دین و وجدان

نویسنده : مجموعه بحث های مرحوم آیت الله حاج شیخ عباس طهرانی (طاب ثراه)

تذکر و تشکر

بسم الله الرحمن الرحیم
کتابی که ملاحظه میفرمائید برگزیده متشکل و منظمی است از درسهای معنوی استاد روحانی و عالم ربانی مرحوم آیه الله حاج شیخ عباس طهرانی که در کتابخانه مبارکه مدرسه حجتیه قم افاضه میفرمودند.
این درسها که درباره مسائل اعتقادی، علمی، عرفانی، اخلاقی، اجتماعی و انسانی بود، و حقایق اسلامی را در زمینه های اساسی روشن میکرد، جلوه خاصی در حوزه علمیه قم داشت، و اثر عمیقی در ضمیر افراد با ایمانی که جویای حقیقتند گذاشت.
عده ای از فضلا که علاقه خاصی باین درسها داشتند بعضی از قسمتهای آنرا با حسن انتخاب خودشان نوشتند، و بصورت کتاب مرتب و منظمی درآوردند، وبنظر مبارک آن مرحوم رساندند، و ایشان هم در برخی موارد تغییراتی دادند و اصلاحاتی نمودند.
ولی چون عبارات کتاب غالباً پیچیده بود، بطوریکه استفاده از آن برای بعضی از افراد و طبقات مشکل میشد، لذا اینجانب احمد محمدزاده طهرانی فرزند آن مرحوم در صدد بر آمدم که برای انکه کتاب روشن و روان گردد و مورد استفاده عموم قرار گیرد آنرا بصورت بهتری در آورم، و سپس بچاپ برسانم، باینهجت از دانشمندان محترم حجه الاسلام آقای سید علی فرحی که از فیض بران و ارادتمندان صاحب کتاب هستند و از حجه الاسلام و المسلمین آقای حاج شیخ محمد رضا صاعد عموزاده ارجمند تقاضاشد که بذل عنایت کنند و کتاب را با نظم و قلم مناسبتری که بسبک نویسندگی روز نزدیک باشد برای چاپ آماده نمایند، و باین ترتیب کتاب بصورت فعلی و با نظم و قلمی که مشاهده میشود در آمد و در دسترس علاقمندان گذارده شد.
اینجانب احمد محمد زاده طهرانی از مساعی ارزنده آندو بزرگوار تشکر میکنم و توفیق بیشتر آنها را در راه انجام خدمات دینی از خداوند متعال میخواهم.
قم - احمد محمد زاده طهرانی
این نشانه اسکن است

سر آغاز

آیه الله حاج شیخ عباس تهرانی از علماء اعلام و مدرسین عالیمقام حوزه علمیه قم و اصحاب اراک مرحوم آیت الله حایری جامع معقول و منقول حاوی فروع و اصول و استاد علم اخلاق بوده است دارای طبع روان و ذوقی فراوان بود شعر کم میگفت ولی نیکو میسرود قصیده ای در مرثیه آیت الله خونساری سرود که مطلعش این است:
آه و افغان کز کشاکشهای اینچرخ کهن - گشت این عالم پر از رنج و غم و درد و محن
تا آخر آن که در ج 1 ص 159 کتاب آثار الحجه مذکور است.
ایشان در سال 1309 ق در تهران متولد و در خدمت مرحوم سید محمد تنکابنی و شیخ محمد حسین رشتی درس خوانده و در سال 1337 بنجف مشرف و از محضر آیات عظام نائینی و عراق و مرحوم آقا شیخ اسماعیل محلاتی
استفاده کرده و در سال 1339 ق به اراک آیه الله حاج شیخ عباس تهرانی آمده و از محضر درس آیه الله حایری بهره مند شده و چون حوزه بقم منتقل گردید ایشانهم بقم آمده و تا آخر عمر مرحوم حایری در درس و بحت آنجناب شرکت داشته و ضمناً تدریس سطوح فقه و اصول و معقول و گفتن درس اخلاق و اقامه جماعت و ترویج دین اشتغال و چند سالی هم بنابر دعوت مرحوم آیت الله حجت ره روزهای جمعه در مدرسه مبارکه حجتیه برای محصلین و طلاب درس اخلاق گفته و با خواندن دعاء شریف ندبه نورانیت و حال خوشی بحاضرین میداد. و با اینکه غالباً مریض و بکسالت قلب و ریوی مبتلا بود تا اواخر عمر این برنامه را تعطیل نکرد تا سال 1385 قمری که دارفانی را وداع گفته و در نزدیکی قبر مرحوم آیه الله حایری مدفون گردید. دیوانی در معارف الهیه و اخلاق عالیه دارد که بسیار مغتنم و مفید و شایسته طبع و نشر است زیرا کتابیست علمی و عرفانی و حکیمانه که مطالب مهمه کلامی و مواعظ را بنظم درآورده است - و نگارنده آنرا دیده و از آن موعظه ذیل را انتخاب و تقدیم اهل ادب نمودم.
باید که دمی غافل از آن شاه نباشی - کو هست ز تو در همه احوال خبردار
دائم بسوی تو نگران گوشه چشمش - باغیر تو او را نبود هیچ سر و کار
تو مقصد مقصود وئی از همه عالم - بشناس مقام خود و آداب نگهدار
او یوسف وقتی و عزیز دو جهانی - تا چند در این چاه طبیعت شده ای خوار
شهزاد مگر دور شدی از وطن خویش - یکلحظه بخود آوطن خویش بیاد آر
ای طایر قدسی تو در این دامگه دهر - بهر دو سه دانه شده ای سخت گرفتار
تو مرغ بهشتی و نمودند تو را حبس - اندر قفس تن دو سه روزی زپی کار
تو خضری و دنیا ظلمات است حقایق - آبحیوان جهدی وسرچشمه بدست آر
در ظلمت شب کوشه خلوت دل فارغ - ذکری کن و فکری کن و بین عاقبت کار
بنشین بکناری بدل پاک و ده انصاف - تا کشف شود بر تو حقیقت رود انکار
اینک بتو بدهم دری از بحر حقایق - در حقه دل ضبط کن و نیک نگهدار
از دوست مکن بخل و بدشمن مکن اظهار - کاین راهزنان را نتوان کرد خبردار
با دوست هم اندازه فهمش بکن ابراز - در ظرف مکن بیشتر از ظرفیتش بار
آن ذات که شد مجمع هر گونه کمالات - جز خیر در او نیست چه در ذات و چه کردار
سر چشمه فیض است از او فیض بجوشد - دریای وجود است چه با وسعت و زخار
خواب عجیبی برای مرحوم تهرانی
یکی از موثقین و متدینین بنام آقا محمد تهرانی نیک بین میگفت شبیکه مرحوم حاج شیخ عباس تهرانی فوت نمود تهران بودم خودم را بقم رسانیده ودر مراسم تشییع آنمرحوم شرکت نمودم و بسیار ناراحت و متاثر از فقدان و مرگ وی بودم شب بعد از مرگ او خواب دیدم در خیابانی نظیر خیابان صفائیه قم هستم و در آنجا منزل عالی دیدم پرسیدم از کسی این منزل کیست گفت منزل آقا شیخ عباس تهرانی است و من متوجه بودم که وی از دنیا رفته درب آن منزل رفتم در زدم زنی آمد درب را گشود گفت با کی کار داری گفتم آقای آشیخ عباس را میخواهم رفت و برگشت دیدم کاغذی بمن داد آنرا گرفته دیدم این رباعی در او نوشته است.
مهمان بساط حور و عین میباشم - هم خسته راه چون جنین میباشم
امشب ز ملاقات تو من معذورم - اندوه مخور ز مؤمنین میباشم
فوراً از خواب برخاستم دیدم این شعر را حفظ دارم همان ساعت نوشتم که از یاد نرود.

بخش اول: پیرامون مبدء اعلی