فهرست کتاب


شرح حال و زندگی محدثین شیعه

مرکز غدیر‏‏‏

طبقه

در مورد طبقه حسن بن علی دیلمی نیز، مانند سال ولادت او اختلاف فراوانی است به طوری که بعضی او را از علمای قرن پنجم دانسته اند و بعضی تا قرن نهم را ذکر کرده اند.
با قطع نظر از تمام اقوال که در کتب تراجم به صورت مبسوط ذکر شده، نتیجه ای که در چند جمله خلاصه، به عنوان نظر نهایی می توان قبول کرد آن است که:
با توجه به نقل دیلمی از ورام بن ابی فراس، متوفای 605 هجری، در جلد اول کتاب؛ و نقل او از کتاب شریف الألفین علامه حلی، متوفای 726 هجری، در جلد دوم کتاب ارشاد القلوب؛ روشن می شود که حسن بن علی دیلمی متأخر از آن دو بزرگوار است.
همچنین ابن فهد حلی متوفای 841 هجری در «عدة الداعی» از دیلمی مطلب نقل می کند.
از این توضیحات نتیجه می گیریم که: دوران زندگی حسن بن ابی الحسن دیلمی قطعا بین سال های 726 تا قبل از 841 بوده است (البته ممکن است چند سال تفاوت وجود داشته باشد).
با این بیان، نیازی به بحث های طولانی ذکر شده در کتب تراجم و رجال وجود ندارد.

تألیفات

1 - ارشاد القلوب الی الصواب: این کتاب معروف ترین کتاب دیلمی است و در دو جزء تألیف شده، جزء اول در مواعظ و حکمت های قرآن و سنت و جزء دوم در مناقب امیر المؤمنین علی علیه السلام و ائمه طاهرین علیهم السلام.
ارشاد القلوب بارها در ایران و نجف چاپ شده است.
2 - غرر الأخبار و درر الآثار: در مناقب اهل بیت عصمت و طهارت علیهم السلام.
این کتاب ظاهرا هنوز چاپ نشده و به صورت خطی در کتابخانه ملی موجود است.
3 - اعلام الدین فی صفات المؤمنین: از کتابهای مهم دیلمی، و شامل مواعظ بلند اخلاقی است و در آن بحث های کلام، تفسیر، مواعظ، ادعیه، صفات حسنه و رذائل اخلاق و بحث های متنوع و فراوان دیگری از کلام معصومین علیهم السلام نقل کرده است.
این کتاب در 530 صفحه و با تحقیق و مقدمه خوبی به چاپ رسیده است.
4 - الأربعون حدیثا: کتابی است که چاپ نشده و نسخه آن هم یافت نمی شود.
از بین کتب فوق، کتاب ارشاد القلوب و اعلام الدین از جمله م آخذ بحار الانوار هستند و علامه مجلسی بسیار در بحار از آنها نقل کرده است.

وفات

تاریخ وفات دیلمی به طور تعیین، مشخص نیست؛ اما بنابر نقل علامه سید محسن امین در اعیان الشیعه، ج 1، ص 537،وفات او در سال 841 هجری بوده است.
این نظریه، با توجه به مطالبی که پیرامون طبقه و دوران زندگی دیلمی اشاره کردیم قریب به واقع جلوه می کند.