فهرست کتاب


شهید آوینی

حبیبه جعفریان‏

آخرین دوران رنج

آنچه در این بخش خواهد آمد تتمه ای است بر آن همه ای که تا اینجا گفته شد و نقطه پایانی بر کار جهان. نخواستیم این محادثه را بی انجام رها کنیم و از موعودی که در انتظار بشریت است و بشریت نیز در صورت جمعی خود - سرانجام - بدان روی خواهد کرد، دم نزنیم. سید شهید جاهایی در مکتوباتش تاب نیاورده و - به قول خودش - حجاب تقیه را دریده است و اینها که خواهد آمد براستی حاصل کنار رفتن پرده ها و بی واسطه دیدنها و شنیدنهاست که به شهید بزرگوار عنایت شده بود و چه بهتر! چرا که - باز به قول عزیزش - هر چه هست، روزگار بیان این سخنان سر رسیده است:
عالم درگیر حادثه عظیم تحولی است که همه چیز را دگرگون خواهد کرد و این تحول خلاف این دو قرن گذشته، نه از درون تکنولوژی که از عمق روح مجرد انسان برخاسته است. استمرار این تحول هرگز موکول به آن نیست که تجربه تشکیل نظام حکومتی اسلام در ایران به توفیق کامل بیانجامد. این امری است که به مرزها محدود نمی ماند و اگر رنسانس، توجه بشر را از آسمان به زمین باز گرداند، این تحول بار دیگر بشر را متوجه آسمان خواهد کرد... غرب نیز دوران تاریخی خویش را طی کرده است و اکنون رو به سوی اضمحلال و فرو پاشی دارد. غرب و شرق سیاسی هر دو مظاهر تاریخی اومانیسم بوده اند و اکنون دوران اومانیسم (و لائیسم) به سر رسیده است. رفع تباین ایدئولوژیک شرق و غرب سیاسی نیز از نشانه های تاریخی این حقیقت است... انسان بار دیگر تولد یافته و عصری دیگر آغاز شده و کره زمین پای در آخرین مرحله تاریخ پیش از پایان جهان نهاده است. فتلقی آدم من ربه کلمات فتاب علیه.
جهان فردا دیگر از آن غرب نیست و همه تحولات حکایتگر همین حقیقت هستند. حقیقتی که بر زبان خود غربیها نیز جاری شده است آنچنان که آلن دوبنوآ در مقاله ای تحت عنوان غرب آنگونه که هست می نویسد تاریخ از هم اکنون بازگشت خود را آغاز کرده است، غرب در همه جنگها پیروز خواهد شد مگر در آخرین آنها... تحولاتی که این روزها در کره زمین روی می دهد نوید عصر دیگری را می دهد که در آن ابوالهول از اریکه قدرت به زیر خواهد افتاد و غرب از هم فرو خواهد پاشید و تمدنی دیگر نه از شرق و نه از غرب که از خاورمیانه برخواهد خاست... کره زمین خسته است. بشر بعد از قرنها زمین گرایی و خودپرستی احساس می کند که نیازمند عالم معناست. او این عالم را در درون خویش باز خواهد یافت و به آن باز خواهد گشت. اما نه بی رنج، بلکه با رنجی بسیار. این دوران رنج اکنون سر رسیده است... ایمان منجی جهان فرداست و چراغ فطرت از عمق هزاران سال تاریخ بشر و در همه عالم، هر جا که انسانی زندگی می کند، روشن است و لهذا هرگز امکان تحول از بشریت دریغ نمی گردد.
حقیقت آخرین چیزی است که بشر - در مقام کلی خویش - به آن خواهد رسید. بنابراین حکومت حق که بر مطلق عدل بنا شده، آخرین حکومتی است که در سیاره زمین برپا خواهد شد. همه تحولات تاریخ در حیات بشر در انتظار موعود صورت گرفته است. چه بدانند و چه ندانند... تعبیر دهکده جهانی نشان می دهد که آخرالزمان و عصر ظهور موعود رسیده است، چرا که آن تحول عظیم که بشر در انتظار آن است باید همه بشریت را شامل شود که خواهد شد. در این آخرین عصر جاهلیت است که بشر در حیثیت کلی وجود خویش از آسمان معنوی هبوط خواهد کرد که کرده است و در همین عصر است که بشر در حیثیت کلی وجود خویش توبه خواهد کرد که با پیروزی انقلاب اسلامی در ایران - که ام القرای معنوی سیاره زمین است - این عصر نیز آغاز شده و می رود که بالتمام همه زمین و همه بشریت را فراگیرد.
هیبت آن که خواهد آمد و انتظار انسان را پایان خواهد داد، از هم اکنون همه قلبها را فرا گرفته است... همه نظاماتی که بشر از چند قرن پیش در جست و جوی اتوپیای لذت و فراغت - که همان جاودانگی موعود شیطان است برای آدم فریب خورده - مدد علم تکنولوژیک بنا کرده است، یکی پس از دیگری فرو خواهد پاشید و خلاف آنچه بسیاری می پندارند آخرین مقاتله ما - به مثابه سپاه عدالت - نه با دموکراسی غرب که با اسلام آمریکایی است که اسلام آمریکایی از خود آمریکا دیرپاتر است؛ اگر چه این یکی نیز ولو هزار ماه باشد به یک شب قدر فرو خواهد ریخت و حق پرستان و مستضعفان، وارث زمین خواهند شد... الیس الصبح بقریب؟(45)

فصل چهارم: شهید آوینی، هنر و هنرمند

مقدمه

می شود در وصف سید مرتضای هنرمند هم، تعبیر و توصیف های بسیار هنرمندانه! - و البته همگی، الکن در بیان آنچه او بود - در اینجا ردیف کرد اما بهترین صفت که سید را در همه حال در بر می گیرد، آن است که او انسانی بود که دار و ندار خویش را در خدا می دید و از آن جا که برای او همه چیز در نسبت با پروردگار تعالی معنا و مرتبه می گرفت؛ حکمت او آینه هنرش و هنرش آینه حکمت او بود و هنر و تفکر او در کلیت خویش آینه زیستن او. چرا که سید شهید از انگشت شمار هنرمندانی بود که زیستنش و هنرش در یکدیگر آمیخته و یکی شده بود. احساس در محضر حق بودن همچنان که در لحظه ای از زندگی او را به حال خویش رها نکرد، در سطر سطر آثارش نیز، سیال و متجلی است. حال غریبی است! در روزگار نقاشی مسیح از ورای ادرار، در روزگار سینمای آخرین وسوسه مسیح،(46) ویریدیانا(47) و بهشت بر فراز برلین (48) و... در روزگار ادبیات آیات شیطانی، در قلب حادثه و در دامنه آتشفشان زیستن و چنین بودن غریب است. آری!
در این فصل قصد داریم به اختصار هم که شده، انعکاس دهنده و شناسنده اندیشه های سید مرتضی در عرصه های مختلف هنر از جمله نفس هنر و جوانب آن، قصه، شعر، رمان و سینما باشیم. همچنان که مشهود است به دلیل مجال اندک، مهمترین های این وادی مورد توجه قرار گرفته اند و از پرداختن به دیگرانی چون نقاشی، گرافیک، عکاسی و... صرف نظر شده است.