خلاصه ای از اصول کافی

نویسنده : ابی جعفر محمد بن یعقوب کلینی مشهور به شیخ کلینی مترجم : علی اصغر خسروی شبستری

مقصود از اولوالعزم چیست و پیامبران اولوالعزم کیانند؟

سماعه بن مهران از امام صادق (علیه السلام) پرسید: مقصود از اولوالعزم که در آیه 35 سوره احقاف می فرماید:(9)
فاصبر کما صبر اولوالعزم من الرسل
کیانند؟ امام صادق (علیه السلام) در پاسخ فرمود: آنان پنج تن بودند: نوح ابراهیم موسی عیسی و محمد صلی الله علیه و آله و سلم.
سماعه پرسید: چگونه اولوالعزم شدند؟ آنحضرت فرمود: به این معنی که نوح (علیه السلام) با کتاب و شریعتی برانگیخته شد و پیامبران بعد از وی تا حضرت ابراهیم تابع شریعت او و به روش وی عمل می کردند. حضرت ابراهیم که مبعوث شد. صحف بر او اعطاء گردید، و مأمور به ترک کتاب نوح (علیه السلام) شد ولی نه از راه کفر بدان، و همچنین هر پیامبری که بعد از آنجناب آمد بشریعت و روش و صحف ابراهیم (علیه السلام) عمل می نمود تا زمان موسی (علیه السلام) حضرت موسی (علیه السلام) کتاب تورات آورد و مأمور به تبلیغ شریعت و روش خود و ترک صحف ابراهیم گشت، تا زمانیکه عیسی (علیه السلام) مبعوث شد و کتاب انجیل آورد با عزیمت به ترک شریعت موسی (علیه السلام) و پیامبران بعد از او نیز پیرو آئین و شریعت او بودند تا اینکه محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و سلم برانگیخته شد و بر آن حضرت قرآن کریم نازل شد و آئین حنیف و شریعت مقدس اسلام را تشریع فرمود، پس حلال او حلال است تا روز قیامت و حرام او حرام است تا روز قیامت اینهایند اولوالعزم از پیامبران.

ستون های اسلام کدامند؟

پانزده حدیث در این مورد از ائمه اطهار بیان شده است که از جمله روایتی است از امام باقر (علیه السلام) که فرمود:
بنی الاسلام علی خمس، علی الصلوه، و الزکوة، و الصوم، والحج، و الولایه، ولم یناد بشیی ء کما نودی بالولایه،
یعنی اسلام بر پنج رکن پایه گذاری شده است: اول نماز دوم زکاة سوم روزه - چهارم حج پنجم ولایت، در هیچ چیزی بقدر امر ولایت توصیه و تأکید نشده است.
در حدیث دیگری از این مبحث، پس از آنکه حضرت صادق (علیه السلام) همین پنج رکن را بر زراره بیان می کند، زراره می گوید اهم و افضل این پنج رکن کدام است؟ امام صادق (علیه السلام) می فرماید: ولایت از همه افضل است، زیرا که آن، کلید چهار رکن دیگر است و والی مردم را بدانها رهبری می نماید.
زراره گوید، عرض کردم پس از ولایت کدام یک از چهار رکن دیگر برتر است؟ امام (علیه السلام) فرمود: نماز، زیرا رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) فرمود:
الصلوه عمود دینکم
نماز ستون دین شما است زراره سپس می پرسد: پس از نماز کدام برتر است؟
امام صادق (علیه السلام) می فرماید: زکاة، زیرا که خدا آنرا قرین نماز بیان فرموده و رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و سلم نیز فرموده زکاة گناهان را از بین می برد.
زراره عرض می کند: پس از زکاة کدام برتر است؟
امام صادق (علیه السلام) می فرماید: حج، زیرا خداوند فرموده است:
و لله علی الناس حج البیت من استطاع الیه سبیلا،
آیه 97 سوره آل عمران یعنی: برای خدا است که مردم مسلمان در صورت امکان و استطاعت شرعی خانه کعبه را زیارت کنند و هر کس از امتثال این امر سر پیچی کند خداوند از جهانیان بی نیاز است...
زراره بسئوال خود ادامه می دهد و می پرسد: بعد از فریضه حج کدام برتر است؟ امام صادق (علیه السلام) می فرماید: روزه.
زراره عرض می کند: یابن رسول الله جهت اینکه روزه از لحاظ فضل آخر همه قرار گرفته چیست؟
امام صادق (علیه السلام) پاسخ پرسش زراره را چنین بیان می فرماید: زیرا رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) و سلم فرموده است: الصوم جنه من النار روزه سپر است از آتش دوزخ، بدیهی است بهترین اشیاء آنست که چون از دستت رفت جبران ناپذیر باشد مگر آنکه برگردی و عین آنرا اتیان کنی، نماز و زکوة و حج و ولایت چون از دست رفت چیزی جای آنها را نگیرد بجز ادای خود آنها؛ و اما اگر روزه واجب از تو فوت شود یا درباره آن کوتاهی کردی و یا بسفر رفتی قضای آنرا در ایام دیگر بجا می آوری و یا بجای روزه کفاره می دهی و قضاء بر تو نیست. سپس فرمود:
ذروه الامر و سنامه و مفتاحه و باب الاشیاً و رضی الرحمن و الطاعه للامام بعد معرفته
بهترین و برترین روش و والاترین طریق دینداری و کلیه گنجینه ایمان و باب هر چیزی و خشنودی خدای رحمان اطاعت امام است بعد از شناختن و معرفت باو، زیرا خداوند در آیه 80 سوره نساء می فرماید:
من یطع الرسول فقد اطاع الله، و من تولی فما ارسلناک علیهم حفیضا
هر کس پیروی کند رسول خدا (صلی الله علیه و آله و سلم) را همانا پیروی کرده است خدا را، و هر کس روی گرداند از اطاعت، پس تو را بر آنها نگهبان نفرستاده ایم.
و اما هر گاه مردی همه شبها عبادت کند و روزها روزه بدارد و تمام دارائیش را صدقه دهد و تمام عمر را حج بجا آورد ولی امر ولایت خدا را نشناسد تا پیرو او بوده و اعمالش براهنمائی او باشد، او را بر خدای تعالی حق ثوابی نیست و از اهل ایمان محسوب نباشد...
در حدیث دیگر سائلی از امام صادق (علیه السلام) از ستونهای دین می رسد، آنحضرت همین پنج را نام می برد و سپس میفرماید:
و من مات و لم یعرف امامه مات میته جاهلیه
یعنی کسی که بمیرد و امامش را نشناسد بمانند مردن جاهلیت مرده است؛ آنگاه فرمود: بیش از همه وقت نیاز انسان به معرفت امام آنوقتی است که جانش بگلو رسد که در آنوقت می گوید: من در مذهب خوبی بودم که معرفت به امام خود داشتم.
در حدیث دیگر امام باقر (علیه السلام) فرموده: درهای خیر عبارتند از: نماز که اصل اسلام است و زکوة که فرع آن، و جهاد که کنگره نیروی آن است سپس فرمود: روزه سپر است از دوزخ و آتش، صدقه گناه را ببرد و قیام مرد در دل شب برای یاد خدا...

وجه تمایز ایمان بر اسلام

مفضل از امام صادق (علیه السلام) روایت کرده که آنحضرت فرمود:
الاسلام یحقن به الدم، و تؤدی به الامانه و تستحل به الفروج، و الثواب علی الایمان
به اسلام (یعنی با اقرار به شهادتین) خون شخص محترم و محفوظ و امانت باورد می شود، و امر ازدواج بدان حلال می گردد؛ اما ثواب آخرت بر ایمان مترتب گردد.
در روایت دیگر ایمان و اسلام را چنین معرفی می کند:
الایمان اقرار و عمل، و الاسلام اقرار بلاعمل
ایمان، اقرار است توام با عمل؛ و اسلام اقرار است بدون عمل.
در روایت دیگر، آن حضرت در جواب سائلی از فرق میان اسلام و ایمان می فرماید: اسلام همان ظاهر وضعی است که مردم مسلمان برآنند یعنی شهادت بر وحدانیت خدای تعالی و نبوت محمد (صلی الله علیه و آله و سلم) و سلم و اقامه نماز و ایتاء زکوة و حج خانه خدا و گرفتن روزه ماه مبارک رمضان است، ولیکن ایمان شناختن امر ولایت است با شرایط نامبرده؛ به این معنی که علاوه بر اقرار و انقیاد بر اینها اعتقاد قبلی به امر ولایت معتبر است و لذا در آخرت روایت می فرماید: چنانکه شخصی به شش امر نامبرده اقرار نماید ولی امر امامت را نشناسد و اعتقاد پیدا نکند مسلمان گمراهی است.