فهرست کتاب


ترجمه روضة الواعظین

محمد بن حسن فتال نیشابوری‏ مهدوی دامغانی‏

مجلس چهل و دوم در ذکر فضایل نماز شب

خداوند متعال در آیه هفتاد و نهم سوره هفدهم فرموده است. «و برخی از شب را بیدار و متهجد باش و نماز شب مخصوص تو است. باشد که خدایت به مقام محمود (شفاعت) مبعوث گرداند.» و در آیات نخست سوره هفتاد و سوم چنین فرموده است «ای جامه به خود پیچیده، هان شب را به نماز برخیز مگر اندکی که نصف یا چیزی کمتر از آن باشد یا چیزی بر نصف بیفزای و قرآن را با توجه تلاوت کن.» امام صادق (ع) فرموده است، مردی از علی بن ابی طالب (ع) در باره نماز شب و خواندن قرآن پرسید، فرمود: «مژده باد که هر کس یک دهم طول شب را مخلصانه و به امید دریافت پاداش خداوند نماز بگزارد خداوند عز و جل به فرشتگانش می فرماید برای این بنده من به شمار همه دانه ها و برگها و درختانی که امشب رسته است و به شمار همه شاخه ها و تنه های درختان و چمنزارها حسنه بنویسید، و هر کس یک نهم مدت شب را نماز بگزارد، خداوند به او ده دعای پذیرفته شده ارزانی می دارد و نامه عملش را رستاخیز بدست راستش عنایت می کند، و هر کس یک هشتم شب را نماز بگزارد خداوند به او پاداش شهیدی شکیبا و راست نیت ارزانی می دارد و شفاعتش را در افراد خانواده اش می پذیرد، و هر کس یک هفتم شب را نماز بگزارد روزی که از گورش برانگیخته شود چهره اش همچون ماه شب چهاردهم رخشان خواهد بود و همراه کسانی که در امانند از پل صراط می گذرد، هر کس یک ششم شب را نماز بگزارد نامش در نام توبه کنندگان ثبت و گناهان گذشته و آینده اش آمرزیده می شود و هر کس یک پنجم شب را نماز بگزارد در خیمه ابراهیم (ع) که خلیل الرحمن است انیس او خواهد بود و هر کس یک چهارم شب را نماز بگزارد از جمله نخستین فائزان است و همچون نسیم زودگذر از پل صراط می گذرد و بدون حساب وارد بهشت می شود و هر کس یک سوم شب را نماز بگزارد هیچ فرشته یی باقی نمی ماند مگر اینکه به منزلت او در پیشگاه خدا غبطه می خورد و به او گفته می شود از هر یک از درهای هشتگانه بهشت که می خواهی وارد آن شو، و هر کس نیمی از شب را نماز بگزارد چنان است که اگر به گنجایش زمین هفتاد هزار بار طلا به او بدهند قابل مقایسه با پاداش آن نیست و ثوابش بیش از آزاد کردن هفتاد برده از نسل اسماعیل (ع) است. و هر کس دو سوم شب را نماز بگزارد شمار حسنات او همچون توده های انباشته ریگ است و کمترین حسنه او سنگین تر از کوه احد است و هر کس یک شب کامل را به نماز و تلاوت کلام خدا در حال رکوع و سجده و ذکر بگذارند چندان ثواب به او داده می شود که کمترین آن بیرون شدن او از گناهان است همچون روزی که از مادر زاییده شده است، و به شمار همه آفریدگان خدا برای او حسنه و درجه نوشته می شود و نور و پرتو در گورش پایدار می شود و گناه و حسد از دلش بیرون کشیده و از عذاب گور در امان می ماند و آزادی از آتش به او ارزانی می شود و در زمره آنان که در امانند برانگیخته می شود، و خداوند متعال به فرشتگانش می فرماید: ای فرشتگان من! بنگرید که این بنده من شبی را برای رضای خاطر من زنده داشته و به عبادت پرداخته است، او را در فردوس مسکن دهید و برای او یک صد هزار شهر در فردوس خواهد بود و در هر شهر هر چه دل بخواهد و چشم از آن لذت ببرد و چیزها که به اندیشه کسی خطور نکرده فراهم است و این غیر از کرامت و قربتی است که برایش آماده ساخته ام.
امام رضا (ع) فرموده است بر شما باد به نماز شب که هیچ بنده مؤمنی در آخر شب برنمی خیزد و هشت رکعت نماز و دو رکعت شفع و یک رکعت وتر را نمی گزارد و هفتاد مرتبه در دعای دست خود استغفار نمی کند مگر اینکه خدایش او را از عذاب گور و عذاب دوزخ پناه می دهد و عمرش را می افزاید و روزیش را فراخ می دارد و سپس فرمود همانا خانه هایی که در آن نماز شب خوانده می شود پرتو آن برای مردم آسمانها همچون پرتو ستارگان برای اهل زمین است و می درخشد. رسول خدا (ص) فرموده اند: هنگامی که بنده یی از بستر خواب نوشین خود در حالی که چشمانش خواب آلوده است برمی خیزد تا خدای خود را با نماز شب گزاردن خشنود کند، خدایش به او بر فرشتگان خویش مباهات می کند و می فرماید آیا این بنده مرا می بینید که از بستر خود برای نمازی که بر او واجب نکرده ام برخاسته است؟ گواه باشید که او را آمرزیدم. و همان حضرت فرموده اند: آن کس که نماز شب می خواند اگر تصور کند روز گرسنه و بدون روزی می ماند یاوه پیامبر(ص) پنداشته است. و فرموده اند: خانه هایی که شبها در آن نماز شب گزارده و قرآن تلاوت می شود برای اهل آسمان می درخشد همچنان که ستارگان آسمان برای مردم زمین. روایت شده است که جبریل (ع) به حضور پیامبر (ص) آمد و گفت: ای محمد! هر چه زندگی کنی سرانجام تو مرگ است و هر که را دوست بداری سرانجام از او جدا می شوی و هر چه می خواهی عمل کن که به نتیجه آن خواهی رسید. شرف مؤمن نماز شب گزاردن اوست و عزت او خویشتن داری از آزار مردم است. امام صادق فرموده است بر شما باد به گزاردن نماز شب که سنت پیامبر شما و آیین نیکوکاران پیش از شما و وسیله بیرون راندن بیماری از تن شماست. پیامبر فرموده اند: هر کس نماز شب بگزارد چهره اش در روز زیبا و رخشان است و عبد اللَّه بن سنان از امام صادق (ع) در باره این آیه که می فرماید «بر رخسارشان از اثر سجده نشان رخشندگی پایدار است» پرسید. فرمود: منظور نشانه بیداری در نماز شب است. امام صادق (ع) فرموده است، کسی که نماز شب نگزارد از شیعیان ما نیست.
یعنی از شیعیان مخلص ایشان نیست و یعنی کسی که اعتقاد به فضل نماز شب و اینکه آن سنت مؤکد است، نداشته باشد، شیعه نیست. نه آنکه اگر کسی به سببی مانند کسالت آن را نخواند شیعه نیست، که به هر حال نماز مستحبی است و واجب نیست و البته دارای فضل بسیاری است. امام باقر (ع) و امام صادق (ع) هر دو فرموده اند هر بنده یی در طول شب یکی دو بار یا چند بار ممکن است بیدار شود. اگر برخیزد و نماز بگزارد چه بهتر و اگر لجبازی کند شیطان در گوش او ادرار می کند. آیا نمی بینی که برخی از شما که این کار را کرده است از خواب خود سنگین و خسته برمی خیزد. امام باقر (ع) فرموده است، شب را شیطانی بنام «رها» است که چون بنده یی از خواب برمی خیزد و می خواهد نماز شب بگزارد، بیخ گوش او می گوید هنوز ساعت نماز شب فرا نرسیده است، او می خوابد، بار دیگر بیدار می شود، باز همان شیطان می گوید هنوز وقت آن فرا نرسیده است و همچنین او را از نماز باز می دارد تا سپیده می دمد و در آن هنگام در هر دو گوش آن بنده ادرار می کند و سپس در حالی که از شادی دم می جنباند با افتخار فریاد برمی آورد.

مجلس چهل و سوم در ذکر فضائل صلوات فرستادن بر پیامبر (ص)

بدان که خداوند متعال بندگان خود را به فرمانی لطیف تر از صلوات فرستادن بر پیامبر (ص) فرمان نداده است و آن فرمان خدا در آیه پنجاه و ششم سوره سی و سوم (احزاب) است که در آن چنین فرموده است «همانا خداوند و فرشتگانش بر پیامبر درود می فرستند. ای کسانی که ایمان آورده اید شما هم بر او درود فرستید و با تعظیم بر او سلام گویید.» یعنی با توجه به نیاز شدید شما به شفاعت پیامبر (ص) و وساطت آن حضرت برای شما نزد خداوند. و بدین ترتیب درود فرستادن بر پیامبر (ص) را واجب فرموده است، همان گونه که گواهی دادن و اقرار به پیامبری آن حضرت را واجب فرموده است.
وانگهی خداوند به ما فرمان داده است بر پیامبر (ص) درود فرستیم و خودش هم درود می فرستد و این پرداخت اندکی از حقوق پیامبری و پدری آن حضرت است و شایسته و سزاوار است که بر پیامبر و آل ایشان درود و صلوات فرستاده شود، زیرا پیامبر (ص) فرموده اند: ای علی! من و تو دو پدر این امتیم و از حقوق پدران و مادران است که همواره بر ایشان رحمت و درود بفرستیم تا بدین ترتیب حقوق ایشان را پرداخته باشیم.
منظور از درود فرستادن خداوند بر پیامبر (ص) کراماتی است که نسبت به ایشان مبذول می دارد و بر تفضیل و بلندی مراتب او می افزاید و گرامیداشتهای دیگر و منظور از درود فرستادن فرشتگان و مؤمنان بر آن حضرت درخواست ایشان از محضر خداوند است که بر آن علو درجه و کرامت ها بیفزاید. امام رضا (ع) فرموده است هر کس توانایی به چیزی نداشته باشد که گناهانش را بپوشاند، درود و صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد که گناهانش را از میان می برد و فرموده است درود فرستادن بر محمد و آل او، در پیشگاه خداوند معادل با تسبیح و تهلیل و تکبیر (سبحان اللَّه، لا اله الا اللَّه و اللَّه اکبر) گفتن است. رسول خدا (ص) فرموده اند: در خواب مردی از امت خود را بر پل صراط دیدم که سخت افتان و خیزان بود. گاه آویخته می شد و گامی به جلو بر می داشت و گاهی به عقب می رفت. در این هنگام صلوات فرستادن او بر من آمد و او را استوار داشت تا از پل صراط بگذرد. پیامبر (ص) فرموده اند: برای خداوند فرشتگانی است که در زمین می گردند و سلام های امت مرا به من ابلاغ می کنند و فرموده اند: هر کس بگوید خدای بر محمد و آل او درود فرستد، خداوند خطاب به او می فرماید «درود خداوند بر تو باد!» بنا بر این این کار را بسیار انجام دهد. معاویه بن عمار می گوید: در حضور امام صادق (ع) نام یکی از پیامبران را بردم و بر او درود فرستادم، فرمود: هر گاه نام یکی از پیامبران برده می شود، نخست بر محمد (ص) درود فرست و سپس بر آن پیامبر و دیگر پیامبران. کعب بن عجرة می گوید: پیامبر (ص) روزی پیش ما آمدند. گفتیم: ای رسول خدا سلام و درود فرستادن بر شما چگونه است؟ فرمودند: بگویید «اللهم صل علی محمد و آل محمد کما صلیت علی ابراهیم و آل ابراهیم انک حمید مجید و بارک علی محمد و آل محمد کما بارکت علی ابراهیم و آل ابراهیم انک حمید مجید.» پیامبر فرموده اند: هیچ آدمی زایده یی بر من درود از صمیم دل و براستی نمی فرستد، مگر اینکه خدای عز و جل بر او ده درود می فرستد و بر او ده درجه می افزاید و برای او ده حسنه می نویسد و ده خطا از او محو می فرماید.
و فرموده اند: هر کس بگوید «درود خداوند بر محمد و آل محمد» خداوند به او مزد هفتاد و دو شهید ارزانی می دارد و از گناهانش همچون روزی که از مادر متولد شده است بیرون می آید. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، هر گاه نیازی داری که دعا کنی نخست بر پیامبر و خاندانش درود فرست و سپس حاجت خود را از خدا بخواه که خداوند کریم تر از آن است که چون از او دو حاجت بخواهند فقط یکی را برآورد. امام باقر (ع) فرموده است چون نماز عصر روز جمعه را بگزاری، بگو «پروردگارا بر محمد و آل محمد که اوصیای پسندیده اند به بهترین درودهای خود درود فرست و برترین برکات خود را به آنان ارزانی فرمای و سلام بر ایشان و بر ارواح و پیکرهای ایشان و رحمت خدا و برکاتش بر ایشان باد» که هر کس پس از نماز عصر جمعه این کلمات را بگوید، خداوند برای او صد هزار حسنه می نویسد و صد هزار خطا را از او محو می کند و صد هزار نیاز او را برمی آورد و صد هزار درجه بر علو مرتبه اش می افزاید. پیامبر (ص) فرموده اند: هر کس بر من درود فرستد و بر آل من درود نفرستد، بوی بهشت را استشمام نخواهد کرد و همانا بوی خوش بهشت از فاصله پانصد سال راه استشمام می شود. امام صادق (ع) می فرماید، پیامبر (ص) روزی به علی (ع) فرمودند: آیا به تو مژده دهم، گفت آری پدر و مادرم فدای تو باد که همواره مژده دهنده به خیر هستی، فرمود:
هم اکنون جبریل، خبر عجیبی را برای من آورد. علی (ع) پرسید: چه چیزی را به تو خبر داد؟ فرمود: جبریل به من گفت هر گاه مردی از امت من بر من سلام فرستد و در پی آن به خاندان من هم سلام و درود فرستد، درهای آسمان برای او گشوده می شود و فرشتگان خدا بر او هفتاد درود می فرستند و با آنکه گنهکار و خطا کار باشد گناهانش همچون برگ درختان فرو می ریزد و حق تعالی به او پاسخ پسندیده می فرماید سپس به فرشتگان می گوید شما بر او هفتاد درود فرستادید و من بر او هفتصد درود می فرستم و هر گاه بر من صلوات و درود فرستد و بر خاندان من سلام نفرستد میان او و آسمان هفتاد حجاب کشیده می شود و خدایش پاسخ نمی دهد و می فرماید ای فرشتگان من! دعای او را بر آسمان بالا میاورید مگر اینکه در درود فرستادن، خاندان را هم به پیامبر ملحق کند و دعا همواره در حجاب است تا آنکه در درود فرستادن خاندان مرا به من ملحق کنند. پیامبر فرموده اند: هر کس نام مرا پیش او ببرند و بر من درود نفرستد، وارد آتش می شود و خدای متعال او را از خود دور می کند. امام صادق (ع) فرموده است: هر گاه کسی نماز بگزارد و پیامبر (ص) را در نماز خود یاد نکند با نماز خود راهی غیر از بهشت را پیموده است. و شایسته است که به پیامبر و خاندان ایشان با این کلمات درود بفرستد:
«پروردگارا درود فرست بر محمد و آل محمد، بهترین و برترین و خوشترین و پاک ترین و پر بارترین درودی که بر پیشینیان و کسانی که پس از ایشان آمدند و بر هر کسی از خلق خود فرستاده ای ای مهربان تر مهربانان. پروردگارا بر امیر المؤمنین درود فرست و دوست بدار هر کس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر که او را دشمن بدارد و عذاب را بر آن کس که در ریختن خون او شریک بوده است افزون و چند برابر کن. پروردگارا درود فرست بر فاطمه، دختر پیامبرت محمد (ص) و لعنت کن هر کس را که پیامبرت را با آزار دادن او آزرده است. پروردگارا بر حسن و حسین که دو امام مسلمانانند درود فرست. دوست بدار هر کس که آن دو را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس آن دو را دشمن دارد و عذاب را بر کسانی که در ریختن خون ایشان شریک بوده اند افزون فرمای. پروردگارا سلام و درود بفرست بر علی بن حسین، امام مسلمانان و دوست بدار آن کس که او را دوست می دارد و دشمن بدار آن کس که او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده است عذاب را بیفزای. پروردگارا بر محمد بن علی بن حسین امام مسلمانان درود فرست. دوست بدار هر کس او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده است عذاب را بیفزای.
پروردگارا بر جعفر بن محمد، امام مسلمانان درود فرست. دوست بدار هر کس او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده و در ریختن خونش شریک بوده است عذاب را بیفزای.
پروردگارا بر موسی بن جعفر، امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس که او را دوست می دارد و دشمن بدار هر که او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده و در ریختن خونش شریک بوده است عذاب را بیفزای. پروردگارا بر علی بن موسی الرضا امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده و در ریختن خونش شریک بوده است عذاب را بیفزای.
پروردگارا بر محمد بن علی امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس که به او ستم کرده است عذاب را افزون کن.
پروردگارا بر علی بن محمد، امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس را که او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس مؤمنان به او ستم کرده است عذاب را افزون کن. پروردگارا بر حسن بن علی، امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس که او را دوست می دارد و دشمن بدار هر که او را دشمن می دارد و بر هر کس که به او ستم کرده است عذاب را افزون کن.
پروردگارا بر آن که پس از او جانشین اوست، درود فرست که امام مسلمانان است. خدایا دوست بدار هر که او را دوست می دارد و دشمن بدار هر که او را دشمن می دارد. پروردگارا بر طاهر و قاسم دو پسر پیامبرت سلام فرست. پروردگارا بر رقیه دختر پیامبرت سلام فرست و هر که را که با آزار او پیامبرت را آزرده است از رحمت خود دور بدار، پروردگارا برگزیدگان ذریه پیامبرت درود فرست. پروردگارا بهترین جانشین و جبران کننده برای خاندان پیامبرت باش. خداوندا ایشان را در زمین قدرت و تمکین بخش. پروردگارا ما را از نیروهای امدادی و یاران ایشان برای وصول به حق در آشکار و نهان قرار بده. پروردگارا تو خود انتقام ایشان را بگیر و خون آنان را مطالبه کن و از ایشان و ما و همه مردان و زنان مؤمن، ستم هر ستمگر و سرکش را کفایت فرمای و شر هر جنبنده را که تحت فرمان تو است باز دار که تو از همه نیرومندتر و سخت عقوبت تری.» شاعر گفته است:
هرگز آنان به خیانتی توصیف نشده اند بلکه آنان امنای پروردگار من و سروران یگانه اند. خداوند بر ایشان درود پیاپی فرستد تا آنگه که هر زنده و جمادی به تسبیح تو گویاست. و گفته شده است:
برترین پیامبران، آخر ایشان محمد (ص) است و خداوند یکتای او بر او درود فرستاده است. دلائلی برای او اقامه شده است که قابل انکار نیست و همه ستیزه گران در آن مورد زبون و سرگردان شده اند.

مجلس چهل و چهارم در ذکر دعا کردن برای حاجتهای مؤمنان

خداوند متعال در سوره بقره فرموده است «و چون بندگان من از تو در باره دوری و نزدیکی من می پرسند، همانا که من نزدیکم و دعای دعاکننده را هر گاه مرا بخواند برمی آورم ... تا آخر آیه.» و در آیه شصت سوره مؤمن (غافر) فرموده است «خدای شما فرمود که مرا (با خلوص) دل بخوانید تا دعای شما را مستجاب کنم و آنان که از دعا و عبادت من سرکشی کنند به زودی در حال زبونی به دوزخ خواهند افتاد.» امام صادق (ع) فرموده است به هر کس سه چیز داده شود، از سه چیز دیگر هم محروم نیست: به هر کس توفیق دعا داده شود، قبول آن هم داده می شود و به هر کس توفیق سپاسگزاری داده شود، فزونی هم داده می شود و به هر کس توکل داده شود، کفایت روزی می شود که خدای عز و جل در کتاب خود فرموده است «هر کس به خدا توکل کند خدایش بس است» و «اگر سپاسگزاری کنید برای شما بیفزایم» و «دعا کنید و مرا بخوانید تا برای شما برآورم» پیامبر (ص) در وصیت خود به امیر المؤمنین علی (ع) فرموده اند: ای علی چهار کس دعایشان رد نمی شود (قطعا پذیرفته است)، پیشوای عادل، پدر برای فرزندانش، کسی که برای برادر دینی خود غایبانه دعا کند و دعای مظلوم که خدای عز و جل می گوید سوگند به عزت و جلال خودم که انتقام ترا هر گاه باشد خواهم گرفت. و پیامبر فرموده اند: دعای پنج کس پذیرفته نمی شود، مردی که طلاق زنش در اختیار اوست و زن آزارش می دهد و امکان پرداخت مهریه او را دارد و طلاقش نمی دهد و مردی که برده اش سه بار بگریزد و او را نفروشد و مردی که از زیر دیوار کژ شده که در حال فرو ریختن است بدون شتاب نگریزد تا دیوار بر او فرو ریزد، و مردی که به کسی وام داده و گواه نگرفته است و مردی که در خانه اش نشسته و بدون اینکه در جستجوی روزی برآید از خداوند طلب روزی کند.» امام صادق (ع) فرموده است، مردم به روزگار سلیمان (ع) گرفتار قحطی و خشکسال شدند. برای طلب باران بیرون آمدند. ناگاه به مورچه یی برخوردند که بر روی پاهای خویش ایستاده و دستها را بر آسمان برافراشته و می گوید پروردگارا همانا ما خلقی از آفریده های تو هستیم، ما را از فضل و احسان تو بی نیازی نیست، از پیشگاه خود به ما روزی برسان و ما را به گناههای آدمیان سفله و فرو مایه فرو مگیر . امام صادق (ع) فرموده است هر کس در دعا کردن چهل تن از برادران دینی خود را مقدم بر خویش بدارد و دعا کند و سپس برای خود دعا کند دعایش در مورد آنان و خودش برآورده می شود. همان حضرت فرموده است هر مؤمنی که در شبانروز چهل گناه مرتکب شود و در حالی که براستی از گناه پشیمان باشد بگوید استغفار می کنم از پروردگاری که خدایی جز او نیست، زنده پاینده است و پدید آورنده آسمانها و زمین صاحب جلال و کرامت و از خداوند مسألت می کنم که توبه مرا بپذیرد خداوند آن گناهانش را می آمرزد. سپس فرمود: کسی که در شبانروز مرتکب چهل گناه شود در او خیری نیست. همان حضرت فرموده است، هر بنده یی که در هر روز هفت مرتبه بگوید از خداوند بهشت را مسألت می کنم و به خداوند از آتش پناه می برم، آتش می گوید پروردگارا او را از من در پناه خود بگیر. امیر المؤمنین (ع) فرموده است، در پنج مورد دعا کردن را غنیمت بشمرید، هنگام خواندن و تلاوت قرآن و هنگام اذان و هنگام آمدن باران و هنگام رویاروی شدن صفهای جنگ برای شهادت و هنگام دعا کردن مظلوم که برای آن حاجبی جز عرش نیست. امام صادق (ع) فرموده است، خداوند روزی بندگان را از جایی که تصور و حساب نمی کنند قرار داده است و این به آن سبب است که بنده چون راه روزی را درست نداند دعا کردنش بیشتر می شود. همان حضرت فرموده است هر بنده یی که دعا کند و دعایش را به کلمات «ما شاء الله و لا قوة الا بالله» ختم کند حاجتش برآورده می شود، و فرموده است هر گاه بنده نیمه شب در پیشگاه خدایش بپاخیزد و چهار رکعت نماز بگزارد و در آن دل تاریک شب سجده شکر بجا آورد و سپس صد بار ما شاء الله بگوید خداوند متعال او را ندا می دهد که ای بنده من چه مقدار این کلمه را تکرار می کنی و حال آنکه خواستن و مشیت از من است و من برآوردن نیاز ترا مقدر کردم و خواستم، اکنون هر چه می خواهی بپرس. اصبغ بن نباته می گوید: امیر المؤمنین علی (ع) در سجده خود می گفت «ای سرور من با تو چنان مناجات می کنم که بنده زبون با سرور خود مناجات می کند و از تو طلب می کنم، طلب کسی را که می داند تو عطا می کنی و چیزی از آنچه در نزد تو است کاسته نمی شود و از تو آمرزش می خواهم، آمرزش خواهی کسی که می داند گناهان را کسی جز تو نمی آمرزد و بر تو توکل می کنم، توکل کسی که می داند تو بر همه کاری توانایی.» امام صادق (ع) فرموده است، هر کس پس از نماز عصر هفتاد بار استغفار کند خداوند هفتصد خطای او را می آمرزد و اگر او خطایی نداشته باشد از خطاهای پدرش می آمرزد و اگر او نداشته باشد از خطاهای مادرش می بخشد و اگر او نداشته باشد از خطاهای خواهر و برادرش می بخشد و اگر آنها خطا نداشته باشند از خطاهای نزدیکان او به ترتیب قرابت ایشان می بخشد. امیر المؤمنین فرموده است هر کس که گرفتار باشد و هر چند گرفتاری او بزرگ باشد شایسته و سزاوارتر برای دعا از شخص آسوده نیست. زیرا هیچ آسوده یی از بلا در امان نیست. و فرموده است رسول خدا (ص)، هر گاه میوه تازه و نوباوه یی می دیدند آن را می بوسیدند و بر لبها و چشمهای خود می نهادند و می فرمودند پروردگارا همچنان که آغاز آمدن این میوه را در سلامت بما نشان دادی، آخر آن را هم در سلامت و عافیت به ما نشان بده. مالک جهنی می گوید: گلی به امام صادق (ع) دادم. گرفت و بویید و بر چشمانش نهاد و فرمود هر کس گلی بدستش رسد آن را ببوید و بر چشم نهد و صلوات بر محمد و آل محمد فرستد، هنوز آن را بر زمین ننهاده خدایش می آمرزد. امام صادق فرموده است هر کس در هر روز بیست و پنج مرتبه بگوید «پروردگارا زنان و مردان مؤمن و زنان و مردان مسلمان را بیامرز» خداوند به شمار همه مؤمنان گذشته و آنانی که تا روز قیامت می آیند برای او حسنه می نویسد و از خطاهایش محو می کند و بر درجه اش می افزاید. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است از وامی که داشتم به پیامبر (ص) شکایت کردم. فرمودند: ای علی بگو «پروردگارا مرا به حلال خود از حرامت بی نیاز فرمای و به فضل خود از هر کس جز خودت مرا بی نیاز فرمای. که اگر به اندازه کوه صبیر وام داشته باشی خداوند آن را اداء خواهد فرمود.» (صبیر نام کوهی است در یمن و هیچ کوهی بزرگتر و پرشکوه تر از آن در یمن نیست.) پیامبر فرموده اند: هیچ مرد و زن مؤمنی از آغاز روزگار تا روز قیامت نیست مگر آنکه شفیع کسی خواهند بود که در دعای خود بگوید پروردگارا مردان و زنان مؤمن را بیامرز و چه بسا که در روز قیامت برای بنده یی فرمان داده می شود که به دوزخ درافکنده شود و به سوی دوزخ برده می شود و در آن هنگام مردان و زنان مؤمن می گویند پروردگارا این همان کسی است که برای ما دعا می کرد، شفاعت ما را در باره اش بپذیر و خداوند شفاعت ایشان را می پذیرد و آن بنده رستگار می شود و رهایی می یابد. امام باقر (ع) فرموده است خداوند مردی صحرانشین را برای دو کلمه دعایی که کرد آمرزید، خدایا اگر مرا عذاب کنی این منم که شایسته و سزاوار آنم و اگر مرا بیامرزی این تویی که شایسته و سزاوار آنی و خدایش به همین دو کلمه آمرزید. ابو بصیر می گوید: به امام صادق (ع) گفتم دعای یوسف (ع) در چاه چه بوده است؟ زیرا ما در آن اختلاف نظر داریم. فرمود: همین که یوسف در چاه افکنده و از زندگی خویش ناامید شد گفت خدایا بر فرض که گناهان چهره مرا در پیشگاه تو تباه کرده و ندای دعای من به سوی تو نمی رسد و برآورده نمی شود، من از تو به حق آن پیرمرد (یعقوب) مسألت می کنم که بر ناتوانی او رحمت آوری و من و او را به یک دیگر برسانی که تو بی تابی او برای من و شوق من برای او را می دانی. ابو بصیر می گوید: آنگاه امام صادق (ع) گریست و فرمود من عرضه می دارم پروردگارا اگر گناهان و خطاها چهره مرا در پیشگاه تو تباه کرده است و ندای دعای من به سوی تو نمی رسد و برآورده نمی شود من به حق خودت که هیچ چیز چون تو نیست مسألت می کنم و به محمد (ص) که پیامبر تو و پیامبر رحمت است مسألت می کنم بار خدایا، بار خدایا، بار خدایا. و سپس امام صادق (ع) فرمود این دعا را بگویید و فراوان بخوانید که چه بسیار در گرفتاریهای بزرگ، من این دعا را می خوانم. و همان حضرت فرموده است هر گاه بنده یی در حال سجده سه بار بگوید «یا الله، یا رباه، یا سیداه» خدایش پاسخ می دهد و می فرماید بنده من حاجت خود را بخواه. همچنین فرموده است دعا کردن مرد برای برادر مؤمن خود در غیاب او روزی را جلب و مکروه را دفع می کند. ابراهیم بن هاشم می گوید: عبد الله بن جندب را در عرفات دیدم که با حال خوبی وقوف کرده بود دستهایش به سوی آسمان برافراشته و اشکهایش جاری بود و به زمین می ریخت و چون مردم از عرفات حرکت کردند گفتم، ای ابو محمد چه حال خوبی در وقوف داشتی که بهتر از آن ندیدم. گفت: به خدا سوگند من دعا نکردم مگر برای برادران دینی خودم زیرا از امام موسی بن جعفر (ع) شنیدم که می فرمود «هر کس برای برادر دینی خود در غیاب او دعا کند از عرش به او ندا می دهند برای تو صد هزار برابر آن است.» به این سبب خوش نداشتم یک صد هزار برابر مضمون شده را برای یک دعا که برای خود بکنم و ندانم که مستجاب می شود یا نه رها کنم. امام صادق (ع) فرموده است، عیسی بن مریم (ع) از کنار قومی گذشت که می- گریستند، پرسید: چرا گریه می کنند؟ گفتند: بر گناهان خود می گریند، فرمود: هم اکنون دعا کنند و توبه نمایند، گناهانشان آمرزیده می شود. پیامبر (ص) فرموده اند: کسانی که در دنیا قنوت خود را طولانی تر می خوانند از همه شما در موقف روز قیامت دارای راحت بیشتر و طولانی ترند. و پیامبر (ص) فرموده اند: آدم (ع) به پیشگاه خداوند از خود خوری و اندوه شکایت کرد. جبریل فرود آمد و گفت: ای آدم «لا حول و لا قوة الا بالله» بگو. آدم (ع) آن را گفت و وسوسه و اندوه از او برطرف شد. و رسول خدا فرموده اند: چون نیم روز می شود و خورشید روی به زوال می- نهد، درهای آسمان گشاده می شود و دعا پذیرفته و درهای بهشت باز می گردد. خوشا به حال کسی که برای او در آن هنگام عملی پسندیده به آسمان بر شود. امام صادق (ع) فرموده است، هنگامی که یوسف (ع) در زندان بود، جبریل آمد و گفت در تعقیب هر یک از نمازهای واجب سه بار بگو: «پروردگارا برای من گشایش و راهی برای بیرون شدن قرار بده و مرا از جایی که حساب نمی کنم روزی عنایت فرمای.» امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است هر کس همین که روز را به شب رساند سه بار این دو آیه را بخواند «هنگام شام و صبحگاه (در نماز مغرب و صبح) تسبیح و ستایش گویید و سپاس در آسمانها و زمین مخصوص اوست و شما نیز در تاریکی شب و نیم روز به ستایش او مشغول شوید» (آیات هفدهم و هیجدهم سوره روم) هیچ چیزی از خیرهای آن شب را از دست نخواهد داد و همه شرهای آن شب از او دفع می شود و هر کس همین کار را در صبح انجام دهد هیچ خیری از خیرهای آن روز را از دست نخواهد داد و همه شرهای آن روز از او دفع می شود. پیامبر (ص) فرموده اند: هر کس هنگامی که از خانه خود بیرون می آید بسم اللَّه بگوید، دو فرشته گماشته بر او می گویند هدایت شدی و اگر «لا حول و لا قوة الا باللَّه» بگوید، می گویند در پناه قرار گرفتی و محفوظ شدی و اگر «توکلت علی اللّه» بگوید، می گویند کارهای تو کفایت شد و شیطان می گوید چگونه ممکن است به بنده یی که هدایت و حفظ و کفایت شده است دسترسی یابم. همان حضرت فرموده اند هیچ بامدادی نیست مگر آنکه دو فرشته ندا می دهند که ای جوینده خیر و نیکی شتاب کن و ای جوینده شر و بدی بس کن. آیا دعاکننده یی هست که دعایش برآورده شود، آیا آمرزش خواهی هست که گناهش آمرزیده شود، آیا توبه کننده یی هست که توبه اش پذیرفته شود، آیا غمگینی هست که دعا کند تا اندوهش برطرف شود. و تا هنگام غروب خورشید همچنان این سخنان را می گویند. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، هر دعایی تا دعاکننده بر محمد و آل محمد درود نفرستد از رفتن به آسمان در پرده است (به آسمان برنمی شود). روایت شده است که فاطمه زهرا (ع) هر گاه دعا می فرمود، برای مردان و زنان مؤمن دعا می کرد و برای خود دعا نمی کرد. به ایشان گفته شد: ای دختر رسول خدا چگونه برای مردم دعا می فرمایی و برای خود دعا نمی فرمایی؟ فرمود: نخست همسایه، سپس خانه. امام صادق (ع) فرموده است، از جمله سخنانی که خداوند متعال به موسی بن عمران (ع) فرموده این است: ای پسر عمران هر کس بگوید مرا دوست می دارد و چون شب فرا رسد چشمش را خواب در رباید، در دوستی و محبت من صادق نیست.
مگر چنین نیست که هر دوستی، خلوت کردن با دوست را دوست می دارد؟ ای پسر عمران! من بر دوستان خود آگاهم. آنان چنانند که چون شب آنان را در برمی گیرد چشمها و دلهای ایشان سرگردان است و عقوبت من مقابل چشمهای آنان مجسم می شود. آنان با من چنان گفتگو می کنند که گویی مرا می بینند و چنان با من سخن می گویند که گویی در حضور منند. ای پسر عمران! با دل خود نسبت به من خاشع و با تن خود برای من فروتن باش و در تاریکی های شب از چشم خود اشک بیفشان و مرا فرا خوان که تو مرا نزدیک و اجابت کننده خواهی یافت. امام صادق (ع) می گفته است، پروردگارا من که نسبت به تو گناه و سرکشی کرده ام چگونه تو را فراخوانم و با آنکه تو را می شناسم چگونه تو را فرا نخوانم، هر چند گنهکارم ولی دوستی تو در دل من است، دستهای آکنده از گناه را به سوی تو برکشیده ام و چشمان آکنده از امید را به سوی تو دوخته ام. ای مولای من! تو بزرگترین بزرگانی و من اسیرتر اسیران. من اسیر گناه و در گرو جرم خویشتنم، اگر تو با گناه من مرا بازخواست فرمایی، من با توجه به کرم تو از تو درخواست می کنم و اگر به ستم من مرا باز خواست فرمایی، من با توجه به عفو تو از تو درخواست می کنم. پروردگارا! اگر فرمان دهی که مرا در آتش افکنند، به دوزخیان خبر خواهم داد که من لا اله الا اللَّه و محمد رسول اللَّه می گفته ام. پروردگارا! طاعت و فرمانبرداری بنده تو را شاد می کند و معصیت بنده تو را زیانی نمی رساند، خدایا آنچه تو را شاد می کند به من ارزانی دار و آنچه را که برای تو زیان ندارد بر من ببخشای که تو مهربان ترین مهربانانی. امام صادق (ع) فرموده است روزی در حالی که ابراهیم خلیل (ع) در کوهی که کنار بیت المقدس است به جستجوی چراگاهی برای گوسپندانش بود، آوایی شنید و متوجه مردی بلند قامت شد که دوازده وجب طول قامتش بود و نماز می گزارد، خلیل (ع) به او گفت: ای بنده خدا برای چه کسی نماز می گزاری؟ گفت: برای خدای آسمان. پرسید: آیا کسی از قوم تو باقی مانده است؟ گفت: نه، گفت: از کجا و چه چیز می خوری؟ گفت: در تابستان از میوه های این درخت می چینم و در زمستان از آن می خورم. پرسید: خانه ات کجاست؟ با دست به کوهی اشاره کرد، ابراهیم (ع) فرمود: آیا ممکن است مرا با خود به خانه ات ببری که امشب را پیش تو باشم؟ گفت: بین راه آبی است که از آن نمی توان گذشت. پرسید: تو خود چه می کنی؟ گفت:
من بر روی آب راه می روم. فرمود: مرا با خود ببر، شاید خداوند آنچه به تو ارزانی داشته است به من هم ارزانی فرماید. آن مرد عابد دست ابراهیم (ع) را گرفت و راه افتادند و چون به آب رسیدند، هر دو بر روی آن حرکت کردند و به خانه او رسیدند.
ابراهیم (ع) از او پرسید: کدام روز بزرگتر و سخت تر روزهاست؟ گفت: روز دین، روزی که مردم از یک دیگر می گریزند. ابراهیم فرمود: آیا موافقی که تو و من دست بر آسمان برداریم و به پیشگاه خدای عز و جل دعا کنیم که از شر آن روز مرا در امان بدارد؟ گفت: دعای من برای تو چه سودی دارد که سه سال است دعایی می کنم و برآورده نشده است. فرمود: آیا به تو بگویم که چرا دعایت برآورده نشده است؟
گفت: آری، فرمود: چون خداوند بنده یی را دوست بدارد دعای او را دیر برآورده می فرماید. تا آنکه بنده بیشتر با او مناجات و از او استدعا و مسألت کند و هر گاه بنده یی را دوست نداشته باشد دعای او را سریع برمی آورد یا آنکه نومیدی در دل او می اندازد. سپس به عابد فرمود: دعای تو چیست؟ گفت: روزی گله گوسفندی همراه جوانی که دارای زلف بود از کنار من گذشت. گفتم: ای جوان این گله از کیست؟ گفت: از ابراهیم خلیل الرحمن است. گفتم: پروردگارا اگر تو را در زمین خلیلی است او را به من نشان بده. ابراهیم (ع) فرمود: دعایت برآورده شد که من ابراهیم خلیلم.
آن دو یک دیگر را در آغوش کشیدند و دست دادند و چون خداوند پیامبر خود محمد (ص) را مبعوث فرمود، سنت مصافحه (دست دادن) را مقرر فرمود. روایت شده است که علی بن حسین سجاد (ع) سرور عابدان این دعا را می خواند:
پروردگارا! سوگند به جلال و عزت تو که اگر از آن هنگام و آغاز روزگار که سرشت مرا آفریدی تا جاودانگی ابدی تو در خدایی، تو را با تمام وجودم و در هر چشم بر هم زدنی به اندازه حمد و ستایش همه بندگان عبادت کنم، در ادای شکر پوشیده ترین نعمتی که بر من ارزانی فرموده ای ناتوانم و اگر همه معادن آهن جهان را با دندانهای خویش ریز ریز بیرون آورم و با پلکهای چشم خویش همه زمین را شخم زنم با وجود آن مرا به اندازه عذاب همه مردم معذب کنی و جسم و جان مرا در دوزخ افکنی و جهنم را از من انباشته کنی تا آنجا که در آتش، کسی جز من معذب نباشد و جز من کس دیگری آتش گیره دوزخ نباشد، در قبال عقوبتی که مستوجب آن هستم بسیار اندک است. شاعر چنین سروده است:
پروردگارا تو خود فرموده ای مرا بخوانید تا دعای شما را برآورم و وعده تو راست است و در آن هیچ تردید نیست، و اکنون من تو را فرا می خوانم، بر من عفو عنایت کن که مرا آرزویی جز عفو پسندیده تو نیست. و گفته شده است:
پروردگارا تو جبار آسمان و شایسته به ستایش ها و سپاس هایی، من به نادانی گناه کردم، از من درگذر که عفو تو از بندگانت از تو دور نیست. و گفته شده است:
پروردگارا چه بسیار گناهان را بر من پوشیده داشتی که قبح آن گناهان از همه گناهان افزون بوده است. شگفت نیست که تو از دیر باز بخشنده بزرگوار و پوشاننده
عیبهایی.