخت می دهد، گفتند معذرت و پوزشی به سوی پروردگار شما و باشد که ایشان بپرهیزند، پس چون فراموش کردند آنچه پند داده شدند به آن، آنانی را که از بدی نهی می کردند، نجات دادیم و آنان را که ستم می کردند به سبب کار ناپسندیده که انجام می دادند به عذابی دردناک گرفتیم.» امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، ای مؤمنان! هر کس ببیند ظلم و ستمی می شود و ناپسندیده یی ببیند که مردم را به انجام آن فرا می خوانند و حد اقل با دل خود آن را انکار کند، همانا خودش سلامت یافته و از عذاب رهایی می یابد و هر کس آن را با زبان انکار کند و بگوید پاداش می یابد- و او از شخص اول برتر است- و آن کس که با شمشیر آن را انکار کند تا کلمه خداوند برتر و گفتار ستمگران پست شود، او کسی است که به راه رستگاری رسیده و به راه راست ایستاده و نور یقین در دلش تابان شده است. امام باقر (ع) فرموده است، امر به معروف و نهی از منکر، دو آفریده از آفریده های خداوند است. هر کس آن دو را یاری دهد، خدایش عزت می بخشد و هر کس آن دو را رها کند و خوار بشمرد، خدایش زبون می فرماید. امام صادق (ع) فرموده است، کسی امر به معروف و نهی از منکر می کند که در او سه خصلت باشد: به آنچه فرمان می دهد، دانا باشد و عمل کند. از آنچه نهی می کند، خود انجام ندهد. در هر دو مورد رعایت عدل و مهربانی را بکند. پیامبر (ص) فرموده اند: هر کس امر به معروف کند و نهی از منکر نماید یا به کار خیری اشاره و راهنمایی کند، در پاداش آن شریک است. و همان حضرت فرموده اند: کسی از امت خود را در خواب دیدم که شراره های آتش از هر سو او را فرا گرفته بود. امر به معروف و نهی از منکر او آمدند و او را از میان شراره ها نجات دادند و همراه فرشتگانش قرار دادند.
امام صادق (ع) فرموده است، وای بر گروهی که فرمان خدا را در مورد امر به معروف و نهی از منکر نپذیرند. همان حضرت فرموده است، مردی از قبیله خثعم به حضور رسول خدا آمد و گفت: ای رسول خدا! به من خبر بده بهترین کار مسلمانی چیست؟ فرمودند: ایمان آوردن به خدا، پرسید: پس از آن؟ فرمودند: رعایت پیوند خویشاوندی، پرسید: پس از آن؟ فرمودند: امر به معروف و نهی از منکر. آن مرد پرسید: کدام کار از همه نزد خدا ناخوش تر است؟ فرمودند: شرک به خدا، پرسید: پس از آن؟ فرمودند: بریدن پیوند خویشاوندی، پرسید: پس از آن؟ فرمودند: امر کردن به کار ناپسند و باز داشتن از کار پسندیده. پیامبر (ص) فرموده اند: چگونه خواهید بود هنگامی که زنان شما تبهکار و جوانان شما بد کاره شوند و امر به معروف و نهی از منکر نشود؟ گفتند: ای رسول خدا! چنین خواهد شد؟ فرمودند: آری و بدتر از این وقتی است که امر به منکر کنید و نهی از معروف. گفتند: ای رسول خدا! آیا چنین خواهد شد؟ فرمودند: آری و بدتر از این وقتی است که کار پسندیده را ناپسند و کار ناپسند را پسندیده ببینید. امام صادق (ع) فرموده است، چون آیه هفتم سوره تحریم نازل شد که خداوند در آن می فرماید «ای کسانی که ایمان آورده اید، خودتان و کسان خود را حفظ کنید از آتشی که هیمه و آتش گیره آن مرد مانند و ....» نازل شد مردی از مسلمانان نشست و شروع به ادای امانت گریستن کرد و گفت من از خودم عاجز و ناتوانم و اینک تکلیف خویشاوندانم بر عهده ام نهاده شد. پیامبر (ص) فرمودند: برای تو همین اندازه بس است که آنان را به هر چه خود را فرمان می دهی، فرمان دهی و از آنچه خود را باز می داری، باز داری.