فهرست کتاب


ترجمه روضة الواعظین

محمد بن حسن فتال نیشابوری‏ مهدوی دامغانی‏

مجلس چهل و یکم در بیان فضایل نماز

خداوند متعال در آیه دوم سوره «بقره» فرموده است «کسانی که به غیب ایمان می آورند و نماز را بر پا می دارند.» و در آیه هفتاد و یکم سوره «انعام» فرموده است «بگو هدایت خدا به حقیقت هدایت است و ما مأموریم که تسلیم فرمان خدای جهانیان باشیم و اینکه نماز را بپا دارید.» و در آیه بیست و نهم سوره «اعراف» فرموده است «بگو پروردگار من به عدل و درستی فرمان داده است و اینکه در هر عبادت روی به او آورید.» و در آیات دوم و سوم سوره «انفال» فرموده است «همانا مؤمنان کسانی هستند که چون ذکری از خدا شود دلهاشان ترسان شود ... و نماز را بپا می دارند.» و در آیات نخستین سوره «مؤمنون» فرموده است «همانا اهل ایمان رستگار شدند آنان که در نمازشان فروتن و خاشع هستند.» پیامبر فرموده اند: خدا را فرشته یی به نام سخائیل است که در هر نمازی برای نمازگزاران براتهایی از پروردگار جهانیان می گیرد، هنگام سحر چون مؤمنان برمی خیزند وضو می گیرند و نماز صبح را می گزارند، براتی از خداوند برای ایشان می- گیرد که در آن چنین نوشته شده است «من پروردگار جاودانم، ای بندگان و کنیزکان من! شما را در پناه خود در آوردم و در حفظ و تحت حمایت خویش قرار دادم و سوگند به عزت خودم که شما را زبون نمی کنم و گناهان شما تا نیم روز برای شما آمرزیده و بخشیده است.»، و چون وقت ظهر فرا می رسد و آنان برمی خیزند وضو می سازند و نماز می گزارند از خدای عز و جل براتی برای ایشان می گیرد که برات دوم است و در آن چنین نوشته شده است «من پروردگار توانایم، ای بندگان و کنیزکان من! خطاها و اعمال ناپسند شما را به اعمال پسندیده مبدل کردم و از خطاهای شما درگذشتم و به سبب خشنودی خود از شما، شما را به بهشت در می آورم»، و چون وقت نماز عصر فرا می رسد و برمی خیزند و وضو می سازند و نماز می گزارند برای آنان از خداوند برات سوم را می گیرد که در آن نوشته شده است «من خداوند جلیلم و یاد من جلیل و پر شکوه است و قدرت من بزرگ است. ای بندگان و کنیزان من بدنهای شما را بر آتش حرام کردم و شما را در مساکن نیکوکاران مسکن دادم و به رحمت خود شر اشرار را از شما دور کردم.»، و چون وقت نماز مغرب فرا می- رسد و برمی خیزند و وضو می سازند و نماز می گزارند، برای آنان برات چهارم را می گیرد که در آن نوشته شده است «من خداوند متعال جبار متکبرم. ای بندگان و کنیزکان من! فرشتگان من با خشنودی از پیش شما به آسمان برآمدند و اکنون سزاوار است که از شما خشنود باشم و آرزوی شما را در قیامت برآورم.»، و چون وقت نماز عشاء فرا می رسد و برمی خیزند و وضو و نماز می گزارند، برات پنجم را برای آنان می گیرد که در آن چنین نوشته است «من خدایم که خدایی جز من نیست و پروردگاری غیر از من وجود ندارد. ای بندگان و کنیزکان من! در خانه های خود طهارت ساختید و به سوی خانه های من رفتید و به یاد من افتادید و حق مرا شناختید و فرایض مرا بجا آوردید، اکنون ای سخائیل! تو و دیگر فرشتگانم گواه باشید که از ایشان خشنود شدم.» و سخائیل همه شب پس از نماز عشاء سه بار ندا می دهد که ای فرشتگان خدا گواه باشید که خداوند برای یکتاپرستان نمازگزار، آمرزش خویش را مقرر فرمود و هیچ فرشته یی در آسمانها باقی نمی ماند مگر آنکه برای نمازگزاران آمرزش خواهی و تقاضای مداومت بر این کار را می کند و هر مرد و زنی که سعادت نماز شب به او ارزانی شود و با خلوص برای خدای عز و جل از جای برخیزد و وضو بگیرد و با نیت صادق و دل پاک و بدن خاشع و چشم گریان نماز گزارد، خداوند نه صف از فرشتگان را پشت سرش قرار می دهد که همراه او نماز گزارند و شمار فرشتگان هر صف را کسی جز خدا نمی داند. یک سر هر صف در خاور و دیگری در باختر است و چون بنده از نماز شب فارغ می شود، خداوند به شمار آن فرشتگان برای او حسنه می نویسد. منصور که یکی از راویان این روایت است می گوید: ربیع بن بدر هر گاه این روایت را نقل می کرد، می گفت ای غافل از این کرامت که نماز شب است و از پاداش بزرگ آن و گرامیداشتی که بهره ات می شود غافل مباش. پیامبر فرموده اند: چون هنگام نیم روز می رسد برای خورشید دایره یی است که در آن درمی آید و چون خورشید وارد آن دایره می شود نیم روز (ظهر) است و همه چیز که فروتر از عرش است برای خدای من تسبیح و ستایش می کند و آن ساعت یکی از ساعتهایی است که برای خدا نماز گزارده می شود و خداوند در آن ساعت بر امت من هم نماز را واجب فرموده است. و خداوند متعال در آیه هفتاد و هشتم سوره هفدهم «بنی اسرائیل» فرموده است «از هنگام زوال آفتاب تا تاریکی شب نماز را بپا دار و نماز صبح را بجای آر که آن به حقیقت مشهود نظر فرشتگان شب و فرشتگان روز است.» گوید: این ساعت، ساعتی است که روز قیامت، جهنم در آن ساعت آشکار می شود و هر مؤمنی که موفق شده باشد در آن ساعت سجده و رکوع و قیام انجام داده باشد خداوند جسدش را بر آتش حرام می فرماید. نماز عصر هنگامی است که آدم در آن ساعت از درخت ممنوع خورد و خدایش او را از بهشت بیرون راند. ابن فارسی می گوید: این خطای آدم بر سبیل مصلحت بود و بیرون کردن او از بهشت نیز بر سبیل مصلحت بوده نه برای خوار و زبون کردن او و خداوند به ذریه آدم مقرر فرموده است که تا روز قیامت در آن ساعت نماز بگزارند. پیامبر می فرموده اند: برای امت من هم نماز گزاردن در آن ساعت مقرر شده است و نماز عصر از محبوب تر نمازها در نظر خداوند است و خداوند در باره مواظبت از آن به من سفارش فرموده است. و نماز مغرب هنگامی است که خداوند توبه آدم (ع) را پذیرفت و فاصله میان خوردن آدم از درخت ممنوع تا پذیرفته شدن توبه اش بر حسب زمان این دنیا سیصد سال بوده و بر طبق زمان در آخرت که هر روزش هزار سال است، در فاصله میان نماز عصر تا نماز عشاء بوده است و آدم سه رکعت نماز گزارد، رکعتی برای پوزش از خطای خود و رکعتی برای پوزش از خطای حواء و رکعتی برای پذیرش توبه اش. ابن فارسی توضیح می دهد که مقصود از خطا، ترک کردن کار مستحبی است که از آن، گاه به معصیت هم تعبیر می شود و آدم (ع) هم سه رکعت نمازی که گزارده است برای این بوده که پاداش آن کار مستحب را که انجام نداده است دریابد و توبه او به پیشگاه خداوند برای این بوده که مقرب شود نه از باب اینکه گناهانش آمرزیده شود. که او از مقام عصمت بهره مند بوده است. خداوند هم این سه رکعت را بر امت من فرض فرموده است و این ساعتی است که دعا در آن پذیرفته می شود و خدای به من وعده فرموده است هر کس در آن ساعت او را عبادت کند و فرا خواند، دعایش را مستجاب فرماید. و این نماز را خداوند به من مقرر داشته و فرموده است «خدا را هنگام شب (نماز مغرب) و هنگام صبح (نماز صبح) ستایش کنید.» (آیه هفدهم از سوره روم)، اما نماز عشا برای این است که گور و روز رستاخیز را ظلمتی است و خداوند به من و امت من فرمان داده است این نماز را در این وقت بگزاریم تا گورهای ایشان و مسیرشان برای گذشتن از پل صراط روشن شود و هیچ قدمی برای نماز عشاء برداشته نمی شود مگر اینکه خداوند بدن آن شخص را بر آتش دوزخ حرام می فرماید و این نماز را خداوند برای پیامبرانی که پیش از من بوده اند نیز مقرر فرموده است. اما نماز صبح چنین است که چون آفتاب طلوع می کند بر دو شاخ شیطان می تابد و خدای عز و جل به من فرمان داده است پیش از طلوع خورشید و پیش از آنکه کافران خورشید پرست به آن سجده کنند من و امتم برای خدا سجده کنیم و شتاب در گزاردن این نماز برای خدا خوشتر است و این نمازی است که فرشتگان گماشته بر شب و روز به گزاردن آن گواهی می دهند.
موسی (ع) گفته است: پروردگارا پاداش کسی که برای نماز در پیشگاه تو می ایستد چیست؟ حق تعالی فرموده است: ای موسی! من بر آن قیام و رکوع و سجودش بر فرشتگان خود مباهات می کنم و هر کس را که به او نزد فرشتگانم مباهات کنم، عذاب نخواهم کرد. پیامبر (ص) فرموده اند: در خواب دیدم مردی از امت مرا فرشتگان عذاب احاطه کرده اند و نمازش آمد و او را از آنان بازداشت و نجات داد. امام صادق (ع) فرموده است: زمستان، بهار مؤمن است. شب آن طولانی است و کمک برای نماز خواندن اوست و روزش کوتاه و مناسب روزه گرفتن اوست. و فرموده است چون نماز واجب می گزاری آن را در اول وقت انجام بده آنچنان که گویی آخرین نماز تو است و بیم آن داری که دیگر هرگز موفق به آن نشوی و چشم به موضع سجده خود داشته باش. و اگر بدانی چه کسی سمت راست و چپ تو ایستاده است (فرشتگان) نمازت را بهتر خواهی گزارد و بدان که در آن حال در پیشگاه خدایی هستی که تو را می بیند و تو او را می بینی. پیامبر (ص) فرموده اند: در ساعات غفلت نماز نافله بگزارید هر چند دو رکعت سبک باشد که موجب بهشت است. پرسیدند ای رسول خدا ساعت غفلت چه هنگام است؟ فرمود میان نماز مغرب و عشاء (شاید منظور همان نماز است که به غفیله مشهور است. م.) امام صادق (ع) فرموده اند هر کس نماز مغرب بگزارد و تعقیب بخواند و سخن نگوید تا آنکه دو رکعت نماز بگزارد، برای او در علیین (نامه عمل) آن دو رکعت نوشته می شود و اگر چهار رکعت بگزارد برای او پاداش حج پذیرفته شده ای نوشته می شود. همان حضرت فرموده است گزاردن نماز واجب بهتر از بیست حج است و هر حجی بهتر از خانه یی انباشته از طلاست که صدقه داده شود تا تمام گردد.
پیامبر (ص) فرموده اند: چون آفتاب به زوال می رسد (ظهر و نیم روز فرا می رسد) درهای آسمان گشوده می شود و درهای بهشت باز می گردد و دعا پذیرفته می شود.
خوشا به حال کسی که در آن هنگام برای او کار پسندیده یی به آسمان بر شود (ظاهرا مقصود نماز اول وقت ظهر است. م.) امام باقر (ع) فرموده است: چون نمازگزار به نماز می ایستد برای او سه خصلت است: فرشتگان او را از جای پاهایش تا آسمان احاطه می کنند، و از آسمان بر فرق سرش رحمت و نیکی فرو می ریزد و فرشته یی بر او گماشته می شود و ندا می دهد اگر نمازگزار بداند با چه کسی مشغول مناجات است خسته و تافته نمی شود. امام صادق (ع) فرموده است: هر کس نمازهای واجب را در اول وقت بگزارد و حدود آن را حفظ کند، فرشته آن نماز را در حالی که پاک و رخشان است به آسمان می برد و آن نماز به نمازگزار ندا می دهد که خدایت حفظ کند آنچنان که مرا حفظ کردی و من تو را به خدای می سپارم همچنان که تو مرا به این فرشته گرامی سپردی. و هر کس بدون سبب و عذر نماز را پس از وقت آن بگزارد و حدودش را رعایت نکند، فرشته آن را به صورتی آلوده و سیاه می برد و آن نماز به او ندا می دهد مرا تباه کردی، خدایت تباه کند و مرا رعایت نکردی، خدایت رعایت نکند. سپس فرمود: نخستین چیزها که از بنده چون در پیشگاه خدا بایستد پرسیده می شود، نمازهای واجب و زکات و روزه و حج واجب او و دوستی و ولایت ما خاندان است. اگر به ولایت ما اقرار آورده و بر آن مرده باشد نماز و زکات و روزه و حجش پذیرفته می شود و اگر اقرار به ولایت ما نداشته باشد هیچ یک از اعمال او پذیرفته نخواهد شد. امام باقر (ع) فرموده است: مردی وارد مسجدی شد که رسول خدا (ص) حاضر بودند. نماز گزارد و سجده اش را چنان که شاید انجام نداد. پیامبر فرمودند «نوک بر زمین زد آنچنان که کلاغ نوک بر زمین می زند و اگر با همین حال بمیرد بر آیین دیگری غیر از آیین محمد (ص) مرده است.» و پیامبر (ص) فرموده اند: تا وقتی که آدمی نمازهای پنجگانه خویش را به وقت خود بگزارد شیطان از او ترسان و گریزان است و چون نمازها را تباه کند شیطان بر بر او دست می یابد و او را در گناهان بزرگ می کشاند. ابو بصیر می گوید: پیش ام حمیده رفتم که به او رحلت امام صادق (ع) را تسلیت بگویم، گریست و از گریه او من هم گریستم. سپس گفت: «ای ابو محمد اگر امام صادق (ع) را هنگام رحلت ایشان دیده بودی چیز عجیبی می دیدی، چشمهایش را گشود و فرمود همه کسانی را که نزدیکان منند و میان من و ایشان خویشاوندی است جمع کنید و ما همگان را جمع کردیم، امام (ع) به آنان نگریست و فرمود: همانا شفاعت ما به کسی که نماز را سبک بشمرد نخواهد رسید.» پیامبر (ص) فرموده اند: وقت هیچ نمازی فرا نمی رسد مگر آنکه فرشته یی میان مردم ندا می دهد که برخیزید، آتشهایی را که برای خود و پشت خود برافروخته اید با نمازتان تخفیف دهید و فرو نشانید. و پیامبر فرموده اند: شفاعت من به کسی که نماز خود را سبک بشمرد نمی رسد و سوگند به خدا که کنار حوض کوثر بر من وارد نمی شود. امام صادق (ع) فرموده اند: امیر المؤمنین علی (ع) مردی را دیدند که شتابان و بدون رعایت طمأنینه نماز می گزارد، از او پرسیدند چند وقت است که چنین نماز می گزاری. گفت: مدتی است، فرمودند: مثل تو در پیشگاه خداوند مثل کلاغ است که نوک به زمین می زند، اگر با این حال بمیری به آیین ابو القاسم (ص) نخواهی مرد، سپس امیر المؤمنین فرمود: همانا دزدتر دزدان کسی است که از نماز خود می دزدد. امام صادق (ع) در باره مردی که عمدا نماز خود را به تأخیر می انداخت فرمود:
این شخص روز قیامت در حالی برانگیخته می شود که هیچ کس و هیچ مالی همراه ندارد. یعنی در بهشت برای او چیزی نیست. در روایت دیگری از امام باقر (ع) نقل شده که فرموده است: فرشته یی گماشته شده که ندا می دهد هر کس نماز عشاء نگزارده، بخوابد تا نیمه شب فرا رسد، خداوند چشمش را هرگز نخواباند. روایت شده است که پیامبر (ص) وارد مسجد شدند و گروهی از اصحاب آنجا بودند، فرمودند: آیا می دانید پروردگار شما چه فرموده است؟ گفتند: خدا و رسولش داناتر است. فرمودند: پروردگارتان می فرماید هر کس این پنج نماز واجب را به هنگام بگزارد و بر آن مواظبت کند، روز قیامت مرا دیدار خواهد کرد در حالی که برای او پیش من عهدی است که او را وارد بهشت کنم و هر کس آن را در وقت خود نگزارد و بر آن مواظب نکند کار او بر دست من است. اگر بخواهم عذابش می کنم و اگر بخواهم او را می آمرزم. شاعر چنین سروده است:
پروردگارا! همانا که من تبهکارتر تبهکارانم، طاعتم اندک و تباهی هایم بسیار است. روز رستاخیز چه چیزی را می توانم برای روزه و نماز و زکات خویش آرزو کنم.

مجلس چهل و دوم در ذکر فضایل نماز شب

خداوند متعال در آیه هفتاد و نهم سوره هفدهم فرموده است. «و برخی از شب را بیدار و متهجد باش و نماز شب مخصوص تو است. باشد که خدایت به مقام محمود (شفاعت) مبعوث گرداند.» و در آیات نخست سوره هفتاد و سوم چنین فرموده است «ای جامه به خود پیچیده، هان شب را به نماز برخیز مگر اندکی که نصف یا چیزی کمتر از آن باشد یا چیزی بر نصف بیفزای و قرآن را با توجه تلاوت کن.» امام صادق (ع) فرموده است، مردی از علی بن ابی طالب (ع) در باره نماز شب و خواندن قرآن پرسید، فرمود: «مژده باد که هر کس یک دهم طول شب را مخلصانه و به امید دریافت پاداش خداوند نماز بگزارد خداوند عز و جل به فرشتگانش می فرماید برای این بنده من به شمار همه دانه ها و برگها و درختانی که امشب رسته است و به شمار همه شاخه ها و تنه های درختان و چمنزارها حسنه بنویسید، و هر کس یک نهم مدت شب را نماز بگزارد، خداوند به او ده دعای پذیرفته شده ارزانی می دارد و نامه عملش را رستاخیز بدست راستش عنایت می کند، و هر کس یک هشتم شب را نماز بگزارد خداوند به او پاداش شهیدی شکیبا و راست نیت ارزانی می دارد و شفاعتش را در افراد خانواده اش می پذیرد، و هر کس یک هفتم شب را نماز بگزارد روزی که از گورش برانگیخته شود چهره اش همچون ماه شب چهاردهم رخشان خواهد بود و همراه کسانی که در امانند از پل صراط می گذرد، هر کس یک ششم شب را نماز بگزارد نامش در نام توبه کنندگان ثبت و گناهان گذشته و آینده اش آمرزیده می شود و هر کس یک پنجم شب را نماز بگزارد در خیمه ابراهیم (ع) که خلیل الرحمن است انیس او خواهد بود و هر کس یک چهارم شب را نماز بگزارد از جمله نخستین فائزان است و همچون نسیم زودگذر از پل صراط می گذرد و بدون حساب وارد بهشت می شود و هر کس یک سوم شب را نماز بگزارد هیچ فرشته یی باقی نمی ماند مگر اینکه به منزلت او در پیشگاه خدا غبطه می خورد و به او گفته می شود از هر یک از درهای هشتگانه بهشت که می خواهی وارد آن شو، و هر کس نیمی از شب را نماز بگزارد چنان است که اگر به گنجایش زمین هفتاد هزار بار طلا به او بدهند قابل مقایسه با پاداش آن نیست و ثوابش بیش از آزاد کردن هفتاد برده از نسل اسماعیل (ع) است. و هر کس دو سوم شب را نماز بگزارد شمار حسنات او همچون توده های انباشته ریگ است و کمترین حسنه او سنگین تر از کوه احد است و هر کس یک شب کامل را به نماز و تلاوت کلام خدا در حال رکوع و سجده و ذکر بگذارند چندان ثواب به او داده می شود که کمترین آن بیرون شدن او از گناهان است همچون روزی که از مادر زاییده شده است، و به شمار همه آفریدگان خدا برای او حسنه و درجه نوشته می شود و نور و پرتو در گورش پایدار می شود و گناه و حسد از دلش بیرون کشیده و از عذاب گور در امان می ماند و آزادی از آتش به او ارزانی می شود و در زمره آنان که در امانند برانگیخته می شود، و خداوند متعال به فرشتگانش می فرماید: ای فرشتگان من! بنگرید که این بنده من شبی را برای رضای خاطر من زنده داشته و به عبادت پرداخته است، او را در فردوس مسکن دهید و برای او یک صد هزار شهر در فردوس خواهد بود و در هر شهر هر چه دل بخواهد و چشم از آن لذت ببرد و چیزها که به اندیشه کسی خطور نکرده فراهم است و این غیر از کرامت و قربتی است که برایش آماده ساخته ام.
امام رضا (ع) فرموده است بر شما باد به نماز شب که هیچ بنده مؤمنی در آخر شب برنمی خیزد و هشت رکعت نماز و دو رکعت شفع و یک رکعت وتر را نمی گزارد و هفتاد مرتبه در دعای دست خود استغفار نمی کند مگر اینکه خدایش او را از عذاب گور و عذاب دوزخ پناه می دهد و عمرش را می افزاید و روزیش را فراخ می دارد و سپس فرمود همانا خانه هایی که در آن نماز شب خوانده می شود پرتو آن برای مردم آسمانها همچون پرتو ستارگان برای اهل زمین است و می درخشد. رسول خدا (ص) فرموده اند: هنگامی که بنده یی از بستر خواب نوشین خود در حالی که چشمانش خواب آلوده است برمی خیزد تا خدای خود را با نماز شب گزاردن خشنود کند، خدایش به او بر فرشتگان خویش مباهات می کند و می فرماید آیا این بنده مرا می بینید که از بستر خود برای نمازی که بر او واجب نکرده ام برخاسته است؟ گواه باشید که او را آمرزیدم. و همان حضرت فرموده اند: آن کس که نماز شب می خواند اگر تصور کند روز گرسنه و بدون روزی می ماند یاوه پیامبر(ص) پنداشته است. و فرموده اند: خانه هایی که شبها در آن نماز شب گزارده و قرآن تلاوت می شود برای اهل آسمان می درخشد همچنان که ستارگان آسمان برای مردم زمین. روایت شده است که جبریل (ع) به حضور پیامبر (ص) آمد و گفت: ای محمد! هر چه زندگی کنی سرانجام تو مرگ است و هر که را دوست بداری سرانجام از او جدا می شوی و هر چه می خواهی عمل کن که به نتیجه آن خواهی رسید. شرف مؤمن نماز شب گزاردن اوست و عزت او خویشتن داری از آزار مردم است. امام صادق فرموده است بر شما باد به گزاردن نماز شب که سنت پیامبر شما و آیین نیکوکاران پیش از شما و وسیله بیرون راندن بیماری از تن شماست. پیامبر فرموده اند: هر کس نماز شب بگزارد چهره اش در روز زیبا و رخشان است و عبد اللَّه بن سنان از امام صادق (ع) در باره این آیه که می فرماید «بر رخسارشان از اثر سجده نشان رخشندگی پایدار است» پرسید. فرمود: منظور نشانه بیداری در نماز شب است. امام صادق (ع) فرموده است، کسی که نماز شب نگزارد از شیعیان ما نیست.
یعنی از شیعیان مخلص ایشان نیست و یعنی کسی که اعتقاد به فضل نماز شب و اینکه آن سنت مؤکد است، نداشته باشد، شیعه نیست. نه آنکه اگر کسی به سببی مانند کسالت آن را نخواند شیعه نیست، که به هر حال نماز مستحبی است و واجب نیست و البته دارای فضل بسیاری است. امام باقر (ع) و امام صادق (ع) هر دو فرموده اند هر بنده یی در طول شب یکی دو بار یا چند بار ممکن است بیدار شود. اگر برخیزد و نماز بگزارد چه بهتر و اگر لجبازی کند شیطان در گوش او ادرار می کند. آیا نمی بینی که برخی از شما که این کار را کرده است از خواب خود سنگین و خسته برمی خیزد. امام باقر (ع) فرموده است، شب را شیطانی بنام «رها» است که چون بنده یی از خواب برمی خیزد و می خواهد نماز شب بگزارد، بیخ گوش او می گوید هنوز ساعت نماز شب فرا نرسیده است، او می خوابد، بار دیگر بیدار می شود، باز همان شیطان می گوید هنوز وقت آن فرا نرسیده است و همچنین او را از نماز باز می دارد تا سپیده می دمد و در آن هنگام در هر دو گوش آن بنده ادرار می کند و سپس در حالی که از شادی دم می جنباند با افتخار فریاد برمی آورد.

مجلس چهل و سوم در ذکر فضائل صلوات فرستادن بر پیامبر (ص)

بدان که خداوند متعال بندگان خود را به فرمانی لطیف تر از صلوات فرستادن بر پیامبر (ص) فرمان نداده است و آن فرمان خدا در آیه پنجاه و ششم سوره سی و سوم (احزاب) است که در آن چنین فرموده است «همانا خداوند و فرشتگانش بر پیامبر درود می فرستند. ای کسانی که ایمان آورده اید شما هم بر او درود فرستید و با تعظیم بر او سلام گویید.» یعنی با توجه به نیاز شدید شما به شفاعت پیامبر (ص) و وساطت آن حضرت برای شما نزد خداوند. و بدین ترتیب درود فرستادن بر پیامبر (ص) را واجب فرموده است، همان گونه که گواهی دادن و اقرار به پیامبری آن حضرت را واجب فرموده است.
وانگهی خداوند به ما فرمان داده است بر پیامبر (ص) درود فرستیم و خودش هم درود می فرستد و این پرداخت اندکی از حقوق پیامبری و پدری آن حضرت است و شایسته و سزاوار است که بر پیامبر و آل ایشان درود و صلوات فرستاده شود، زیرا پیامبر (ص) فرموده اند: ای علی! من و تو دو پدر این امتیم و از حقوق پدران و مادران است که همواره بر ایشان رحمت و درود بفرستیم تا بدین ترتیب حقوق ایشان را پرداخته باشیم.
منظور از درود فرستادن خداوند بر پیامبر (ص) کراماتی است که نسبت به ایشان مبذول می دارد و بر تفضیل و بلندی مراتب او می افزاید و گرامیداشتهای دیگر و منظور از درود فرستادن فرشتگان و مؤمنان بر آن حضرت درخواست ایشان از محضر خداوند است که بر آن علو درجه و کرامت ها بیفزاید. امام رضا (ع) فرموده است هر کس توانایی به چیزی نداشته باشد که گناهانش را بپوشاند، درود و صلوات بر محمد و آل محمد بفرستد که گناهانش را از میان می برد و فرموده است درود فرستادن بر محمد و آل او، در پیشگاه خداوند معادل با تسبیح و تهلیل و تکبیر (سبحان اللَّه، لا اله الا اللَّه و اللَّه اکبر) گفتن است. رسول خدا (ص) فرموده اند: در خواب مردی از امت خود را بر پل صراط دیدم که سخت افتان و خیزان بود. گاه آویخته می شد و گامی به جلو بر می داشت و گاهی به عقب می رفت. در این هنگام صلوات فرستادن او بر من آمد و او را استوار داشت تا از پل صراط بگذرد. پیامبر (ص) فرموده اند: برای خداوند فرشتگانی است که در زمین می گردند و سلام های امت مرا به من ابلاغ می کنند و فرموده اند: هر کس بگوید خدای بر محمد و آل او درود فرستد، خداوند خطاب به او می فرماید «درود خداوند بر تو باد!» بنا بر این این کار را بسیار انجام دهد. معاویه بن عمار می گوید: در حضور امام صادق (ع) نام یکی از پیامبران را بردم و بر او درود فرستادم، فرمود: هر گاه نام یکی از پیامبران برده می شود، نخست بر محمد (ص) درود فرست و سپس بر آن پیامبر و دیگر پیامبران. کعب بن عجرة می گوید: پیامبر (ص) روزی پیش ما آمدند. گفتیم: ای رسول خدا سلام و درود فرستادن بر شما چگونه است؟ فرمودند: بگویید «اللهم صل علی محمد و آل محمد کما صلیت علی ابراهیم و آل ابراهیم انک حمید مجید و بارک علی محمد و آل محمد کما بارکت علی ابراهیم و آل ابراهیم انک حمید مجید.» پیامبر فرموده اند: هیچ آدمی زایده یی بر من درود از صمیم دل و براستی نمی فرستد، مگر اینکه خدای عز و جل بر او ده درود می فرستد و بر او ده درجه می افزاید و برای او ده حسنه می نویسد و ده خطا از او محو می فرماید.
و فرموده اند: هر کس بگوید «درود خداوند بر محمد و آل محمد» خداوند به او مزد هفتاد و دو شهید ارزانی می دارد و از گناهانش همچون روزی که از مادر متولد شده است بیرون می آید. امیر المؤمنین علی (ع) فرموده است، هر گاه نیازی داری که دعا کنی نخست بر پیامبر و خاندانش درود فرست و سپس حاجت خود را از خدا بخواه که خداوند کریم تر از آن است که چون از او دو حاجت بخواهند فقط یکی را برآورد. امام باقر (ع) فرموده است چون نماز عصر روز جمعه را بگزاری، بگو «پروردگارا بر محمد و آل محمد که اوصیای پسندیده اند به بهترین درودهای خود درود فرست و برترین برکات خود را به آنان ارزانی فرمای و سلام بر ایشان و بر ارواح و پیکرهای ایشان و رحمت خدا و برکاتش بر ایشان باد» که هر کس پس از نماز عصر جمعه این کلمات را بگوید، خداوند برای او صد هزار حسنه می نویسد و صد هزار خطا را از او محو می کند و صد هزار نیاز او را برمی آورد و صد هزار درجه بر علو مرتبه اش می افزاید. پیامبر (ص) فرموده اند: هر کس بر من درود فرستد و بر آل من درود نفرستد، بوی بهشت را استشمام نخواهد کرد و همانا بوی خوش بهشت از فاصله پانصد سال راه استشمام می شود. امام صادق (ع) می فرماید، پیامبر (ص) روزی به علی (ع) فرمودند: آیا به تو مژده دهم، گفت آری پدر و مادرم فدای تو باد که همواره مژده دهنده به خیر هستی، فرمود:
هم اکنون جبریل، خبر عجیبی را برای من آورد. علی (ع) پرسید: چه چیزی را به تو خبر داد؟ فرمود: جبریل به من گفت هر گاه مردی از امت من بر من سلام فرستد و در پی آن به خاندان من هم سلام و درود فرستد، درهای آسمان برای او گشوده می شود و فرشتگان خدا بر او هفتاد درود می فرستند و با آنکه گنهکار و خطا کار باشد گناهانش همچون برگ درختان فرو می ریزد و حق تعالی به او پاسخ پسندیده می فرماید سپس به فرشتگان می گوید شما بر او هفتاد درود فرستادید و من بر او هفتصد درود می فرستم و هر گاه بر من صلوات و درود فرستد و بر خاندان من سلام نفرستد میان او و آسمان هفتاد حجاب کشیده می شود و خدایش پاسخ نمی دهد و می فرماید ای فرشتگان من! دعای او را بر آسمان بالا میاورید مگر اینکه در درود فرستادن، خاندان را هم به پیامبر ملحق کند و دعا همواره در حجاب است تا آنکه در درود فرستادن خاندان مرا به من ملحق کنند. پیامبر فرموده اند: هر کس نام مرا پیش او ببرند و بر من درود نفرستد، وارد آتش می شود و خدای متعال او را از خود دور می کند. امام صادق (ع) فرموده است: هر گاه کسی نماز بگزارد و پیامبر (ص) را در نماز خود یاد نکند با نماز خود راهی غیر از بهشت را پیموده است. و شایسته است که به پیامبر و خاندان ایشان با این کلمات درود بفرستد:
«پروردگارا درود فرست بر محمد و آل محمد، بهترین و برترین و خوشترین و پاک ترین و پر بارترین درودی که بر پیشینیان و کسانی که پس از ایشان آمدند و بر هر کسی از خلق خود فرستاده ای ای مهربان تر مهربانان. پروردگارا بر امیر المؤمنین درود فرست و دوست بدار هر کس او را دوست بدارد و دشمن بدار هر که او را دشمن بدارد و عذاب را بر آن کس که در ریختن خون او شریک بوده است افزون و چند برابر کن. پروردگارا درود فرست بر فاطمه، دختر پیامبرت محمد (ص) و لعنت کن هر کس را که پیامبرت را با آزار دادن او آزرده است. پروردگارا بر حسن و حسین که دو امام مسلمانانند درود فرست. دوست بدار هر کس که آن دو را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس آن دو را دشمن دارد و عذاب را بر کسانی که در ریختن خون ایشان شریک بوده اند افزون فرمای. پروردگارا سلام و درود بفرست بر علی بن حسین، امام مسلمانان و دوست بدار آن کس که او را دوست می دارد و دشمن بدار آن کس که او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده است عذاب را بیفزای. پروردگارا بر محمد بن علی بن حسین امام مسلمانان درود فرست. دوست بدار هر کس او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده است عذاب را بیفزای.
پروردگارا بر جعفر بن محمد، امام مسلمانان درود فرست. دوست بدار هر کس او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده و در ریختن خونش شریک بوده است عذاب را بیفزای.
پروردگارا بر موسی بن جعفر، امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس که او را دوست می دارد و دشمن بدار هر که او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده و در ریختن خونش شریک بوده است عذاب را بیفزای. پروردگارا بر علی بن موسی الرضا امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس که بر او ستم کرده و در ریختن خونش شریک بوده است عذاب را بیفزای.
پروردگارا بر محمد بن علی امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس که به او ستم کرده است عذاب را افزون کن.
پروردگارا بر علی بن محمد، امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس را که او را دوست می دارد و دشمن بدار هر کس او را دشمن می دارد و بر هر کس مؤمنان به او ستم کرده است عذاب را افزون کن. پروردگارا بر حسن بن علی، امام مسلمانان درود فرست و دوست بدار هر کس که او را دوست می دارد و دشمن بدار هر که او را دشمن می دارد و بر هر کس که به او ستم کرده است عذاب را افزون کن.
پروردگارا بر آن که پس از او جانشین اوست، درود فرست که امام مسلمانان است. خدایا دوست بدار هر که او را دوست می دارد و دشمن بدار هر که او را دشمن می دارد. پروردگارا بر طاهر و قاسم دو پسر پیامبرت سلام فرست. پروردگارا بر رقیه دختر پیامبرت سلام فرست و هر که را که با آزار او پیامبرت را آزرده است از رحمت خود دور بدار، پروردگارا برگزیدگان ذریه پیامبرت درود فرست. پروردگارا بهترین جانشین و جبران کننده برای خاندان پیامبرت باش. خداوندا ایشان را در زمین قدرت و تمکین بخش. پروردگارا ما را از نیروهای امدادی و یاران ایشان برای وصول به حق در آشکار و نهان قرار بده. پروردگارا تو خود انتقام ایشان را بگیر و خون آنان را مطالبه کن و از ایشان و ما و همه مردان و زنان مؤمن، ستم هر ستمگر و سرکش را کفایت فرمای و شر هر جنبنده را که تحت فرمان تو است باز دار که تو از همه نیرومندتر و سخت عقوبت تری.» شاعر گفته است:
هرگز آنان به خیانتی توصیف نشده اند بلکه آنان امنای پروردگار من و سروران یگانه اند. خداوند بر ایشان درود پیاپی فرستد تا آنگه که هر زنده و جمادی به تسبیح تو گویاست. و گفته شده است:
برترین پیامبران، آخر ایشان محمد (ص) است و خداوند یکتای او بر او درود فرستاده است. دلائلی برای او اقامه شده است که قابل انکار نیست و همه ستیزه گران در آن مورد زبون و سرگردان شده اند.