فهرست کتاب


ترجمه روضة الواعظین

محمد بن حسن فتال نیشابوری‏ مهدوی دامغانی‏

مجلس چهل و هفتم در فضیلت ماه رمضان

ماه رمضان را از این جهت رمضان نامیده اند که در آن ماه گاهی از شدت گرما بره های گوسپندان و کره شترها می مرده اند و گفته شده است به این نام، از آن جهت نامیده شده که گناهان را ذوب و نابود می کند. خداوند در آیه یک صد و هشتاد و سوم سوره بقره فرموده است. «ای اهل ایمان بر شما هم روزه گرفتن نوشته و مقرر گردید همچنان که بر کسانی که پیش از شما بوده اند واجب بوده است و این برای آن است که شما پرهیزگار شوید.» و هم در آیه یک صد و هشتاد و پنجم همان سوره فرموده است «ماه رمضان ماهی است که قرآن در آن نازل شده است برای هدایت مردم و با دلایل روشن برای راهنمایی و امتیاز حق از باطل.» امام باقر (ع) فرموده است، پیامبر (ص) در جمعه آخر ماه شعبان خطبه یی ایراد فرمودند و پس از حمد و نیایش خداوند چنین فرمودند: ای مردم! همانا ماهی بر شما سایه می افکند که در آن شب قدر قرار دارد که از هزار ماه برتر است. ماه رمضان است که خداوند روزه گرفتن آن را واجب فرموده است و برای شبی از آن شب زنده- داری و نماز مستحب گزاردن را مقرر فرموده است و هر کس در آن شب نماز مستحبی بگزارد پاداش آن معادل نماز گزاردن هفتاد شب در ماههای دیگر است، هر کس در ماه رمضان یکی از کارهای پسندیده و مستحب را انجام دهد، برای او پاداشی معادل پاداش عبادات واجب مقرر می فرماید و هر کس در ماه رمضان یکی از واجبات را انجام دهد، چنان است که هفتاد فریضه در ماههای دیگر. رمضان ماهی است که خداوند بر روزی مؤمن در آن می افزاید و هر کس در آن ماه، روزه دار مؤمنی را افطار دهد، نزد خداوند پاداشی چون آزاد کردن برده خواهد داشت و گناهان گذشته اش آمرزیده خواهد شد. گفتند: ای رسول خدا! همه ما بر این کار که به روزه دار افطار بدهیم توانا نیستیم. فرمودند: خداوند متعال، کریم است و این پاداش را به هر کس که با یک جرعه شیر یا آب گوارا یا دو دانه خرمای کوچک کسی را افطار دهد و بر بیشتر از آن قدرت نداشته باشد عنایت می فرماید. و هر کس در این ماه بر بردگان خویش تخفیف دهد، حسابش تخفیف می یابد. رمضان ماهی است که آغاز آن رحمت و میانه اش آمرزش و پایان آن پذیرش دعا و رهایی از آتش دوزخ است و شما را در این ماه از چهار خصلت چاره نیست، دو خصلت آن موجب خشنودی خداوند از شماست و آن گواهی دادن به یکتایی خداوند و رسالت من است و از دو خصلت آن خودتان بی نیاز نیستید که عبارت است از مسألت حوائج و بهشت. و از خداوند در این ماه برای خود عافیت را مسألت کنید و از آتش دوزخ به خدای خود پناه برید. امام باقر (ع) فرموده است، پیامبر (ص) چون به هلال رمضان نظر می کردند رو به قبله می ایستادند و چنین عرضه می داشتند: «پروردگارا! این ماه را با امنیت و ایمان و سلامتی و اسلام و عافیت شایان و روزی فراخ و از میان رفتن بیماری ها و توفیق تلاوت قرآن و کمک به نماز و روزه بر ما در آور. پروردگارا! ما را برای رمضان و رمضان را برای ما سالم بدار. پروردگارا! ما را در این ماه سالم بدار، آنچنان که چون سپری شود ما را عفو فرموده و آمرزیده باشی و مورد رحمت خویش قرار داده باشی.» آنگاه روی خویش را به مردم می کرد و چنین می فرمود: ای مردم! چون هلال ماه رمضان طلوع می کند، شیطان های سرکش به زنجیر کشیده می شوند و درهای آسمان و بهشت و دروازه های رحمت گشوده و درهای دوزخ بسته می شود.
دعا پذیرفته می شود و خداوند متعال به هنگام هر افطار، گروهی از بندگان خویش را از آتش دوزخ نجات می دهد و همه شب سروشی ندا می دهد آیا سئوال کننده و آمرزش خواهی هست؟ پروردگارا! به هر کس که انفاق می کند عطا فرمای و اموال هر بخیل و ممسک را نابود فرمای. تا آنکه هلال شوال طلوع می کند، به مؤمنان ندا داده می شود که فردا بامداد برای دریافت پاداشهای خود آماده باشید که روز پاداش است. امام باقر (ع) می فرموده است سوگند به کسی که جان من در دست اوست این پاداش درهم و دینار نیست. امام باقر (ع) فرموده است، همانا خداوند تبارک و تعالی را فرشتگانی است که بر روزه داران گماشته اند و همه شب هنگام افطار به آنان می گویند: ای بندگان خدا! مژده باد بر شما که اندکی گرسنگی کشیدید و فراوان سیر خواهید شد. شما فرخنده شدید و رقم فرخندگی بر شما زده شد و چون شب آخر رمضان فرا می رسد، به آنان ندا می دهند که ای بندگان خدا! بر شما مژده باد که خداوند شما را آمرزید و توبه شما را پذیرفت و بنگرید که در آینده چگونه خواهید بود. پیامبر (ص) فرموده اند: در ماه رمضان خداوند پاداش کارهای نیکو را چند برابر می کند و خطاها را محو می فرماید و درجات را می افزاید. هر کس در این ماه صدقه یی دهد، خدایش می آمرزد و هر کس به بردگان خود نیکی کند، خدایش می آمرزد و هر کس خشم خویش را فرو خورد، خدایش می آمرزد و هر کس خلق خویش را نیکو کند و پیوند خویشاوندی را در آن ماه رعایت کند، خدایش می آمرزد. سپس فرمودند: این ماه شما چون دیگر ماهها نیست. چون به سوی شما فرا می رسد با برکت و رحمت فرا می رسد و چون از شما سپری می شود با آمرزش گناهان سپری می گردد. این ماهی است که کارهای پسندیده را در آن دو چندان پاداش است و کارهای خیر در آن پذیرفته است. هر کس از شما در این ماه برای خدا دو رکعت نماز مستحب بگزارد خدایش می آمرزد. سپس فرمودند: بدبخت واقعی کسی است که این ماه بر او بگذرد و گناهانش آمرزیده نشود و او در آن هنگام که نیکوکاران به پاداشهای خداوند کریم می رسند زیانکار خواهد بود. امام صادق فرموده است، هر کس روزه خود را به گفتار پسندیده و کردار پسندیده ختم کند، خداوند روزه اش را می پذیرد. گفته شد: ای پسر رسول خدا! گفتار پسندیده و کردار پسندیده چیست؟ فرمود: گواهی دادن به اینکه خدایی جز پروردگار یکتا نیست. پرسیدند: کردار پسندیده چیست؟ فرمود: بیرون کردن فطریه از اموال. و همان حضرت فرموده اند: خداوند را در هر شب از ماه رمضان گروهی آزاد کرده و رسته از آتش است. غیر از کسی که با مسکر و مواد مست کننده افطار کند و چون شب آخر رمضان فرا می رسد به اندازه همه کسانی که در طول ماه آمرزیده است، می آمرزد. پیامبر (ص) چون ماه رمضان نزدیک شد، سه روز باقی مانده از شعبان، به بلال امر فرمودند ندا دهد و مردم جمع شوند و چون مردم جمع شدند، پیامبر (ص) به منبر رفتند و پس از حمد و ثنای خداوند چنین بیان فرمودند: ای مردم! این ماه که شما را فرا رسیده، برترین ماههاست و در آن شبی قرار دارد که بهتر از هزار ماه است. در این ماه درهای دوزخ بسته و درهای بهشت گشوده می شود. هر کس این ماه را دریابد و آنچنان رفتار نکند که آمرزیده شود، خدایش از رحمت خود دور بداراد. و هر کس امکان خدمت به پدر و مادر برایش فراهم شود و چنان رفتار نکند که آمرزیده شود از رحمت خدا دور بادا و هر آن کس که نام من پیش او برده شود و بر من درود نفرستد و آمرزیده نشود از رحمت خدا دور بادا.» امام باقر (ع) فرموده است: برای هر چیز، بهاری است و بهار قرآن، ماه رمضان است. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است: بر شما باد در ماه رمضان به فراوانی استغفار و دعا، که دعا بلا را از شما دفع می کند و استغفار، گناهان شما را محو می کند. پیامبر (ص) فرموده اند: هر مؤمنی که ماه رمضان را برای رضای خداوند روزه بگیرد، خداوند هفت خصلت را برای او واجب و مقرر می فرماید: نخست اینکه، اعمال ناروایی را که با اعضای خود انجام داده است از میان می برد. دوم، او را به رحمت خویش نزدیک می کند. سوم، خطاهای پدرش را می آمرزد. چهارم، دشواری های مرگ را بر او آسان می فرماید. پنجم، او را از تشنگی و گرسنگی قیامت امان می دهد. ششم، آزادی از آتش دوزخ به او عنایت می کند. هفتم، از میوه های بهشت به او می خوراند. ابو هریره گفته است، پیامبر (ص) ضمن ایراد خطبه یی فرمودند: ای مردم! هر کس ماه رمضان را با سکوت و آرامش روزه بگیرد و چشم و گوش و زبان و دستها و دیگر اندام خود را از گناه و دروغ و غیبت و آزار رساندن باز دارد، روز قیامت چنان مقرب می شود که زانوانش کنار زانوهای ابراهیم خلیل (ع) قرار می گیرد. پیامبر (ص) فرموده اند: مردی از امت خود را در خواب دیدم که از تشنگی زبانش بیرون افتاده بود و هر گاه می خواست کنار حوض کوثر برود و آب بیاشامد جلوش را می گرفتند. در این حال روزه ماه رمضان او آمد و او را آب داد و سیراب کرد. علی بن مغیره می گوید: به امام موسی بن جعفر (ع) گفتم پدرم از جد شما در باره اینکه در هر شب یک ختم قرآن بخواند پرسیده بود و ایشان گفته بودند: در هر شب یک ختم قرآن؟ پدرم گفته بود: منظورم شبهای ماه رمضان است. باز ایشان گفته بودند: در شبهای رمضان؟ پدرم گفته بود: آری و ایشان فرموده بودند: هر چه بتوانی بخوان و معمولا پدرم در ماه رمضان چهل بار قرآن را ختم می کرد. من هم پس از مرگ پدرم به همین اندازه ها قرآن می خوانم، گاه کمتر و گاه بیشتر، بستگی به فراغت و آمادگی یا خستگی من دارد و چون روز عید فطر می رسد ثواب یک ختم را به پیامبر و یکی را به علی و یکی را به فاطمه علیهم السلام هدیه می کنم و برای هر یک از ائمه دیگر تا شما، چنین می کنم. یعنی برای هر یک، ثواب یک ختم قرآن و تاکنون هم این کار را ادامه می دهم. در مقابل این چه پاداشی برای من خواهد بود؟ فرمود: پاداش تو این است که روز قیامت با آنان خواهی بود. من تکبیر گفتم و با تعجب پرسیدم: چنین پاداشی برای من است؟ سه بار فرمود: آری.
پیامبر فرموده اند: در سحرها چیزی بخورید، هر چند جرعه آبی. همانا درودهای خداوند بر کسانی است که سحوری می خورند و فرموده اند: همانا خدا و فرشتگانش بر آنان که سحوری می خورند و در سحرها طلب آمرزش می کنند درود می فرستند و نیز فرموده اند: با خوردن سحر برای روزه گرفتن یاری بجویید و با انجام خواب قیلوله (پیش از ظهر) برای شب زنده داری و نماز شب یاری بجویید. امام صادق (ع) فرموده است، پیامبر (ص) معمولا با چیزی شیرین افطار می- فرمود و اگر فراهم نبود با آب گرم افطار می کرد و می فرمود: کبد و معده را پاکیزه و دهان را خوشبو و دندانها را محکم و روشنی چشم را افزون می کند و گناهان را می شوید و رگهای هیجان زده را و صفرای تحریک شده را آرامش می بخشد و حرارت معده و درد سر را تسکین می بخشد. امام صادق (ع) فرموده است، پیامبر فرموده اند: هر کس روزه داری را افطار دهد، برای او مانند پاداش آن روزه دار منظور می شود، بدون اینکه از پاداش روزه دار چیزی کاسته شود و معادل ثواب کارهایی که او با نیروی این طعام انجام می دهد به افطار دهنده می دهند. همان حضرت فرموده است، افطار دادن تو به برادر مؤمنت و شاد کردن او پاداش بزرگتری از روزه تو دارد. و هم ایشان فرموده اند: روزه گشودن تو در خانه برادر مسلمانت، هفتاد برابر یا نود برابر بیشتر از پاداش روزه تو است. امام صادق (ع) به سدیر فرمود: آیا می دانی این شبها چه شبهایی است؟ گفت:
آری، پدر و مادرم فدایت باد! این شبها، شبهای ماه رمضان است. فرمود: ای سدیر! آیا می توانی در هر شب از این شبها ده برده از نسل اسماعیل (ع) آزاد کنی؟ سدیر گفت: پدر و مادرم فدای تو باد، ثروت من به این کار نمی رسد و امام صادق (ع) از شمار بردگان کم می کرد تا آنکه فرمود: آیا فقط می توانی یک برده آزاد کنی و سدیر همچنان می گفت نه، که بر آن توانا نیستم. امام صادق (ع) فرمودند: آیا نمی توانی در هر شب ماه رمضان یک مرد مسلمان را افطار دهی؟ سدیر گفت: آری، می توانم ده مرد را هم افطار دهم. فرمود: ای سدیر! مقصود من همین بود. همانا افطار دادن تو برادر مسلمانت را معادل با آزاد کردن برده یی از نسل اسماعیل (ع) است و همانا افطار دادن تو به برادر مسلمانت و شاد کردن او پاداش بیشتری از روزه ات دارد. سعید بن جبیر می گوید: از ابن عباس پرسیدم، پاداش کسی که رمضان را روزه بگیرد و حق آن را بشناسد چیست؟ گفت: ای پسر جبیر! آماده بشو تا حدیثی برای تو بگویم که گوشت نشنیده و بر دل تو خطور نکرده باشد و در مورد این پرسش که از من کردی خود را آماده ساز و دل و جان خود را آسوده بدار (حواست را جمع کن) که در آنچه پرسیدی علم گذشتگان و آیندگان است. سعید می گوید: از پیش ابن عباس رفتم و فردای آن روز، صبح بسیار زود پیش او برگشته، نخست نماز صبح گزاردم و آنگاه سؤال خود را یاد آوری کردم. ابن عباس روی خود را به طرف من کرد و گفت از من بشنو که چه می گویم. شنیدم، پیامبر خدا (ص) می فرمودند: اگر شما بدانید چه خیری در ماه رمضان برای شماست، همانا برای خداوند بیشتر سپاسگزاری می کردید. شب اول رمضان خداوند گناهان آشکار و نهان امت مرا می بخشد و برای شما دو هزار هزار درجه می افزاید و برای شما پنجاه شهر بر پا می کند و می سازد، و چون شب دوم فرا می رسد به هر گامی که برداشته باشید عبادت یک سال و پاداش یکی از پیامبران را و پاداش یک سال روزه را برای شما می نویسد، و خداوند متعال در روز سوم در قبال هر تار مویی از بدن شما قبه یی در فردوس از مروارید سپید به شما ارزانی می دارد که بر فراز هر قبه، دوازده هزار خانه نورانی است و در پایین آن هم همین مقدار خانه است و بر هر خانه هزار سریر است و بر هر سریری فرشته یی و در هر روز، هزار فرشته به حضور شما می آیند که همراه هر یک از ایشان هدیه یی است.
روز چهارم، خداوند متعال در جنت خلد، هفتاد هزار کاخ به شما ارزانی می دارد که در هر کاخ هفتاد هزار حجره و در هر حجره پنجاه هزار تخت و بر هر تخت حوریه یی است که برابر هر حوریه هزار خدمتکار ایستاده اند که روسری هر یک از ایشان بهتر از دنیا و هر چه در آن است می باشد. و خداوند روز پنجم، در جنت (جنة الماوی) هزار شهر به شما عطا می کند که در هر شهر هفتاد هزار سفره گسترده است که بر هر سفره هفتاد هزار کاسه نهاده شده که در هر یک از آن کاسه ها شصت هزار نوع خوراکی است که هیچ یک شبیه به دیگری نیست. روز ششم، در دار السلام یک صد هزار شهر را به شما عطا می کند که در هر شهر یک صد هزار خانه است و در هر خانه، صد هزار حجره و در هر حجره، یک صد هزار تخت زرین است که طول هر یک هزار ذراع است و بر هر سریر همسری از حور العین است که بر آن سی هزار زلف بافته با در و یاقوت است که هر یک از آن زلف ها را صد کنیزک بر دوش می کشند. روز هفتم، در بهشت نعیم خداوند پاداش چهل هزار شهید و چهل هزار صدیق را برای شما مقرر می فرماید. روز هشتم، به شما پاداش شصت هزار عابد و شصت هزار زاهد را ارزانی می دارد، و روز نهم، پاداشی را که به هزار عالم و هزار معتکف و هزار جنگجو عنایت می کند برای شما مقرر می دارد. و روز دهم، خداوند هفتاد هزار حاجت شما را بر می آورد و خورشید و ماه و ستارگان و جنبندگان و پرندگان و درندگان و همه سنگها و کلوخ ها و هر چیز خشک و تر و همه ماهیان در دریاها و همه برگها بر درختان برای شما استغفار می کنند. روز یازدهم، خداوند برای شما پاداش چهار حج و چهار عمره مقرر می دارد که هر یک از حج ها را همراه پیامبری از پیامبران و هر عمره را همراه صدیق یا شهیدی گزارده باشید. روز دوازدهم، خداوند متعال خطاهای شما را به حسنات مبدل می فرماید و پاداش حسنات شما را دو چندان می کند و در قبال انجام هر کار پسندیده یک میلیون حسنه برای شما مقرر می فرماید. روز سیزدهم برای شما پاداشی معادل عبادت مردم مکه و مدینه می نویسد و خداوند به شمار همه سنگ و کلوخی که میان مکه و مدینه است به شما حق شفاعت عنایت می کند. روز چهاردهم، آن چنان است که گویی شما با آدم و نوح و پس از آن دو با ابراهیم و موسی و پس از ایشان با سلیمان و داود علیهم السلام ملاقات کرده اید و پاداش شما چنان است که با هر پیامبر دویست سال خدا را عبادت کرده باشید. روز پانزدهم، خداوند حوائج دنیا و آخرت شما را برمی آورد و پاداشی که به ایوب (ع) عنایت کرده است به شما ارزانی می دارد و دعای شما را مستجاب می فرماید و فرشتگان حامل عرش برای شما طلب آمرزش می کنند و خدای در روز قیامت به شما چهل نور عنایت می کند، ده نور از جانب چپ و ده نور پشت سر شما خواهد بود. روز شانزدهم به شما این عنایت را مبذول می دارد که چون از گور خویش بیرون می آیید شصت جامه به شما داده می شود که بپوشید و ابری بر سر شما سایه خواهد انداخت تا از گرمای آن روز در امان باشید.
روز هفدهم که فرا می رسد، خدای عز و جل می فرماید من آنان و پدران ایشان را آمرزیدم و سختی های روز قیامت را از ایشان برداشتم. روز هیجدهم، خداوند متعال به جبریل و میکائیل و اسرافیل و فرشتگان حامل عرش و کرسی و کروبیان فرمان می دهد تا سال آینده برای امت محمد (ع) استغفار کنند و روز قیامت پاداش شرکت کنندگان در جنگ بدر را به شما عنایت می فرماید. و چون روز نوزدهم فرا رسد هیچ فرشته یی در آسمان و زمین باقی نمی ماند مگر اینکه از خداوند اجازه می گیرد که همه روز به زیارت گورهای شما بیاید و با هر فرشته هدیه یی و آشامیدنی یی است و چون بیست روز کامل شود، خداوند هفتاد هزار فرشته را می گمارد که شما را از شر هر شیطان رانده شده حفظ کنند و خداوند در قبال هر روزی که روزه گرفته اید برای شما پاداش روزه صد ساله می نویسد و میان شما و دوزخ خندقی قرار می دهد و پاداش کسانی که تورات و انجیل و زبور و فرقان خوانده اند برای شما مقرر می فرماید و به شمار پرهای جبریل (ع) عبادت سالیانه بر شما می نویسد و پاداش آنان را که بر گرد عرش و کرسی تسبیح می کنند برای شما منظور می فرماید و در قبال هر آیه که در قرآن است برای شما هزار حوریه را به همسری در می آورد. روز بیست و یکم خدای گور را بر شما به اندازه هزار فرسنگ گشاده می کند و ظلمت و وحشت را از شما بر می دارد و گورهای شما را همچون گور شهیدان قرار می دهد و چهره های شما را در زیبایی چون چهره یوسف پسر یعقوب (ع) می کند. روز بیست و دوم، خداوند فرشته مرگ را به حضور شما می فرستد. همان گونه که به حضور پیامبران او را گسیل می دارد و بیم سؤال منکر و نکیر از شما برداشته می شود و اندوه این جهان و آن جهان را از شما مرتفع می فرماید. روز بیست و سوم، از صراط همراه پیامبران و صدیقان و شهیدان و صالحان می گذرید و چنان پاداشی به شما داده می شود که گویی همه یتیمان امت مرا سیر کرده و بر همه برهنگان امت من جامه پوشانده اید. روز بیست و چهارم از دنیا بیرون نخواهید رفت مگر اینکه هر یک از شما جایگاه خویش را در بهشت خواهد دید و به هر یک از شما پاداش هزار بیمار و هزار غریب که در راه فرمانبرداری از خدا از دیار خویش بیرون آمده باشند و پاداش آزاد کردن هزار بنده از نسل اسماعیل (ع) عنایت می فرماید. روز بیست و پنجم، خداوند برای شما زیر عرش، هزار قبه سبز که بر سر هر یک خیمه یی از نور است بنا می کند و خداوند تبارک و تعالی می فرماید: ای امت احمد! من پروردگار شمایم و شما بندگان و کنیزکان منید. در سایه عرش من، در این قبه ها سایه بگیرید و گوارا بخورید و بیاشامید و نه بیمی بر شماست و نه اندوهگین باشید. ای امت محمد! سوگند به عزت و جلال خودم شما را به بهشت می فرستم، آنچنان که همگان شگفت کنند و به هر یک از شما هزار تاج نور می بخشم و هر یک از شما را بر ناقه یی که از نور آفریده شده است سوار می کنم که لگام آن هم از نور است و در آن لگام هزار حلقه زرین است و کنار هر حلقه، فرشته یی بر پاست که عمودی از نور در دست اوست و بدون حساب وارد بهشت می شود. روز بیست و ششم، خداوند با رحمت به شما می نگرد و همه گناهان شما جز خون و اموال را می بخشد و خانه های شما را هر روز هفتاد بار از غیبت و دروغ و بهتان پاک می فرماید، چون روز بیست و هفتم فرا می رسد، پاداش شما چنان است که گویی هر زن و مرد مؤمنی را یاری داده اید و هفتاد هزار برهنه را جامه پوشانده اید و هزار جنگجوی در راه خدا را یاری داده اید و تمام کتابهایی را که بر پیامبران خود فرو فرستاده است خوانده اید. روز بیست و هشتم، خداوند برای شما در بهشت خلد صد هزار شهر نور قرار می دهد و در جنة الماوی هزار کاخ سیمین برای شما می دهد و در بهشت نعیم صد هزار خانه که از عنبر رخشان است می بخشد و در بهشت فردوس صد هزار شهر که در هر یک هزار حجره است به شما ارزانی می فرماید و در بهشت خلد (جلال) صد هزار منبر از مشک عنایت می کند که در داخل هر منبر، هزار حجره از زعفران است و در هر حجره، هزار تخت از یاقوت و مروارید است و بر هر تختی حوریه یی است. چون روز بیست و نهم فرا رسد، خداوند هزار هزار محله را به شما مخصوص می دارد که درون هر یک قبه یی سپید است و در هر قبه تختی از کافور سپید است و بر هر تخت، هزار بستر از سندس سبز است و بر هر بستر، حوریه یی است که هفتاد هزار حله بر تن دارد و بر سرش هشتاد هزار زلف که هر یک آراسته به مروارید و یاقوت است. و چون سی روز کامل شود، خداوند برای شما در قبال هر روز که گذشته است پاداش هزار شهید و هزار صدیق و عبادت پنجاه ساله مقرر می دارد و در قبال هر روز روزه، پاداش دو هزار روز می نویسد و برای شما به شمار تمام رستنی ها که از آب رود نیل رسته است، درجه مقرر می فرماید و برای شما، برات آزادی از دوزخ و گذشتن از پل صراط و امان از عذاب نوشته می شود. و بهشت را دری است که نامش ریان (سیراب) است و تا روز رستاخیز گشوده نمی شود. در قیامت، برای مردان و زنان روزه گیر که از امت محمد (ص) باشند گشوده می شود و رضوان گنجور بهشت ندا می دهد که ای امت محمد! از این در بسوی بهشت درآیید و امت من از این در به بهشت در می آیند، و هر کس که در ماه رمضان آمرزیده نشود پس در کدام ماه باید آمرزیده شود و لا حول و لا قوة الا باللَّه العلی العظیم.
امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، پیامبر (ص) روزی برای ما خطبه خواندند و چنین فرمودند:
ای مردم! همانا ماه خدا با برکت و رحمت و مغفرت روی به شما آورده است، ماهی که در پیشگاه خداوند بهترین ماههاست و روزها و شبهای آن بهترین روزها و شبهاست و ساعات آن برترین ساعتهاست. در این ماه شما به میهمانی خدا فرا خوانده شده اید و از اهل کرامت قرار داده شده اید. نفسهای شما در آن، ستایش و خوابیدن شما، عبادت است. عمل شما در آن ماه پذیرفته و دعای شما برآورده است.
با نیت های راست و دلهای پاک از پروردگار خود بخواهید تا شما را به روزه گرفتن آن ماه و تلاوت کتابش موفق بدارد. همانا بدبخت کسی است که در این ماه بزرگ از بخشش خداوند محروم گردد. با تشنگی و گرسنگی خود از تشنگی و گرسنگی روز قیامت یاد کنید. بر درویشان و بینوایان خود ببخشید و مال ارزانی دارید. بزرگان خود را گرامی بدارید و بر کودکان خود مهر ورزید و پیوند خویشاوندانتان را رعایت کنید و زبانهای خویش را نگهدارید و چشم و گوش از آنچه نگریستن و شنیدن آن نارواست فرو بندید. بر یتیمان مردم محبت کنید تا بر یتیمان شما محبت شود. از گناهان خود به سوی خدا توبه کنید و به هنگام نمازهایتان دستهای نیاز خود را به سوی او برآورید که آن ساعات بهترین ساعتهاست. خداوند در آن ساعت به چشم رضا و مرحمت بر بندگان خود می نگرد و چون نیازی از او می خواهند برآورده می فرماید و چون او را ندا دهند پاسخ ایشان را می دهد و هر چه در آن هنگام از او مسألت دارند بر ایشان می بخشد. ای مردم! همانا که در گرو کردارهای خود هستید با آمرزش خواهی آن بند را از خود بگسلید. پشتهای شما از بار گناهانتان سنگین است، با سجده های طولانی خود از سنگینی آن بکاهید. و بدانید که پروردگار که یادش بلند مرتبه است به عزت خود سوگند خورده است که نمازگزاران و سجده کنندگان را عذاب نکند و روز رستاخیز آنان را نترساند و به دوزخ در نیاورد. ای مردم! هر کس از شما در این ماه روزه دار مؤمنی را افطار دهد در پیشگاه خداوند پاداش آزاد کردن برده یی برای او خواهد بود و موجب آمرزش گناهان گذشته اش می شود. گفته شد: ای رسول خدا! همه ما بر این کار توانا نیستیم. فرمود: از آتش خود را نگهدارید، هر چند با افطار دادن نیم خرمایی. از آتش خود را نگهدارید، هر چند با افطار دادن یک جرعه آب باشد.
ای مردم! هر کس در این ماه خلق خود را نیکو کند، در آن روز که پاها بر صراط می لغزند به آسانی از آن می گذرد و هر کس در این ماه از زحمت خدمتگزاران و بردگان خویش بکاهد، خداوند حسابش را بر او سبک می کند و هر کس در این ماه شر خود را باز دارد، خداوند خشم خود را روز دیدار از او باز می دارد و هر کس یتیمی را گرامی بدارد، خدایش به هنگام دیدار گرامی می دارد و هر کس پیوند خویشاوندی رعایت کند، خدایش روز دیدار، با رحمت خویش او را رعایت می فرماید و هر کس پیوند خویشاوندی را قطع کند، خدایش روز دیدار رحمت خود را از او باز می دارد.
و هر کس در این ماه نمازی مستحبی گزارد، خداوند برای او آزادی از دوزخ را مقرر می فرماید و هر کس در این ماه فریضه یی بگزارد، خداوند پاداش هفتاد فریضه که در ماههای دیگر انجام شده باشد به او عنایت می کند و هر کس در آن ماه بر من درود فراوان بفرستد، خدای میزان و ترازوی او را در آن روز که ترازوها سبک است، سنگین می فرماید و هر کس یک آیه قرآن در این ماه بخواند برای او پاداشی همچون ختم یک قرآن در ماههای دیگر است. ای مردم! همانا درهای بهشت در این ماه گشاده است و از خدای خویش مسألت کنید که آنها را بر شما نبندد. شیطانها در این ماه به زنجیر کشیده شده اند، از خدای خود بخواهید که آنان را بر شما چیره نفرماید. امیر المؤمنین علی (ع) می گوید: برخاستم و گفتم: ای رسول خدا! برترین کارها در این ماه چیست؟ فرمودند: پارسایی و خودداری از ارتکاب محرمات و گریستند.
گفتم: ای رسول خدا! چه چیز موجب گریستن شماست؟ فرمودند: ای علی بر آنچه در این ماه بر سر تو می آید و ریختن خون تو را حلال می شمرند می گریم. گویی تو را می بینم که در حال نماز گزاردن برای خدای خود هستی که بدبخت ترین گذشتگان و آیندگان و همتای آن کس که ناقه ثمود را پی کرد ضربتی بر فرق سرت می زند و از خون آن ریش تو خضاب می شود. امیر المؤمنین می گوید، گفتم: ای رسول خدا! آیا در آن حال دین من سالم است؟ فرمودند: آری، در سلامت دین خواهی بود. آنگاه فرمودند:
ای علی هر کس تو را بکشد، من را کشته است و هر کس تو را دشمن بدارد، مرا دشمن داشته است و هر کس به تو دشنام دهد مرا دشنام داده است که تو از منی و همچون خود منی. روح تو از روح من و سرشت تو از سرشت من است. خداوند متعال من و تو را آفرید و برگزید. مرا برای نبوت انتخاب فرمود و تو را برای امامت و هر کس منکر امامت تو باشد پیامبری مرا انکار کرده است. ای علی! تو وصی من و پدر فرزندان من و همسر دختر منی و در زندگی و پس از مرگ من، خلیفه من بر امتم هستی. فرمان تو، فرمان من است و نهی تو، نهی من است. به کسی که مرا به حق مبعوث فرموده است، سوگند می خورم و به حق آن کس که مرا بهترین آفریدگان قرار داده است سوگند یاد می کنم که تو حجت و امین خداوند بر خلق خدا و راز خدایی و خلیفه خدا بر بندگان اویی. پیامبر (ص) فرموده اند: همانا بهشت در هر سال برای فرا رسیدن ماه رمضان زیور و آراسته می شود و چون شب اول ماه فرا می رسد، نسیمی از زیر عرش می وزد که به آن متنزه می گویند و موجب می شود برگهای درختان و حلقه های آویخته بر درها به اهتزاز در می آید و صدای بسیار دل انگیزی شنیده می شود که هیچ کس چنان آوایی نشنیده است. حوران بهشتی خود را آرایش می کنند و کنار کنگره های بهشت و غرفه های آن می ایستند و ندا می دهند: آیا کسی هست که با اعمال صالح خود، ما را از خداوند خواستگاری کند و خداوند ما را به ازدواج او درآورد؟ و سپس از گنجور بهشت می پرسند: امشب چه خبر است؟ و چه شبی است؟ سروشهایی به آنان پاسخ می دهند که ای نیکان پسندیده خصلت، امشب، شب اول رمضان است که در آن درهای بهشت برای روزه داران امت محمد (ص) گشوده می شود. گوید، در این هنگام خداوند متعال می فرماید: ای رضوان! درهای بهشت را بگشای و ای مالک دوزخ! درهای دوزخ را بر روزه داران از امت محمد (ص) ببند. ای جبریل! به زمین برو و شیطانهای سرکش را فرو گیر و آنان را در بند و زنجیر بکش و سپس در دریاهای ژرف بینداز تا روزه امت حبیب من محمد (ص) را تباه نکنند. گوید و خداوند متعال در هر شب از ماه رمضان سه بار می فرماید: آیا پرسنده یی هست که به او عطا کنم؟ آیا توبه کننده ای هست که توبه اش را بپذیرم؟ آیا آمرزش خواهی هست که گناهش را بیامرزم؟ چه کسی به ثروتمندی که هیچ گاه نیازمند و تهیدست نیست و همواره وفادار است و ستمکار نیست وام می دهد؟ و فرموده است: خداوند متعال را در هر روز ماه رمضان، هنگام افطار یک میلیون آزاد شده از آتش جهنم است و چون شبانروز جمعه فرا می رسد، در هر ساعت از آن یک میلیون نفر را می آمرزد و از آتش دوزخ رها می سازد و همه آنان سزاوار آتش و جهنم بوده اند و آخرین روز ماه رمضان به شمار همه کسانی که از آغاز تا پایان ماه آمرزیده و از آتش آزاد فرموده است، آزاد می فرماید و چون شب قدر فرا می رسد، خداوند به جبریل (ع) فرمان می دهد همراه گروهی از فرشتگان به زمین فرو آیند. همراه جبریل، پرچمی سبز است که آن را پشت کعبه (بر بام کعبه) نصب می کند. جبریل را ششصد بال است که از آن میان دو بال را جز در شب قدر نمی گشاید. و در شب قدر آن را می گشاید که خاور و باختر را در بر می گیرد و جبریل و فرشتگان در آن شب، میان امت محمد (ص) شب زنده داری می کنند و با هر نمازگزار و نشسته یی که به یاد خدا باشند مصافحه می کنند و بر دعاهای ایشان آمین می گویند تا هنگامی که سپیده دم بدمد و چون سپیده بدمد، جبریل بانگ برمی دارد و خطاب به فرشتگان فرمان کوچ می دهد، فرشتگان به جبریل می گویند: خداوند متعال در مورد حوائج امت محمد (ص) چه می فرماید؟ می گوید: خداوند متعال امشب بر این امت نظر افکند و گناهان ایشان غیر از چهار گروه را عفو فرمود. پیامبر (ص) می فرموده اند: آن چهار گروه میگساران و عاق پدر و مادر و قطع کننده رحم و کسی است که دشمنی ورزد، و چون شب عید فطر فرا می رسد، آن شب را شب جایزه می نامند.
بامداد عید فطر، خداوند فرشتگان را به همه سرزمین ها می فرستد. آنان به زمین فرود می آیند و بر دهانه کوچه ها و راهها می ایستند و با صدایی که آن را همه آفریده های خدا جز جن و آدمیان می شنوند، می گویند: ای امت محمد! برای نماز گزاردن به پیشگاه خداوند کریم بروید که از گناهان بزرگ عفو می کند و پاداشهای گران عنایت می فرماید و چون در محل نماز عید حاضر می شوند، خداوند متعال به فرشتگان می فرماید: ای فرشتگان من! مزد کارگر چون کار خود را انجام می دهد چگونه است؟ آنان عرضه می دارند:
پروردگارا! باید مزدش کامل پرداخت شود. خداوند می فرماید: شما را گواه می گیرم که من پاداش روزه رمضان و نمازشان را خشنودی و آمرزش خود از ایشان قرار دادم. و خداوند خطاب به بندگان خویش می فرماید: ای بندگان من! هر چه می خواهید از من بخواهید که سوگند به عزت و جلال خودم که امروز در این اجتماع خویش، هر چه برای دنیا و آخرت خود بخواهید عطا می کنم و سوگند به عزت خودم تا آنگاه که مراقب باشید، اسرار شما را پوشیده می دارم و شما را در پناه می گیرم و رسوا نمی کنم. باز گردید که آمرزیده شدید. همانا مرا خشنود کردید و من از شما خشنود شدم. فرشتگان شاد می شوند و از اینکه خداوند در روز عید فطر، چنین نعمتها به بندگان خود در این امت ارزانی فرموده است چهره شان رخشان می گردد و مژده می دهند.

مجلس چهل و هشتم در شب قدر و فضیلت روزه

خداوند متعال در آیات سوم و چهارم سوره دخان چنین فرموده است «ما آن قرآن را در شب فرخنده (قدر) فرستادیم. همانا که ما بیم دهندگانیم. در آن شب هر کاری با حکمت مشخص می گردد.» گروهی گفته اند مقصود از آن شب، شب قدر است و گروهی گفته اند، شب برات است. (یعنی شب نیمه شعبان) و خداوند متعال در آیه اول سوره قدر فرموده است «ما آن را در شب قدر نازل کردیم.» تا آخر سوره که در باره شب قدر است. خداوند متعال در کتاب خود، هفت چیز را صفت مبارک (فرخنده) داده است.
مکه را مبارک فرموده است و در آیه نود و ششم سوره آل عمران چنین می فرماید «نخستین خانه که برای عبادت خلق بنا شده، همان است که در بکه و فرخنده است.» به قرآن هم، مبارک اطلاق شده و در آیه نود و دوم سوره انعام فرموده است «و این قرآن کتابی است که ما آن را نازل کردیم با برکت بسیار.» به عیسی (ع) هم، صفت مبارک داده شده و در سوره مریم، آیه سی ام چنین فرموده است «مرا پیامبر قرار داد و هر کجا باشم مبارک گردانید.»
درخت زیتون را هم مبارک نامیده و در آیه سی و پنجم سوره نور فرموده است «می درخشد از درخت مبارک زیتون.» سرزمینی که موسی (ع) در آن به شرف گفتگو با خداوند رسید، در آیه سی ام سوره قصص، بقعه مبارکه است.
آب باران را هم مبارک نامیده و در آیه ششم سوره قاف فرموده است «و ما از آسمان آب مبارک را نازل کردیم.» گوید (یعنی شیخ صدوق) که بیشتر مشایخ و استادان ما که خداوند از همه شان خشنود باد در این موضوع اتفاق دارند که شب قدر شب بیست و سوم رمضان است. امام صادق (ع) فرموده است، شب قدر آغاز و انجام سال است. امام کاظم (ع) فرموده است، هر کس شب قدر غسل کند و تا طلوع سپیده، شب زنده داری کند، از گناهان خود بیرون می رود. پیامبر (ص) فرموده اند: هر کس از روی ایمان و برای رضای خدا شب قدر را شب زنده داری و عبادت کند، خداوند خطاهای گذشته اش را می آمرزد و پیامبر (ص) در عین حال که همواره بر این کار تشویق می فرمودند، بطور حتم نمی فرمودند، که امشب، شب قدر است. امام باقر (ع) فرموده است، هر کس شب بیست و سوم رمضان را شب زنده داری کند و صد رکعت نماز در آن بگزارد، خداوند روزی او را در دنیا فراخ می فرماید و شر کسانی را که با او ستیزه کنند از او کفایت می فرماید و او را از سوختن در دنیا و زیر آوار ماندن و شر دزدان و جانوران درنده محفوظ می دارد و بیم نکیر و منکر را از او برطرف می فرماید و هنگامی که از گور خود بیرون آید پرتو چهره اش برای همه مردم محشر درخشان است و نامه عملش به دست راست او داده می شود و برای او آزادی از دوزخ و عبور از پل صراط و امان از عذاب مقرر می شود و بدون حساب وارد بهشت می شود و در آن از همنشینان پیامبران و صدیقان و شهیدان و نیکوکاران خواهد بود که چه نیکو رفیقانی هستند. امام باقر (ع) در یکی از موسم های حج چون از عرفات به منی آمدند و وارد مسجد خیف شدند، مردم به حضورشان آمدند و از شب قدر پرسیدند. امام برخاست و پس از حمد و ثنای خداوند چنین فرمود: از من در باره شب قدر پرسیدید، از شما پنهان نمی کنم که من هم نمی دانم کدام شب از رمضان است. ولی بدانید هر کس که ماه رمضان را درک کند و سالم باشد باید روزه بگیرد و بخشی از شب را نماز گزارد و بر نمازهای واجب خود مواظبت بیشتر کند و به نماز جمعه حاضر شود و بامداد عید فطر در نماز عید شرکت کند. همانا شب قدر را درک و جایزه پروردگار را دریافت کرده است. امام صادق (ع) می گفته است، خداوند را جایزه هایی است که همچون جوایز بندگان نیست. ابن عباس گفته است، شب قدر از این جهت به قدر موسوم شده است که در آن مقدرات، از آن شب تا سال دیگر تعیین می شود. از مصیبت و مرگ و روزی و چیزهای دیگر. پیامبر (ص) فرموده اند: خداوند متعال به من و امتم هدیه یی ارزانی فرموده است که این کرامت را به امتهای دیگر نداده است. پرسیدند: این چه هدیه یی است؟ فرمودند:
گشودن روزه و شکسته خواندن نماز در سفر و هر کس چنین نکند، همانا هدیه خدا را به او برگردانده است. امام صادق فرموده است، برای روزه دار دو شادی است: یکی هنگام گشودن روزه و افطار، دیگری هنگام دیدار خداوند متعال. پیامبر (ص) فرموده اند: خداوند فرموده است، هر کاری که آدمی انجام می دهد برای خود اوست جز روزه که برای من است و خود پاداش آن را می دهم (پاداش من داده می شود) و روزه، روز قیامت سپر بنده مؤمن من است. همان گونه که در دنیا سلاح شما هر یک از شما را حفظ می کند. و همانا بوی دهان روزه دار در پیشگاه خداوند خوشبوتر از بوی مشک است و روزه دار چون روزه می گشاید، دو شادی می یابد:
یکی به خوردن و آشامیدن و دیگری هنگامی که مرا می بیند و او را وارد بهشت می کنم. پیامبر (ص) فرموده اند: روزه دار تا هنگامی که از مسلمانی غیبت نکند، در حال عبادت است، هر چند در بستر خود خوابیده و آرمیده باشد و نیز فرموده اند هر کس برای خشنودی خداوند یک روز، روزه مستحب بگیرد، آمرزش الهی برای او واجب می شود. امام صادق (ع) فرموده است هر کس یک روز در گرما روزه بگیرد و تشنه شود، خداوند هزار فرشته بر او می گمارد که بر چهره اش دست می کشند و به او تا هنگام افطار بشارت و مژده می دهند. و خداوند متعال می فرماید: چه خوش است بوی دهان تو و روح تو، ای فرشتگان من! گواه باشید که او را آمرزیدم. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، روزه ماه رمضان و سه روز از هر ماه وسوسه سینه ها را می زداید. هر کس سه روز از هر ماه روزه بگیرد، چنان است که تمام سال را روزه گرفته باشد. که خداوند می فرماید، هر کس کار پسندیده یی انجام دهد ده برابر آن برای اوست. پیامبر فرموده اند: هر چیز را زکاتی است و زکات بدن روزه است. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، چه بسیار روزه گیری که از روزه خود بهره یی جز تشنگی ندارد و چه بسیار نمازگزاری که از آن بهره یی جز رنج برای او نیست. امام صادق به محمد بن مسلم فرموده است، ای محمد! چون روزه می گیری گوش و چشم و زبان و گوشت و پوست و خون و موی تو روزه بدارد و روزی که روزه می گیری چون روزی که روزه نمی گیری نباشد. و فرموده است همانا روزه گیر شما در باغهای بهشت می خرامد و فرشتگان تا هنگام افطار برای او دعا می کنند. پیامبر فرموده اند: خواب روزه دار عبادت و نفس کشیدنش تسبیح است. ابو هریره گفته است، هر کس روز هیجدهم ذی حجه را روزه بگیرد، خداوند برای او پاداش شصت ماه روزه می نویسد و آن روز غدیر خم است که پیامبر (ص) دست علی (ع) را گرفت و به مسلمانان فرمود، آیا من ولی مؤمنان نیستم؟ گفتند، آری ای رسول خدا چنین است، فرمود هر کس من مولای اویم، علی مولای اوست. عمر به علی (ع) گفت، به به ای علی که مولای من و مولای هر مسلمان شدی و خداوند این آیه (بخشی از آیه سوم سوره مائده) را نازل فرمود که «امروز دین شما را به حد کمال رساندم و نعمت خویش را بر شما تمام کردم.» و از برخی از ائمه نقل شده که فرموده اند، هر کس روز غدیر خم را روزه بگیرد و آن را مبدل نکند، خدای پاداش روزه دهر برای او می نویسد. امام صادق فرموده است، هر کس روز بیست و هفتم رجب را روزه بگیرد، خداوند برای او پاداش روزه هفتاد سال می نویسد. و روایت شده است که روزه آن روز، کفاره شصت ماه روزه است.
روایت شده است، هر کس روز بیست و پنجم ذی قعده را که روز گسترش زمین از زیر کعبه (دحو الارض) است روزه بگیرد، خداوند گناه هفتاد سال او را می پوشاند. روز هفدهم ربیع الاول که روز ولادت پیامبر (ص) است، هر کس روزه بگیرد خداوند برای او پاداش شصت سال روزه می نویسد.

مجلس چهل و نهم در ده روز ذی حجه

خداوند متعال در آیه یک صد و چهل و چهارم از سوره اعراف فرموده است، «و با موسی، سی شب وعده نهادیم. چون پایان یافت ده شب دیگر بر آن افزودیم و میقات پروردگارش به چهل شب تکمیل شد.» که منظور از ده شب، از ماه ذی حجه است.» و خداوند متعال در سوره حج (آیه 28) می فرماید، «تا در آنجا منافع بسیار برای خود ببینند و نام خدا را در ایامی معین یاد کنند.» که منظور دهه یی از ذی حجه است. و خداوند در آغاز سوره و الفجر می فرماید، «سوگند به سپیده دم و سوگند به ده شب اول ذی حجه و سوگند به جفت و طاق و سوگند به شب تار، هنگامی که به روز روشن مبدل می شود.» ابن عباس در این باره گفته است: منظور از کلمه فجر، روز است و منظور از شبهای دهگانه، دهه اول ذی حجه است و گفته شده است، منظور از وتر (طاق) روز عرفه است که روز نهم ذی حجه است و منظور از شفع (جفت)، روز عید قربان است که روز دهم است. امام رضا (ع) فرموده است، خداوند متعال محمد (ص) را که رحمت برای همه جهانیان است، در بیست و هفتم رجب به پیامبری مبعوث فرمود. هر کس این روز را روزه بگیرد، خداوند برایش پاداش روزه شصت ماه می نویسد. و در بیست و پنجم ذی قعده، خداوند خانه کعبه را بر زمین نهاد و آن نخستین رحمتی بود که بر روی زمین نهاده و جایگاه امن و کسب ثواب برای مردم شد. هر کس این روز را روزه بگیرد، خداوند برایش پاداش شصت ماه روزه می نویسد و روز اول ذی حجه، ابراهیم خلیل الرحمن متولد شده است و هر کس آن روز را روزه بگیرد، خداوند پاداش شصت ماه روزه برای او می نویسد. عبد الرحمن بن سبابه می گوید: از امام صادق (ع) در باره غسل کردن روز عرفه در سرزمینهای دیگر غیر از عرفات پرسیدم. فرمود: هر کجا بودی غسل کن. و مستحب است کنار مشاهد ائمه، اجتماع و دعا کنیم و آن روز را به روزه و نماز و تضرع بگذرانیم.