الحکم الزاهرة

نویسنده : علی رضا صابری یزدی مترجم : محمد رضا انصاری محلاتی‏

مقدمه مؤلف

بِسْمِ اللَّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِیمِ
الحمد للَّه ربّ العالمین و الصّلوة و السّلام علی محمّد و آله الطّاهرین، و اللّعنة علی اعدائهم اجمعین الی قیام یوم الدّین.
خداوند، پیامبران را که مایه رحمت جهانیان هستند برانگیخت تا مردم را از گمراهی بسوی هدایت و از تاریکیها بسوی نور ببرند. پیامبر بزرگوار ما حضرت محمّد (ص)، خاتم آنان و از همه برتر است. او کسی است که از همه بیشتر رنج کشید و در این راه، آثار عظیمی از خود بجای گذاشت. پس از وی پیشوایان معصوم که صریحا از سوی پیامبر تعیین شده بودند یکی پس از دیگری آمدند تا رهبری و اصلاح همه انسانها را به عهده بگیرند و در تاریکیها برای آنان چراغی فروزان باشند.
پیشوایان معصوم (ع) علیرغم مشکلات فراوان و موقعیّت های دشواری که با آن مواجه بودند و موانع بسیاری که در مسیر الهی و خطیر با آنان قرار داشت هر کدام توانستند بطور شایسته ای به وظیفه خود عمل کنند. آنان اصرار داشتند که شیعیان و دوستان خود را نیز در وظیفه ابلاغ سخن حقّ شرکت دهند و با تأکید هر چه بیشتر بر این
تلاش وادارند. بر همین اساس در میان روایات احادیث فراوانی در زمینه ترغیب به فراگیری دانش و تعلیم آن و نیز گسترش حدیث و معرفت به چشم می خورد. از پیامبر اکرم (ص) نقل شده است: «هر که حدیثی برای امّت من نقل کند و بوسیله آن، سنّتی را به پا دارد و بدعتی را از بین ببرد، بهشت برای او خواهد بود.» روی همین اصل، راویان و دانشمندان در جمع آوری و دسته بندی روایات تلاش کرده و زحمات فراوانی را در این راه متحمّل شده اند.
لازم به تذکّر است که پیشوایان معصوم (ع) از هیچ مسأله ای که در رابطه با زندگی انسان است- از کوچکترین مسائل شخصی گرفته تا بزرگترین مسائل سرنوشت ساز اجتماعی و سیاسی، و از مسائل مربوط به دنیای مردم گرفته تا مسائل مربوط به آخرت آنان- فرو گذار نکرده اند. آنان در تمامی این موارد سخنان استوار، دستورهای حکیمانه، برهانهای روشن و حکمت های شگفت انگیزی از خود بجای گذاشته اند.
راستی انسان و انسانیّت چقدر به آگاهی از این چشمه زلال که هرگز خشک نمی شود و استفاده از آن باعث نقصانش نمی گردد نیازمند است؟! آدمی چقدر محتاج است که از حکمتی که رسول اکرم (ص) آن را همراه با کتاب به مردم تعلیم داده آگاهی پیدا کند: هُوَ الَّذِی بَعَثَ فِی الْأُمِّیِّینَ رَسُولًا مِنْهُمْ یَتْلُوا عَلَیْهِمْ آیاتِهِ وَ یُزَکِّیهِمْ وَ یُعَلِّمُهُمُ الْکِتابَ وَ الْحِکْمَةَ ... . حکمتی که غالبا در کتابهای غیر شیعه اثری از آن یافت نمی شود، زیرا سیاستهای باطل وجود آن را برای منافع و خواسته های نامشروع و غیر انسانی خود باعث خطر می دیدند، از این رو آن را پنهان داشته و در صدد نابودی آن برآمدند.
اگر در گذشته دانشمندان دینی بخاطر موانعی که در راه ملّت ستمدیده ما در تحت سلطه نظام ستمگرانه شاهنشاهی وجود داشت، نمی توانستند در راه نشر حکمت و تعلیم آن به مردم، تلاش کنند و خود را معذور می دانستند، ولی پس از پیروزی انقلاب اسلامی به رهبری امام خمینی، و بر کنار شدن طاغوت، عذری برای آنان باقی نمانده است، چرا که امروز در فضائی آزاد در سایه حکومت اسلام و قرآن زندگی می کنیم.
حکومتی که ثمره مبارزه ها و فداکاریهای عظیمی بود که ملّت اسلامی ایران متحمّل شد. همان ملّتی که تصمیم گرفته بود تمام آثار کفر و شرک را پایمال کند و در مسیر جهاد در راه خدا و گسترش دین و اعلای کلمه او از هیچ گونه فداکاری دریغ نورزد.
آری، از این رهگذر بود که من به سهم خود تصمیم گرفتم برای گسترش معارف راستین و نشر سخنان پاک معصومین (ع) در این میدان گام بگذارم، باشد که این مجموعه، چراغی فراراه سرگشتگان باشد و این بنده نیز در احیای آثار آنان سهیم باشم، چرا که از عبد السّلام بن صالح هروی نقل شده که گفت: از امام رضا (ع) شنیدم که می فرمود: «خدا رحمت کند بنده ای را که امر ما را زنده بدارد. پرسیدم:
چگونه امر شما را زنده بدارد؟ فرمود: علوم ما را فرا گیرد و آن را به مردم بیاموزد، زیرا اگر مردم به سخنان زیبای ما پی ببرند از ما پیروی می کنند» .
در هر حال، این مجموعه ثمره تلاش پی گیر شش سال این بنده است که توانستم حدود 2300 حدیث همراه با 200 آیه در زمینه موضوعات گوناگون اعتقادی، عبادی، اخلاقی، اجتماعی، سیاسی، اقتصادی و غیره در آن جمع آوری کنم.
در پایان، از خداوند مسألت می کنم که این کار را برای خود خالص قرار دهد و بر من منّت گذارد تا روزی که مال و فرزند سودی ندارد به درجات بلند نائل گردم.
اکنون پاداش این تلاش را به کسانی که تربیت مرا بر عهده داشتند و سبب اشتغال من به علوم اهل بیت (ع) شدند، یعنی والدین بزرگوار و برادر عزیزم- که خدا هر سه را حفظ کند و گامهایشان را در راه خیر استوار بدارد- اهداء می کنم. و صلّی اللَّه علی محمّد و آله الطّاهرین.
قم- حوزه علمیه، علیرضا صابری یزدی محرّم/ 1403 مهرماه/ 1361

مقدمه مترجم

سخنان معصومین (ع) که تحت عنوان سنّت در کنار قرآن مجید قرار گرفته، ارزشمندترین سرمایه معنوی و جامع ترین دستور العمل زندگی مسلمانان است. این ذخیره معنوی به قدری غنی است که در تمام موارد حیات انسان- حتّی در موارد بسیار جزئی- راهنمائی های لازم را ارائه داده و بشر را به خیر دنیا و آخرت ارشاد کرده است.
به حقّ می توان گفت اگر مسلمانان این دستورات را در زندگی خود بطور کامل بکار بندند در تمام زمینه ها بر سایر ملل دنیا برتری خواهند یافت، چنان که تاریخ به ما نشان می دهد که مسلمانان در بدو پیدایش اسلام از این موقعیّت ارزشمند برخوردار بودند. این بدان سبب است که سخنان معصومین (ع) از منبع فیّاض علم الهی سرچشمه گرفته و خطا و اشتباه در تشخیص آنان راه نداشته و آنچه را گفته اند، بر اساس آگاهی از مصالح و مفاسد بشر، به عنوان دستوراتی قطعی و اجتناب ناپذیر برای وصول به هدفهای مورد نظر، بوده است.
پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران به رهبری امام راحل قدّس سرّه، و تجدید حیات ارزشهای اسلامی، توجّه به احادیث و روایات در حدّ گسترده ای میان جامعه ایرانی افزایش یافت، بگونه ای که سخنان معصومین (ع) در تمام مظاهر اجتماعی- از مراکز فرهنگی گرفته تا مراکز هنری، اقتصادی، سیاسی، نظامی و و ....- چهره زیبای خود را نشان داد و جایگاه ارزشمند خود را باز یافت.
از نشانه های توجّه فراوان مردم به روایات و سخنان معصومین (ع)، تجدید چاپ کتاب حاضر در مدّتی کوتاه و درخواست چاپ آن همراه با ترجمه از سوی خوانندگان است. پس از انتشار چاپ اوّل و استقبال مردم بویژه طبقه روحانی از آن، پیشنهادهای فراوانی در مورد ضمیمه کردن ترجمه روایات به اصل کتاب از سوی خوانندگان، به مؤلّف محترم داده می شد. در حقیقت این کار شاید هم ضرورت داشت، زیرا متن روایات تنها برای کسانی قابل استفاده است که به زبان عربی آشنائی کامل دارند، ولی برای فارسی زبانان، ترجمه روایات امری لازم و ضروری است. بر این اساس، مؤلّف محترم صدیق ارجمند، حجة الاسلام جناب آقای علیرضا صابری یزدی برای تحقّق بخشیدن به این مطلوب، از اینجانب خواستند ترجمه این کتاب را بر عهده بگیرم. من به توفیق پروردگار این کار را آغاز نمودم و سرانجام پس از چندی، ترجمه به صورتی که هم اکنون در اختیار شماست، شکل گرفت.
تلاش شده است ترجمه روایات کاملا دقیق باشد و در مواردی که احیانا یک یا دو یا چند کلمه برای توضیح اضافه شده، کلمات توضیحی، میان دو پرانتز قرار گیرد تا توضیحات، از کلمات معصومین (ع) جدا و مشخّص باشد. علاوه بر این سعی گردیده که ترجمه، روان و سلیس و از قواعد دستور زبان فارسی برخوردار باشد تا فارسی زبانان بتوانند به سهولت از آن استفاده کنند. به امید آنکه با الهام گرفتن از سخنان گهربار معصومین (ع) بتوانیم در مسیر تکامل خویش گامهای بلندتری برداشته و به حیات معنوی خود صفای بهتری ببخشیم.
مترجم- محمّد رضا انصاری محلّاتی شهریور ماه/ 1370

القسم الاول العقل و العلم بخش اوّل خرد و دانش

الفصل الأوّل